Кийин Ыйык Рим империясынын тактысындагы эң көрүнүктүү инсандардын бирине айлана турган Максимилиан Iнин тарыхы 1459-жылдын 22-мартында Австриянын Винер-Нойштадт шаарында башталган. Баланын атасы, император Фридрих III, уулуна Тевесталык ыйык Максимилиандын урматына Максимилиан деген ысым берген. Мындай адаттан тыш ысымды тандоо кокустук эмес эле: император бир жолу бул ыйык адам түшүнө кирип, жакындап келе жаткан өлүм коркунучу тууралуу эскерткенине бекем ишенген.
Доордун катаал чындыгы Максимилианга ал али наристе кезинде эле тийген. Ал төрөлгөндөн көп өтпөй императордук үй-бүлө козголоңчу Альбрехт Австрийскийдин аскерлери курчап турган Венада камалып калган. Булактар ошол коркунучтуу күндөрдөн жүрөк ооруткан бир көрүнүштү сактап калган: кичинекей ханзаада сепил гарнизонунун ички короолорунда ары-бери басып, ачкадан алсыраган жоокерлер менен кызматчылардан жок дегенде бир үзүм нан сурап жүргөн.
Бала апасы Элеонора Португальскаянын сүймөнчүгү болуп чоңойгон. Анын мүнөзү Фридрих IIIнүн муздак жана эсепчил мүнөзүнөн кескин айырмаланган. Үй-бүлөлүк уламыш боюнча, Элеонора бир жолу уулуна кейиштүү маанайда:
«Уулум, эгер сен да атаңдай болуп каларыңды билгенимде, сени такты үчүн төрөгөнүмө өкүнмөкмүн», —
деп айткан.
Бирок апасынын эрте өлүмү жаш ханзааданын жашоосун биротоло өзгөрткөн. Эми ал биринчи кезекте жоокер жана рыцарь, экинчи кезекте гана кылдат саясатчы катары тарбияланган катаал дүйнөгө толугу менен кирген.
Мураскердин башкы тарбиячысы болуп Петер Энгельбрехт дайындалган. Максимилиан өзүнүн катаал мугалимин ачык эле жактырчу эмес, академиялык илимдерге дээрлик кызыкпай, баш ийбеген окуучу бойдон калган.
Чаң баскан китептерден көрө ал куралдардын кагылышын жана оор дене машыгууларын артык көргөн.
Атасы менен мамилеси жалпысынан жылуу болгону менен, Фридрих жалгыз аман калган уулунун жашоо образынан олуттуу тынчсызданган.
Жаш Максимилиан рыцардык турнирлерге ашыкча берилип, акчаны оңду-солду чачкан, шарапты, шаан-шөкөттүү тойлорду жана жаш аялдардын коомун жакшы көргөн.
Анын мүнөзүнүн мындай сапаттары 1473–1474-жылдары атасы менен бирге жасаган саякаттарында өзгөчө ачык көрүнгөн.
Максимилиан мыкты физикалык даярдыгы жана келишимдүү келбети менен дайыма элдин көңүл борборунда болгон.
Мураскердин өмүрү үчүн корккон Фридрих III атүгүл Империянын княздарына турнирлерде уулу менен найза кагышууга тыюу салган атайын жарлык чыгарган.
Бирок турнирлерге берилип кеткен Максимилиан биринчи эле мүмкүнчүлүктө бул тыюуну иш жүзүндө жокко чыгарып, өзүнө кайрадан мелдештерге катышууга уруксат берген.
Ошентсе да 1474-жылы атасы ага Бургундияга каршы согушка катышууга кескин тыюу салып, аны Аугсбург епискобунун катуу көзөмөлүнө өткөргөн.
Ошол жылдары Фридрих IIIнүн батыштагы эң күчтүү жана эң коркунучтуу саясий атаандашы Бургундия герцогу Карл Эр жүрөк болгон.
Анын кеңири ээликтери Ыйык Рим империясынын аймагындагы көптөгөн феоддорду камтыган. Валуа-Бургундия үйүнүн агрессивдүү экспансиялык саясаты Европадагы назик күчтөр балансын бузуу коркунучун жараткан.
