Людовик IIнин өмүр баяны — жарык дүйнөгө келген күнүнөн тартып эле Европанын чоң саясатынын туткунуна айланган жаш монархтын трагедиялуу тагдыры.
Бул династиялык драманын башталышы 1503-жылдын 23-июлуна туура келет.
Дал ошол күнү королева Анна де Фуа өзүнүн күйөөсү, Венгрия менен Чехиянын падышасы Владислав II Ягеллонго көптөн күткөн тун баласын — ханбийке Аннаны — төрөп берген.
Кызынын төрөлүшү падышага жаңы дипломатиялык мүмкүнчүлүктөрдү ачкан.
Эми ал тышкы саясаттагы эң маанилүү маселелердин бирин — Ыйык Рим империясынын императору Максимилиан I Габсбург менен туруксуз мамилелерди жөнгө салууну — чечүүгө мүмкүнчүлүк алган.
Династиялык никелер аркылуу дипломатия жүргүзүүдөгү чеберчилиги менен белгилүү болгон император дароо эле Владиславга жаңы төрөлгөн Аннаны өзүнүн неберелеринин бирине турмушка берүүнү сунуштаган.
Владислав династиялык союз түзүү тууралуу бул сунушту кубануу менен кабыл алган.
Бирок сыймыктанган венгр ак сөөктөрү Ыйык Иштвандын таажысы келечекте Габсбургдар үйүнөн чыккан чет өлкөлүк адамга өтүшү мүмкүн деген ойдун өзүнө катуу каршы чыгышкан.
Ошентсе да падыша барондордун нааразылыгына көңүл бурбастан, жашыруун жана ачык дипломатиялык сүйлөшүүлөрдү баштаган.
Габсбургдар келечекти алыстан көрө билишкен.
1506-жылдын 20-мартында эле Максимилиан I Владиславдын эркек мураскери төрөлүшү мүмкүн экенин алдын ала эске алып, өзүнүн небереси Австриялык Марияны ага турмушка берүүгө расмий түрдө убада кылган.
Бул эсеп туура болуп чыккан.
1506-жылдын 1-июлунда Анна де Фуа экинчи баласын — Людовик (Лайош) аттуу уулун — жарык дүйнөгө алып келген.
Падыша Владислав акыры көптөн күткөн мураскерине ээ болгон.
Бирок бала өтө алсыз төрөлгөн.
Анын өмүрү кыл үстүндө турган.
Ошентсе да дарыгерлердин аракеттеринин аркасында ымыркайды аман алып калууга мүмкүн болгон.
Бул саясий союздун туу чокусу 1515-жылдын 22-июлунда Венадагы Ыйык Стефан соборунун күмбөздөрүнүн астында өткөн улуу салтанат болгон.
Бул жерде мурда болуп көрбөгөндөй кош үйлөнүү үлпөтү уюштурулган.
Азырынча шарттуу мүнөздө болгон бул аземде жаш Людовик менен анын эжеси Анна Австриялык ханбийке Мария жана ханзаада Фердинанд менен кудалаштырылган.
Фердинанд келечекте Ыйык Рим империясынын императору болмок.
Ошол эле учурда анын бир тууганы Карлдын талапкерлиги да каралган.
Бул никелер Ягеллондор менен Габсбургдардын тагдырларын түбөлүккө байланыштырып койгон.
Людовик тактыга өтө эрте отурган.
Атасы Владислав дүйнөдөн кайткан учурда бала болгону он жашта эле.
Жаш монархка камкордук кылуу милдетин анын таасирдүү таякеси, Польшанын падышасы Сигизмунд I өз мойнуна алган.
Регенттик жылдар саясий интригаларга толгон шартта өткөн.
1522-жылдын январында гана Людовик расмий түрдө эрезеге жеткен деп жарыяланган.
Ошол эле айда Секешфехервар шаарында ага салтанаттуу түрдө падышалык таажы кийгизилген.
Жаш монарх Венгрияны гана эмес, атасы Владислав 1471-жылы эле ээ болгон Чехиянын таажысын да мурастап алган.
Польшанын падышасы Сигизмунд Iнин портрети. Ганс фон Кульмбахка таандык деп эсептелет. 1511–1518-жылдар. Познань улуттук музейи.
Бирок атасы сыяктуу эле Людовик да Венгриянын борбору Буда шаарында жашоону артык көргөн.
Ал Прагага өтө сейрек барган.
Ошол эле учурда Чехиянын саясий сахнасында чыныгы башаламандык өкүм сүрүп жаткан.
Монарх өлкөдө жок кезде кубаттуу аристократиялык кландардын ортосунда бийлик үчүн ырайымсыз күрөш башталган.
