Максимилиан II Ыйык Рим империясынын тарыхына өзгөчө тагдырга ээ башкаруучу катары кирген. Анын мүнөзүндө католиктик династияга берилгендик менен протестанттык идеяларга болгон терең симпатия таң калыштуу түрдө айкалышкан.
Ал Европанын жарымына таасири жеткен үй-бүлөдө, Вена шаарында төрөлгөн. Габсбург падышасы Фердинанд I менен Чехия жана Венгриянын ханбийкеси, Ягеллондор династиясынын өкүлү Аннанын экинчи баласы жана тун уулу катары Максимилиан төрөлгөн күнүнөн тартып чоң саясаттын айлампасына аралашкан.
Ага улуу чоң атасы, император Максимилиан Iнин урматына Максимилиан деген ысым берилген.
Мураскер төрөлгөн учурда анын атасы Фердинанд Габсбург монархиясынын ээликтерин бир топ кеңейтип койгон эле. Кайниси, Венгриянын падышасы Людовик II каза болгондон кийин ал Чехия менен Венгриянын тактарына ээ болгон.
Максимилиандын күчтүү таякеси, эбегейсиз империяны башкарган Карл Vтин көлөкөсү да жаш ханзааданын жашоосунда дайыма сезилип турган.
Максимилиандын балалык жылдары Тиролдогу Инсбрукта, атасынын сарайында өткөн.
Анын билими салттуу катаал монархтык тарбиядан кескин айырмаланган.
Жаш ханзаада италиялык гуманисттик салттын күчтүү таасири астында тарбияланган.
Анын билимин ошол доордун белгилүү гуманист окумуштуулары — Каспар Урсин Велиус жана Георг Таннштеттер өнүктүрүшкөн.
Ушул интеллектуалдык эркиндик Максимилиандын лютерандык окуулар менен эрте таанышышына алып келген.
Жаш кезинен эле ал протестант князы Август Саксонский менен кат алышып баштаган.
Бул кийин анын диний сабырдуулук саясатынын пайдубалы болуп калган.
Бирок мураскердин жашоосу китепканалар менен гана чектелген эмес.
Он жети жашынан тартып ал согуш өнөрүн үйрөнө баштаган.
1544-жылы Максимилиан таякеси Карл Vтин Франциянын падышасы Франциск Iге каршы жүргүзгөн 1542–1546-жылдардагы Италия согушуна катышкан.
Көп өтпөй ал Шмалькальден согушуна да катышкан.
1547-жылы Мюльберг салгылашында Карл V чоң жеңишке жеткенден кийин Максимилиан саясий жактан өзгөчө кадам жасаган.
Ал жеңилген Шмалькальден союзунун жетекчилерин — Саксония курфюрсту Иоганн Фридрих Iди жана Гессен ландграфы Филипп Iди ачык коргоп чыккан.
Көп өтпөй жаш эрцгерцог Ыйык Рим империясынын мамлекеттик иштерине активдүү катыша баштаган.
Габсбург мамлекетинин биримдигин бекемдөө максатында 1548-жылдын 13-сентябрында Кастилиядагы Вальядолид шаарында Максимилиан таякеси Карл Vтин кызы Мария Испанскаяга үйлөнгөн.
Бул нике аркылуу Карл австриялык жана испандык Габсбургдарды кайрадан жакындатууну гана эмес, эркин ой жүгүрткөн жээнинин католик динине берилгендигин да бекемдөөнү каалаган.
Бир канча убакыт Максимилиан Испанияда императордун өкүлү катары кызмат кылган.
Бирок анын амбициялары толук ишке ашкан эмес: ал көптөн күткөн Габсбург Нидерландысынын штатгальтери кызматын ала алган эмес.
Мындан тышкары атасы Фердинанд Чехия падышалыгын башкарууну Максимилианга эмес, анын кичүү иниси Фердинанд II Тирольскийге тапшырган.
1549-жылы гана Максимилиандын Чехия таажысын мурастоо укугу расмий түрдө таанылган.
1550-жылдын декабрында ал императордук мураскерлик боюнча өтө татаал сүйлөшүүлөргө катышуу үчүн Германияга кайтып келген.
Бул мезгилде Максимилиан менен таякеси Карл Vтин мамилеси тез начарлаган.
Протестант княздарынын Мориц Саксонский жетектеген көтөрүлүшүнө туш болгон Карл императордук тактыны өз уулу Филипп II Испанскийге өткөрүүнү абдан каалаган.