Кан төгүлгөн чоң согуштан качуу үчүн Фридрих дипломатиялык жолду тандаган.
Ал Карлга жалгыз мураскери Мария Бургундскаяны Максимилианга турмушка берүүнү сунуштаган.
Узакка созулган сүйлөшүүлөр 1474–1475-жылдардагы оор Нойс курчоосунан кийин гана ийгиликтүү аяктап, нике тууралуу акыркы макулдашууга жетишилген.
Бирок үйлөнүү үлпөтү кийинкиге жылдырылып турган.
Бул учурда Максимилиан чыныгы согуш өнөрүн үйрөнө баштаган. 1476-жылы, он жети жашында, ал Венгрияга каршы аскердик жортуулду жетектеген.
Командалык милдеттерди андан тажрыйбалуу кол башчылар менен бөлүшкөн болушу мүмкүн, бирок бул Максимилиан үчүн чыныгы согуштук чөмүлүү болгон жана Фландриядагы келечектеги чоң окуяларга мыкты даярдык болуп берген.
Акыры 1477-жылдын 19-августунда Максимилиан менен Мария Бургундскаянын тарыхый үйлөнүү үлпөтү өткөн.
Үйлөнүү учурунда Бургундиядагы кырдаал катастрофалык абалда болчу.
Андан бир нече ай мурда, 1477-жылдын 5-январында, Карл Эр жүрөк Нанси салгылашында каза болгон.
Мария дароо атасынын бардык ээликтерине — Империянын курамындагы да, Франция падышалыгына таандык болгон да жерлерге — өзүнүн укугун билдирген.
Бирок Франциянын падышасы Людовик XI мүмкүнчүлүктөн пайдаланууну чечкен.
Аялдар аркылуу мурастоого тыюу салат деп түшүндүрүлгөн Салий мыйзамын шылтоо кылып, ал Валуа жерлерине басып кирип, Бургундия герцогдугун ээлеп алган.
Максимилиан менен нике Мария үчүн калган ээликтерин коргоонун жалгыз жолу болуп калган.
Жаш жубайынын ээликтерин коргоо милдетин алган Максимилиан Карл Эр жүрөктүн амбицияларынын кесепетинен бош калган казынага жана Империя тараптан дээрлик толук колдоонун жоктугуна туш болгон.
Ошого карабастан, 1478–1479-жылдары ал француздарга каршы чабуулга өткөн.
Кампания ийгиликтүү болгон: Максимилиан Ле-Кенуа, Конде-сюр-л’Эско жана Антуэнди кайтарып алган.
Анын кол башчы катары даңкынын туу чокусу 1479-жылдын 7-августундагы Гинегат салгылашы болгон. Ал француз армиясын талкалаган.
Бул салгылаш аскердик искусствонун тарыхындагы бурулуш учурлардын бири катары көрсөтүлөт.
Максимилиандын бургундиялык найзачылары кийин Европанын эң белгилүү жөө аскерлеринин бири боло турган ландскнехттердин түзүлүшүнө негиз салган.
Француздардын жеңилүүсү ушунчалык олуттуу болгондуктан, Франция өз армиясын шашылыш реформалай баштаган.
Бирок Максимилиан бул ийгиликти толук пайдалана алган эмес.
Ал Теруан курчоосун токтотуп, армиясын таратууга мажбур болгон.
Буга алтындын кадимки эле жетишсиздиги жана Нидерланддын тургундарынын жаңы регенттин өтө күчөп кетишин каалабаганы себеп болгон.
Максимилиандын юридикалык абалы да туруксуз эле.
Никелик келишим боюнча, эгер Мария менен Максимилиандын балдары төрөлсө, Максимилиан Мариянын жерлерин мурастай алмак эмес — бардык ээликтер алардын балдарына өтүшү керек болчу.
Мария күйөөсүнүн саясий алсыздыгын түшүнүп, бул жобону айланып өтүп, жерлерин Максимилианга белек катары өткөрүүгө аракет кылган, бирок жетишпей калган.