Бул тирешүүнүн эң жогорку чокусунда эки таасирдүү адам турган.
Биринчиси — Чехия королдугунун жогорку бургграфы, иш жүзүндө падышанын наместнигинин милдетин өзүнө ыйгарып алган Рожмитальдык Зденек Лев.
Экинчиси — анын келишпес атаандашы, мурдагы башкы гофмейстер Пернштейнлик Вилем II болгон.
Пернштейнлик Вилем II. Бартош Папроцкийдин «Даңктуу Моравия маркграфтыгынын күзгүсү» эмгегинен.
1520-жылга карата алардын жаңжалы ушунчалык курчуп кеткендиктен, Чехия толук масштабдуу жарандык согуштун босогосунда калган.
Падыша башаламандыктын кучагындагы өлкөгө эки жылдан кийин гана, 1522-жылы келген.
Мамлекет өз колунан чыгып баратканын түшүнгөн жаш Людовик монархиялык бийликти калыбына келтирүүгө чечкиндүү аракет жасаган.
Ал ак сөөктөрдөн мыйзамсыз басып алынган падышалык жерлерди жана чептерди кайтарып берүүнү катуу талап кылган.
Монарх коррупцияга аралашкан кызматкерлердин делегацияларын кабыл алуудан демонстративдүү түрдө баш тарткан.
Алардын арасында мамлекеттик казынадагы каражаттарды ири өлчөмдө мыйзамсыз пайдаланган деп түздөн-түз айыпталган Рожмитальдык Зденек Лев да болгон.
Людовик негизги мамлекеттик кызматтарга өзүнө берилген жаңы адамдарды дайындаган.
Ал эми өзү өлкөдө жок кезде башкаруу жүргүзүү үчүн белгилүү Чехия падышасы Подебраддык Йиржинин небереси, князь Карел Минстербергский жетектеген өкмөт түзгөн.
Бирок мыйзамдын үстөмдүгүнүн жеңиши көпкө созулган эмес.
Людовик Чехиянын аймагынан чыгып кетери менен өлкө дароо кайрадан ички жаңжалдардын жана магнаттардын өз билемдигинин туңгуюгуна түшкөн.
Венгриянын өзүндө да кырдаал мындан жакшы болгон эмес.
1514-жылы Дьёрдь Дожа жетектеген дыйкандар көтөрүлүшү ырайымсыздык менен басылгандан эки жыл өткөндөн кийин да мамлекет терең башаламандыктан чыга алган эмес.
Падышалык бийлик көз алдында алсырап бараткан.
Жаш монархка каршы кубаттуу дворяндык оппозиция түзүлгөн.
Анын расмий эмес башчылары Эстергомдун архиепискобу Томаш Бакош жана Бранденбург-Ансбахтын маркграфы Георгий болушкан.
Улутчул көз караштагы жана чет өлкөлүктөрдү жек көргөн венгр ак сөөктөрү ушунчалык чектен чыгып кетишкендиктен, мыйзамдуу мамлекеттик башкаруу органдарын четтетип, өздөрүнүн регенттик кеңешин түзүшкөн.
Бул кеңешке он алты земан — чакан жер ээлигине ээ дворян, алты жогорку даражалуу дин кызматкери жана алты ири барон кирген.
Бирок мындай көлөмдүү өкмөт тышкы коркунучтарга көңүл бурбастан, байлыктарды өз ара кайра бөлүштүрүү менен гана алектенген.
Ал эми коркунуч өлүмгө алып келе турган деңгээлде эле.
Балкан жарым аралынан Борбордук Европага карай Даңазалуу Сулейман жетектеген Осмон империясынын эбегейсиз чоң армиясы токтоосуз жакындап келе жаткан.
Людовик өлкөнүн коргонуусун уюштурууга чын жүрөктөн аракет кылган.
Бул иште ага жаш жубайы Австриялык Мария чоң колдоо көрсөткөн.
Мария акылдуу жана өзгөчө саясий жөндөмгө ээ аял болгон.
Бирок алардын биргелешкен аракеттери да барондордун өзүмчүлдүгүн жеңүүгө жетишсиз болуп чыккан.
1521-жылдан кийин Венгриянын чек араларына болгон каргашалуу кысым бир нече эсе күчөгөн.
Дал ошол жылы Даңазалуу Сулейман стратегиялык жактан өтө маанилүү Белград чебин басып алган.
Муну менен ал Венгриянын так жүрөгүнө алып баруучу дарбазаны ачкан.
Кризистин масштабын түшүнгөн венгр парламенти 1521-жылы кесипкөй жалданма армия түзүү үчүн өзгөчө салык чогултууга акыры макул болгон.
Бирок бул жерде да өлкөнү ийгиликсиздик күтүп турган.