Бирок Карлдын иниси Фердинанд, буга чейин расмий мураскер болуп шайланган башкаруучу, жана Максимилиандын өзү буга кескин каршы чыгышкан.
Максимилиан өзүнүн саясий коалициясын түзө баштаган.
Аны Бавария герцогу Альбрехт V, протестант курфюрст Мориц Саксонский жана Вюртемберг герцогу Кристоф сыяктуу таасирдүү герман княздары колдогон.
Династиянын бөлүнүп кетишине жол бербөө үчүн компромисс сунушталган.
Ага ылайык, Фердинанддан кийин император болуп Филипп II келмек, бирок Германиядагы жерлерди иш жүзүндө Максимилиан римдиктердин падышасы катары башкармак.
Бул план кагаз жүзүндө гана калган.
Бирок Карл Vтин өжөр аракети испандык жана австриялык Габсбургдардын ортосундагы мамилелерге чоң зыян келтирген.
1552-жылы Максимилиан катуу ооруп калганда Европада коркунучтуу ушактар тараган.
Аны анын бөлөсү жана кайниси Филипп IIнин жактоочулары ууландырышы мүмкүн деген сөздөр айтылган.
Максимилиан менен Филипп IIнин конфликти саясий гана эмес, жеке мүнөздө да болгон.
Филипп толук испандык чөйрөдө тарбияланып, өмүрүндө мекенинен сейрек чыккан.
Ал жабык, уялчаак жана токтоо адам болгон, католицизмди өтө катуу коргоп, аскердик иштерди жактырган эмес.
Өмүрүндө болгону бир жолу армияны өзү жетектеген.
Максимилиан болсо, тескерисинче, өзүн толук герман князы катары сезген.
Ал ачык мүнөздүү, көпчүлүк менен бат тил табышкан жана абдан харизмалуу болгон.
Максимилиан испандарды текебер жана сабырсыз деп эсептеп, аларды ачык эле жактырган эмес.
Анын гуманисттик идеялары жана диний сабырдуулугу Филипптин катуу диний көз караштарына түздөн-түз карама-каршы турган.
Замандаштары Максимилианды келечектүү кол башчы катары да көрүшкөн.
Ошого карабастан, мүнөздөрү таптакыр башка болгону менен, эки бөлө Габсбургдар династиясынын биримдигин сактоо эң жогорку максат экенин түшүнүшкөн.
1551-жылы Максимилиан тарыхый Тридент соборуна катышкан.
1552-жылы болсо Венадагы Хофбург сарайына салтанаттуу түрдө көчүп келген.
Анын борборго кириши замандаштарды таң калтырган.
Шаан-шөкөттүү жүрүштө Сулейман аттуу чыныгы пил басып жүргөн.
Атасы Фердинанд чоң дипломатия менен алектенип, 1552-жылы Пассау келишимин, ал эми 1555-жылы Аугсбург диний тынчтыгын түзүп жатканда, Максимилиан Австриянын мурастык жерлерин башкарууну жана аларды үзгүлтүксүз Осмон чабуулдарынан коргоону өз мойнуна алган.
Анын тушунда Вена гүлдөп-өскөн.
1550-жылдары шаардын калкы 50 миңден ашып, аны Борбордук Европадагы эң ири шаарлардын бирине айландырган.
Салыштыруу үчүн, Прагада жана Нюрнбергде ошол мезгилде болжол менен 40 миңден адам жашаган.
Максимилиан Хофбургду активдүү кайра куруп, Ренессанс стилиндеги Штальбург канатын курдурган.
Кийин ошол жерде белгилүү Испан ат минүү мектеби жайгашкан.
Ошондой эле Зиммеринг аймагында кооз Нойгебойде сарайын курууну баштаган.
Болочок императордун диний көз караштары сарай үчүн табышмак бойдон кала берген.
Протестант княздары менен достугу саясий эсеп катары көрүнүшү мүмкүн эле.
Бирок Венада ал сарай насаатчысы Себастьян Пфаузер менен чын жүрөктөн жакын болуп кеткен.
Пфаузер швейцариялык реформатор Генрих Буллингердин таасиринде болуп, лютеранчылыкка ачык жакын турган.
Мураскердин мындай позициясы Фердинандды абдан тынчсыздандырган.
Уулу Католик чиркөөсүнөн баш тартып кетет деп корккон император 1558-жылы Максимилиан протестант болуп кетсе, аны мурастан ажыратууга даяр экенин папа Павел IVгө да билдирген.