1482-жылдын 27-мартында трагедия болгон.
Вийнендале сепилинин жанында ат минип жүргөн Мария аттан кулап, каза болгон.
Ошол учурдан тартып Максимилиандын аймактагы жалгыз мыйзамдуу максаты Бургундия мурасын алардын жаш уулу Филипп Сулуу үчүн сактап калуу болуп калган.
Өжөр нидерланддык сословиелер менен жалгыз калган, саясий тажрыйбасы аз Максимилиан олуттуу каталарды кетире баштаган.
Гинегаттагы жеңиштин даңкына мас болуп, ал провинциялардын салттуу эркиндиктерин эске албай жана жергиликтүү саясий институттар менен кеңешпей, бийликти күч менен борборлоштурууга аракет кылган.
Бельгиялык тарыхчы Эжен Дюшен бул жылдарды өлкөнүн тарыхындагы эң караңгы жана тынчсыз мезгилдердин бири деп атаган.
Дюшендин пикиринде, Максимилиандын келечектеги жетишкендиктерине карабастан, ал жаш регент кезинде кетирген каталарын толугу менен оңдой алган эмес.
«Катуу кол» саясаты катастрофага алып келген: провинциялар ачык көтөрүлүш чыгарган.
Тышкы саясатта да Максимилиан артка чегинүүгө аргасыз болгон.
1482-жылы Людовик XI менен оор шарттагы Аррас келишимине кол койгон.
Бургундия герцогдугу толугу менен Францияга өткөн.
Артуа графтыгы жана Эркин Бургундия графтыгы — Франш-Конте — Максимилиандын кызы Маргаританын себине айланган. Маргарита француз ханзаадасына кудалаштырылган.
Бирок Франция менен түзүлгөн тынчтык Нидерландга тынчтык алып келген эмес.
1482–1492-жылдары өлкөдө эки ири көтөрүлүш болгон.
Мариянын башкаруусундагы мурдагы автономияны кайтарууну каалаган фламанд көтөрүлүшчүлөрү адегенде кичинекей Филиппти, кийин Максимилиандын өзүн да барымтага алышкан.
Сыймыктуу Габсбург эркиндикке атасы Фридрих III түздөн-түз аскердик кийлигишкенден кийин гана чыккан.
1489-жылы фламанд интригаларынан чарчап, көңүлүн австриялык мурастык жерлерине бура баштаган Максимилиан Нидерланды башкарууну Альбрехт III Саксонскийге өткөрүп берген.
Бул чечим пайдалуу болгон.
Нидерланд менен эмоционалдык жактан байланышы жок Альбрехт таланттуу кол башчы гана эмес, ийкемдүү дипломат да болуп чыккан.
Максимилиан кеткенден кийин жаңы өкмөт жергиликтүү өкүлчүлүк органдары менен көбүрөөк кеңешип, репрессияларды жумшарткан.
Мурда козголоңчуларды колдогон ак сөөктөр шаардык администрацияларга кайта башташкан.
Генералдык штаттар таажы менен провинциялардын ортосундагы туруктуу диалог аянтчасына айланган.
1492-жылга карата көтөрүлүштөр биротоло басылган.
Максимилиан «Улуу привилегияны» чечкиндүү түрдө жокко чыгарып, күчтүү герцогдук монархияны түзгөн жана провинциялык сепаратизмди чектеген.
Ошентсе да Карл Эр жүрөктүн өтө радикалдуу жарлыктарына толугу менен кайтып барган эмес.
Тарыхчы Хельмут Кёнигсбергердин пикиринде, Бургундия монархиясы Максимилиандын жетекчилигинин аркасында эмес, көбүрөөк сословиелердин өзүн сактап калуу инстинктинин аркасында аман калган.
Анын пикиринде, Максимилиан эр жүрөк болгону менен Нидерланддын менталитетин начар түшүнгөн.