Чогултулган акчанын басымдуу бөлүгү ак сөөктөр тарабынан жөн гана уурдалган.
Өзүнүн туруктуу армиясынан ажыраган Венгрияга эми кереметке жана чет өлкөлөрдүн жардамына гана үмүт артуу калган.
1526-жылдын башында Буда шаарына үрөй учурган кабарлар жеткен.
Түрктөрдүн эбегейсиз чоң армиясы кышкы лагерлеринен чыгып, түндүктү көздөй жылып бара жаткан.
Королдуктун кыйроо коркунучунда турганын түшүнгөн Людовик Европанын бардык башкаруучуларына жардам сураган айласыз каттарды жөнөтө баштаган.
Ал Рим папасына, Венециянын дожуна, Англиянын падышасы Генрих VIIIге, өзүнүн таякеси — Польшанын падышасы Сигизмунд Iге жана тууганы — Австриянын эрцгерцогу Фердинандга кайрылган.
Бирок Европанын жообу өзүнүн кайдыгерлиги менен чыныгы трагедияга айланган.
Жардам келсе да, өтө аз өлчөмдө гана жеткирилген.
Рим папасынын куриясы аскер жалдоо үчүн чындап эле акча каражаттарын жөнөткөн.
Бирок ушундай оор учурда да Ватикан өзүнүн өзүмчүл шартын койгон.
Берилген каражаттардын бир бөлүгү сөзсүз түрдө түрктөргө каршы коргонууга эмес, Венгриянын ичинде күчөп жаткан лютеранчылыктын таасирине каршы күрөшүүгө жумшалууга тийиш болгон.
Королдук Осмон империясынын жеңилбес аскердик машинасы менен жалгыз бетме-бет калган.
Людовик султандын армиясына туруштук бере ала турган күчтүү аскер топтоого жетише алган эмес.
Андан тышкары, ички жаңжалдарга берилип кеткен көптөгөн венгр дворяндары падышанын курал көтөрүүгө чакырыгын жөн гана көз жаздымда калтырышкан.
Жардамга Богемия менен Моравиядан келген чакан кошумча кошуундар гана жетишкен.
Ал эми эрцгерцог Фердинанд алып келүүгө бекем убада берген Австриянын аскерлери өтө кечигип жаткан.
Жаш падышанын жетиштүү аскердик күчү да, мыкты даярдыктан өткөн түрк армиясына каршы так стратегиялык планы да болгон эмес.
Осмон аскерлери венгрлердин күчтөрүнөн кеминде эки эсе көп эле.
1526-жылдын 29-августунда Мохач талаасында Европанын тарыхындагы эң караңгы трагедиялардын бири болгон.
Салгылаш ырайымсыз жана өтө тез жеңилүү менен аяктаган.
Венгр рыцарларынын эң мыкты бөлүктөрү Осмон империясынын артиллериясы жана янычарлары тарабынан талкаланган.
Жеңилүүгө учураган салгылаш талаасынан качып бараткан жыйырма жаштагы падыша Людовик II душмандын кылычынан эмес, башка себептен каза тапкан.
Оор соот кийимчен монарх ташкындаган Дунай дарыясынан өтүүгө аракет кылып жатканда сууга чөгүп кеткен.
Анын сөөгү эки айдан кийин гана ылайдын арасынан табылган.
1526-жылдын 10-ноябрында Венгриянын тактысындагы акыркы Ягеллондун сөөгү Секешфехервар шаарындагы базиликага салтанаттуу түрдө коюлган.
Бул жер азыр «Урандылар багы» деген ат менен белгилүү.
Людовик IIнин Дунайдын сууларында каза болушу бүтүндөй бир доордун аякташын жана Европаны кайрадан бөлүштүрүү үчүн жаңы, кандуу күрөштүн башталышын билдирген.
1515-жылдагы династиялык келишимдерге ылайык, Чехиянын тактысы маркум падышанын эжеси Аннанын күйөөсү — Габсбургдар династиясынан чыккан эрцгерцог Фердинанд Iге тынчтык жолу менен өткөн.
Бирок Венгриядагы окуялар каргашалуу нукта өнүккөн.
Сыймыктанган венгр ак сөөктөрү Габсбургдардын бийлигин таануудан кескин баш тартышкан.
Фердинандга каршы алар тактыга өз мекендешин — кубаттуу магнат Янош Запольяини — талапкер катары көрсөтүшкөн.
Бул ажырым узакка созулган жана өлкөнү кыйраткан жарандык согушка алып келген.
Анын натыйжасында бир кезде Борбордук Европанын эң улуу державаларынын бири болгон Венгрия бир нече бөлүккө ажырап, бир жарым кылым бою Осмон империясынын эзүүсү астында калган.