Чоң басым алдында Максимилиан формалдуу түрдө католик бойдон калган.
1560-жылы узак талаш-тартыштардан кийин Пфаузерди сарайдан кетирип, кайрадан католик мессаларына үзгүлтүксүз катыша баштаган.
Бирок лютерандык идеялар анын дүйнө таанымында өмүрүнүн акырына чейин сакталып калган.
1562-жылдын ноябрында Франкфуртта курфюрсттар коллегиясы Максимилианды римдиктердин, башкача айтканда герман падышасы кылып шайлаган.
Бир нече күндөн кийин ал таажы кийген.
Ошентип, Максимилиан тарыхта коронациясы байыркы Ахен шаарында өтпөгөн биринчи римдиктердин падышасы болуп калган.
Таажыга жетишүү үчүн ал чоң дипломатиялык чеберчилик көрсөтүүгө аргасыз болгон.
Католиктерге Католик чиркөөсүнө берилген бойдон каларына ант берген.
Ал эми протестанттарга император болгондон кийин Аугсбург ишеним билдирүүсүн кабыл алам деп жашыруун убада берген.
Папалык бийлик анын шайланышын тааныган.
1563-жылдын сентябрында Эстергом архиепискобу Миклош Олах Максимилиандын башына Венгриянын таажысын кийгизген.
1564-жылдын июлунда Фердинанд I каза болгондон кийин Максимилиан анын бардык негизги титулдарын мурастаган.
Ал:
Ыйык Рим империясынын императору;
Венгриянын падышасы;
Хорватиянын падышасы;
Чехиянын падышасы
болуп калган.
Толук кандуу башкаруучу болгондон кийин Максимилиан реформаларды жүргүзүүгө аракет кылган.
Ал Католик чиркөөсүнө өзгөрүүлөр керек экенине чын жүрөктөн ишенген.
Бирок папа Пий IV дин кызматчыларына үйлөнүүгө уруксат берүү жөнүндөгү Максимилиандын сунушун кескин четке каккан.
Бул чечимге испандык Габсбургдардын каршылыгы да чоң таасир берген.
Андан тышкары 1568-жылы катардагы динчилдердин причастие учурунда нан менен шарапты тең алуусуна берилген укук жокко чыгарылган.
Буга жооп катары император өтө олуттуу кадамга барган.
Ал Австриядагы лютерандык ак сөөктөргө жана рыцарларга дин тутуу эркиндигин берген.
Ошондой эле өзүнүн жерлеринде Тридент соборунун токтомдорун жарыялоодон баш тарткан.
Бирок протестанттар мындан да көптү талап кылышкан.
1566-жылдын мартында өзүнүн биринчи Аугсбург рейхстагында Максимилиан лютерандардын бардык талаптарын толук канааттандыруудан баш тарткан.
Ал диний секталарды массалык куугунтукка алган эмес, бирок епископтуктарды башкарган лютеран администраторлоруна империялык лендерди да берген эмес.
Бул рейхстагдын негизги жыйынтыгы — түрктөргө каршы жаңы согушка каражат бөлүнүшү болгон.
Ошого карабастан, Максимилиандын саясаты Европага тыныгуу берген.
Анын доорунда Австрия менен Чехиядагы протестантизм тарыхый жактан эң күчтүү мезгилдеринин бирине жеткен.
Күчтүү армия топтогон император осмондорго каршы жеке өзү жөнөгөн.
1566-жылы Осмон армиясы Сигетварды курчаган.
Шаар акыры кулаган.
Бирок курчоо учурунда улуу султан Сулейман Улуу каза болгон.
Эки тараптын тең армиялары бул окуядан кийин чоң стратегиялык ийгиликке жетише алган эмес.
Көп өтпөй Максимилиандын элчилери Антун Вранчич жана Кристоф Тойффенбах Адрианополдо, азыркы Эдирнеде, улуу визирь Соколлу Мехмед-паша менен жолугушкан.
1568-жылы Адрианополь тынчтык келишими түзүлгөн.
Ага ылайык, Максимилиан Трансильвания, Валахия жана Молдавия үстүндөгү Осмон империясынын үстөмдүгүн таанууга аргасыз болгон.
Ресурстардын жетишсиздигинен Максимилиандын реалдуу мүмкүнчүлүктөрү чектелүү болгон.
Ал папа Пий V түзүп жаткан Осмон империясына каршы коалицияга кошула алган эмес.