Жан Беранже жана К. А. Симпсон болсо башка көз карашты карманышкан: дал Максимилиандын аскердик таланты Нидерланды Францияга сиңип кетүүдөн сактап калган, бирок анын жеке амбициялары аймакты дээрлик кыйроого алып келген.
Питер Спуффорд жеңиш монарх менен сословиелердин биргелешкен аракетинин натыйжасы деп эсептеген.
Ошол эле учурда ал үзгүлтүксүз согуштар, сарайдын шаан-шөкөтү жана немис банкирлеринин өтө жогорку пайыздары экономиканы алсыратканын белгилеген.
Тарыхчы Йелле Хамерс дагы бир маанилүү жагдайды көрсөтөт: Гинегаттагы жеңиштен кийин согуш коргонуу мүнөзүн жоготуп, Максимилианды тойбогон «согуш импресариосуна» айландырган жана бул жергиликтүү элитаны андан алыстаткан.
Фландрияда Максимилиандын аскердик системасы абдан өзгөргөн.
Ал шаардык кошуундардан жана рыцардык ополчениеден тартып француз үлгүсүндөгү туруктуу роталарга чейин бардык жеткиликтүү моделдерди сынап көргөн.
Акыркылары өтө кымбат жана жай экенин түшүнгөндөн кийин, Максимилиан негизги үмүтүн немис жалданма аскерлерине арткан.
Алардын чоң натыйжалуулугу таажыга берилген Антверпен, Амстердам, Мехелен жана Брюссель сыяктуу шаарлардын казыналары жана ишенимдүү аристократтардын чакан тобу тарабынан каржыланган.
Бул күчтөр күрөштүн жыйынтыгын чечкен.
Тарыхчы Марк Бун бул мезгилди талдап, көтөрүлүштөрдүн катаал басылышын Габсбургдардын кеңейүүгө болгон чексиз умтулуусу жана жергиликтүү салттарды урматтай албагандыгы менен байланыштырат.
Козголоңдор басылгандан кийин Максимилиан күтүлгөндөн кыйла аз аристократты өлүм жазасына тарткан.
Ал көбүнчө алардын жерлерин конфискациялоону артык көргөн.
1482-жылдагы сарайлык токтомду талдоо көрсөткөндөй, Максимилиан эски аристократияга гана таянган эмес.
Ал карьерасы толугу менен Габсбургдарга байланыштуу болгон жаңы элитаны тез калыптандыра баштаган.
Мамлекеттик масштабдагы жаңы фигуралар пайда болгон: Иоанн III жана Фредерик Эгмонт, Энгельберт II Нассауский, Генрих Виттемский жана Глимес-Берген тукумунун күчтүү бир туугандары.
Тышкы саясатта да иштер жакшыра баштаган.
1486-жылы Максимилиан Мортень, Л’Эклюз, Оннекур жана Теруанды кайтарып алган, бирок каражаттын жоктугунан кайра токтоого аргасыз болгон.
1492-жылы ага жагымдуу мүмкүнчүлүк жаралган: Франциянын падышасы Карл VIII Максимилиандын кызы Маргарита менен болгон кудалашууну күтүүсүздөн бузган.
Муну шылтоо кылып, Максимилиан кызынын себин күч менен кайтарып алган.
Натыйжада 1493-жылдагы Санлис келишими түзүлгөн.
Артуа менен Франш-Конте расмий түрдө Габсбургдарга кайтарылган, Франция болсо Пикардияны жана Бургундия герцогдугунун өзүн алган.
Ушундай жол менен кийин тарыхта Он жети провинция деп атала турган аймактардын өзөгү түзүлгөн.
Ошол жылдары аймактын деңиздеги күчүнүн пайдубалы да түптөлгөн.
1488-жылдын 8-январында Максимилиан менен Филипп тарыхый маанидеги «Адмиралтейство жөнүндө ордонансты» чыгарышкан.
Анын негизи катары 1373-жылдагы француз мыйзамы алынган.
Документ аскердик-деңиз бийлигин кескин борборлоштуруп, Филипп Жакшынын 1458-жылдагы децентрализация саясатын жокко чыгарган.
Алгачкы каршылыктарга карабастан, 1491-жылы Филипп Бургундский-Беверенский флоттун башчысы болуп дайындалгандан кийин реформа натыйжа бере баштаган.
Процесс 1555-жылы Мария Венгерскаянын тушунда туруктуу флоттун түзүлүшү менен толук аяктаган.
1493-жылы Фридрих III каза болгондон кийин Максимилиан иш жүзүндө Ыйык Рим империясынын башына келген.
Нидерланддагы татаал жана анын жан дүйнөсүндө оор из калтырган аймакты таштап, бийликти он беш жаштагы уулу Филипп Сулууга өткөргөн жана ал жакка дээрлик кайтып барган эмес.
1506-жылы Филипп күтүүсүз каза болуп, сословиелер Максимилиандан кайра регент болууну өтүнгөндө да, ал көп ай бою унчукпай, процесстерди алыстан башкарып турган.
Филипптин башкаруусу саясий компромисстин мезгили болгон.
Согушчул атасынан айырмаланып, жаш башкаруучу тынчтыкка жана экономикалык гүлдөп-өсүүгө басым жасап, өз алдынча «бургундиялык саясат» жүргүзгөн.
Бул Максимилиан менен олуттуу конфликттерди жараткан.
Максимилиан өз эсебинен Гелдерн герцогу Карл Эгмонтскийге каршы узак согуш жүргүзүүгө аргасыз болгон.
Мамилелер өзгөчө начарлаган учурларда Филипп атүгүл атасынын душмандарына жардамга бара жаткан француз аскерлерин өз жерлери аркылуу өткөргөн.
Өмүрүнүн акырында гана Филипп Гелдерн коркунучунун масштабын түшүнүп, атасы менен күчтөрүн бириктирген.
Клеве герцогу менен Утрехт епискобунун колдоосуна ээ болуп жана Максимилиандын кеңеши боюнча заманбап талаа артиллериясын активдүү колдонуп, Филипп Гелдерн менен Зютфенди өзүнө баш ийдирген.
Карл Эгмонтский багынып берген.
Бирок Максимилиан бул иште бир нерсе туура эмес экенин сезип, маселени биротоло чечүүнү талап кылган.
Ал туура чыккан: Карл качып кеткен.
1506-жылы Испанияга бара жаткан жана ал сапар анын акыркы сапары болуп калган Филипп бүтпөй калган маселени карындашы Маргаританын мойнуна калтырган.
Филипптин Испаниянын Бургос шаарында каза болушу Максимилиан үчүн чоң сокку болгон.
Сарай кызматчылары ага уулунун өлүмү тууралуу чындыкты он күндөн ашык убакыт айтуудан коркушкан.
Көптөгөн пикир келишпестиктерге карабай, Филипп императордун негизги эл аралык союздашына айланган.
Анын өлүмү менен Максимилиандын ири пландары, анын ичинде 1508-жылга пландалган Италия жортуулу да кыйраган.
Карл Эгмонтский менен күрөш кийин Гелдерн согуштарына айланып, регент Маргаританын мойнуна түшкөн.
1511-жылы ал Англия менен союз түзүп, Венлону курчаган.
Бирок Карлдын Голландияга күтүүсүз басып кириши аны артка чегинүүгө мажбур кылган.
Максимилианга күчтүү интеллектуалдык элита да каршы чыккан.
Эразм Роттердамский жана Адриан Барланд сыяктуу гуманисттер императорду пайда табуу үчүн гана Саксон жаңжалы же 1517-жылдагы Фрисландия согуштары сыяктуу конфликттерди баштаган ач көз милитарист деп эсептеп, аны ачык сынга алышкан.
Элиталардын тынымсыз каршылыгынан чарчаган Максимилиан акыры нидерланддык сословиелер өздөрүн өздөрү коргошу керек деп жарыялаган.
1513-жылы Маргарита Карл менен аргасыз келишим түзгөн. Гелдерн Габсбургдарга Карл Vтин тушунда гана толук баш иймек.