Ошондуктан атактуу Лепанто салгылашына да катышкан эмес.
Түндүк жана Чыгыш Европада Империянын позициялары акырындык менен алсырай баштаган.
1576-жылы Речь Посполитаянын магнаттарынын бир бөлүгү Максимилианды Стефан Баторийге каршы Польша падышасы кылып шайлаган.
Бирок кеңири колдоо болбогондуктан Максимилиан артка чегинүүгө аргасыз болгон.
Ошол эле учурда Испания менен мамилелер күтүүсүздөн жылый баштаган.
Филипп IIнин жалгыз уулу дон Карлостун өлүмү Максимилиан менен анын уулдарын Испания тактысынын мүмкүн болгон мураскерлерине айландырган.
1570-жылы Максимилиандын кызы Анна Австрийская Филипп IIнин төртүнчү жубайы болгон.
Бирок бул да императорго күйөө баласы Филиппти Нидерланддагы кандуу репрессияларды жумшартууга көндүрүүгө жардам берген эмес.
Максимилиандын Германиядагы бийликти борборлоштуруу аракеттери да ак сөөктөрдүн каршылыгына туш болгон.
1570-жылдагы Шпайер рейхстагында ал чек араларды коргоого акча сурап, ошондой эле өзүнүн уруксатысыз чет өлкөлүк согуштар үчүн жалданма аскерлерди чогултууга тыюу салууну талап кылган.
Бирок Франция жана Нидерланддагы өз диндештерине жардам берүүнү каалаган протестанттар бул долбоорду өткөрбөй коюшкан.
Алар Австрияны коргоо үчүн болгону чектелүү суммадагы каражат бөлүшкөн.
Диний негиздеги кан төгүү императорго жеке жактан да оор таасир берген.
1572-жылдагы Варфоломей түнү — Франциядагы гугеноттордун массалык кыргыны — тууралуу укканда Максимилиан абдан катуу шок болгон.
Францияда ошол учурда Максимилиандын кызы Елизаветанын күйөөсү Карл IX падышалык кылган.
Алтын жүн орденинин мүчөсү болгон Максимилиан бул окуяларды ачууланып:
«уятсыз кандуу мончо»
деп атаган.
Саясий бороон-чапкындарга карабай, Максимилиан II илим менен искусствонун ири колдоочусу катары тарыхта калган.
Анын тушунда, атасынын мезгилиндегидей эле, императордук сарай гуманизмдин жаркын борборуна айланган.
Согуштар Вена университетин алсыраткан.
Ал университет Максимилиан Iнин тушунда гүлдөп турган.
Бирок Максимилиан IIнин сарайы бул жоготууну бир топ толуктаган.
Бул жерде католик жана протестант интеллектуалдары диний кастыксыз бирге иштешкен.
Венага Италиядан, Испаниядан жана Нидерланддан өз доорунун мыкты окумуштуулары келишкен.
Алардын арасында белгилүү ботаник Каролус Клузиус жана атактуу дипломат, окумуштуу Ожье Гислен де Бусбек болгон.
Хуго Блотиус жетектеген императордук китепкана кийин күчтүү Австрия улуттук китепканасынын негизине айланган.
Максимилиан музыканы абдан жакшы көргөн.
Ал сарай капелласына Рим музыкалык мектебинин салттарын активдүү киргизген.
Ал тургай атактуу Джованни Пьерлуиджи да Палестринаны капельмейстер кылып чакырууну кыялданган.
Бирок бул чоң план казынадагы акчанын жетишсиздигинен ишке ашпай калган.
Императордун өмүр жолу 1576-жылдын 12-октябрында Регенсбургда аяктаган.
Ошол учурда Максимилиан Польша таажысына болгон укугун коргоо үчүн өлкөгө басып кирүүнү пландап жаткан.
Өлүм алдында да өзүнүн татаал жана көз карандысыз диний көз караштарына берилген бойдон калган.
Акыркы мүнөттөрүндө ал католиктик акыркы таинстволорду кабыл алуудан баш тарткан.
Максимилиан II Прагадагы улуу Ыйык Вит соборуна коюлган.
Ал артында чоң саясий жана маданий мурас калтырган.
Максимилиан II тарыхта диний диалогго жана салыштырмалуу сабырдуулукка чын жүрөктөн умтулган монарх катары эсте калган.
Анын саясаты Реформация доорунда диний конфликттерден кыйналган Европага бир нече баалуу тынчтык жылдарын берген.