Ошол эле 1513-жылы Маргаританын өз чек араларын коргоо үчүн башка мамлекеттердин армияларын колдонуу стратегиясына ылайык, Максимилиан Англиянын падышасы Генрих VIIIнин аскерлерин жеке өзү жетектеген.
Ал француздарды белгилүү Шпорлор салгылашында жеңген.
Бул операция аймакты коргоп гана тим болбостон, Маргаританын айтымында, союздаштарды камсыздоо аркылуу Нидерландга болжол менен бир миллион алтын киреше алып келген.
Небереси Карлдын жерлерин коргоо үчүн император француз баскынчылыгынын туруктуу таянычы болуп келген Теруандын күчтүү дубалдарын жер менен жексен кылууга буйрук берген.
Максимилиандын императордук бийликке карай жолу атасы тирүү кезинде эле башталган.
1486-жылдын 16-февралында Франкфурт-на-Майнеде ал римдиктердин падышасы болуп шайланган, ал эми 9-апрелде Ахенде салтанаттуу түрдө таажы кийген.
Бирок ал учурда Максимилиан падышалыгы жок падыша сыяктуу эле.
1477–1488-жылдардагы оор Австрия-венгер согушунун натыйжасында Австрия жерлеринин чоң бөлүгү, анын ичинде Венанын өзү күчтүү Венгрия падышасы Матьяш Корвиндин колунда болгон.
Корвин Габсбургдар менен мышык чычкан менен ойногондой мамиле кылып, Венаны Фридрих IIIнүн императордук тактагы расмий мураскери деп таанылган учурда гана кайтарып берүүнү сунуштаган.
Күтүлбөгөн жерден куткарылуу келген.
1490-жылы Корвин каза болгон.
Венгрия дароо Янош Корвин менен Владислав II Ягеллондун ортосундагы жарандык согуштун башаламандыгына кирип кеткен.
Максимилиан өтө тез аракеттенген.
1490-жылдын июлунда шаарларды биринин артынан бирин кайтарып алуу үчүн тез кампания баштап, августта салтанаттуу түрдө Венага кирген.
400 венгер жоокери айыгышкан каршылык көрсөткөн Вена цитаделине чабуул учурунда Максимилиан жарадар болгон, бирок бир нече күндөн кийин чеп кулаган.
Ошол эле учурда Тиролдогу кризисти чечүү талап кылынган.
Баласыз эрцгерцог Сигизмунд Тирольский карызга батып, маанилүү аймакты Бавариядагы Виттельсбахтарга сатуу жөнүндө жашыруун сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп жаткан.
1490-жылы Максимилиан талашка арбитр катары кийлигишип, Тиролду толугу менен Габсбургдардын көзөмөлүнө кайтарган.
Ал дароо Инсбрук сарайындагы кеңири коррупцияны катуу чаралар менен тазалап, катаал финансылык реформаларды жүргүзгөн.
Тироль Габсбург таажысынын баа жеткис берметине айланган.
Ал Австрия жерлерин Швейцария конфедерациясынын чек аралары менен стратегиялык жактан байланыштырган.
Империянын түштүк-чыгыш аймактары согуштан кансырап турган.
Штирия, Каринтия, Крайна жана союздаш Хорватия Осмон империясынын чабуулдарынан тынымсыз жапа чеккен.
Трагедия 1493-жылдагы Крбава талаасындагы салгылашта туу чокусуна жеткен. Анда хорват рыцарларынын эң мыкты бөлүгү осмондор тарабынан талкаланган.
Максимилианда чоң крест жортуулун уюштурууга каражат дайыма жетишсиз болгон.
Бирок туруктуу осмон коркунучу анын катуу коргонуу саясатын калыптандырган.
Кийин бул кайгылуу чек ара согуштары Инсбруктагы анын зор кенотафынын барельефтеринде түбөлүккө чагылдырылган.
Өз ээликтерин кеңейтүү менен Максимилиан 1497–1498-жылдары Мейнхардиндер тукумунун акыркы өкүлү Леонард Горицкий менен маанилүү келишим түзгөн.
Наместник Виргиль фон Грабендин көмөгү жана Венеция менен болгон кагылыштардан кийин Горица графтыгы Габсбургдардын бийлигине өткөн.
1490-жылдагы Венгрия кампаниясы Максимилиандын жашоосундагы эң драмалуу окуялардын бири болгон.
Корвиндин жесири Беатриса Неаполитанская Максимилианга өз колун жана Венгрия таажысын сунуштаган, бирок ал баш тарткан.
Күчтүү башкаруучудан корккон венгер магнаттары тактыга алсызыраак Владислав II Ягеллонду отургузууну туура көрүшкөн. Ал кийин Беатрисага үйлөнгөн.
Бирок Максимилиан баш тарткан эмес.
Венгрия канцлери Тамаш Бакоцтун жардамына жана ага качкын Якуб Секей өткөрүп берген штириялык чептерге таянып, ал 17 миң атчан жана ландскнехттен турган армия чогулткан.
1490-жылдын октябрында Тироль сословиелери тарабынан жакшы каржыланган Максимилиан Раба дарыясынан өткөн.
Венгер коргонуусу ыдырап, көптөгөн аристократтар Габсбургга ант бере башташкан.
Бирок ийгилик аны күтүүсүз таштап кеткен.
Шаарлардын бири артиллерия менен алынгандан кийин массалык талап-тоноо башталган.
Офицерлер тартип орнотууга аракет кылганда, жакындап келе жаткан катаал кыштан чарчаган жалданма аскерлер эки эселенген айлык талап кылып козголоң чыгарышкан.
Акча жок болчу.
Кампания токтогон.
Уулунун авантюраларына ачууланган Фридрих III каржылоону токтоткон.
Натыйжада 1491-жылдагы Пресбург тынчтык келишими түзүлгөн.
Максимилиан Владиславды Венгриянын падышасы катары тааныган.
Анын ордуна 100 миң алтын флорин контрибуция жана Ягеллондордун эркек тукуму үзүлгөн учурда Венгрия тактысын мурастоо укугун алган.
Кийин бул укук Австро-Венгриянын тарыхында абдан маанилүү роль ойногон.
Максимилиан өзүнө берилген Хорватияда согушту улантуудан баш тартып, эки фронтто бир убакта согушуудан качкан.
Бирок Максимилиандын эң чоң көңүл калуусу Италия болгон.
Санлис тынчтык келишиминен кийин француз падышасы Людовик XII Апеннин жарым аралына көңүл буруп, 1499–1500-жылдары Миланды басып алып, Лодовико Моронун бийлигин кулаткан.
1494-жылдын 16-мартында миландык ханбийке Бьянка Мария Сфорцага үйлөнгөн Максимилиан муну түздөн-түз чакырык катары кабыл алган.
Ал Ыйык лигага кошулган, бирок бардык жортуулдары каражаттын өнөкөт жетишсиздигинен үзгүлтүккө учураган.
Италиялыктар аны шылдыңдап:
«Massimiliano di pochi denari» — «Акчасы аз Максимилиан»
деп атап алышкан.
1508-жылдагы Венецияга каршы кампания катастрофа менен аяктаган.
Сикст Траутзондун аскерлерин венециялык Бартоломео д’Альвиано талкалаган.
Максимилиандын өзүнүн чабуулун Никколо ди Питильяно жана француз Алессандро Тривульцио токтоткон.
Венециялыктар Горица менен Триестти да басып алып, императорду оор шарттагы убактылуу тынчтыкка мажбур кылышкан.
Папа Юлий II, Франция жана Испания менен бирге күчтүү Камбрей лигасы түзүлгөндөн кийин гана Максимилиан жоготкон жерлерин кайтарып, атүгүл айрым словен аймактарын кошуп алган.
Бирок согуш Австрияны аябай алсыраткан.
Кардинал Маттеус Шинер «согуш согушту өзү багышы керек» деген принцип менен кеңири реквизиция жүргүзүүнү сунуштаганда, Максимилиан калкты талап-тоноодон баш тарткан.
Акыры 1515-жылы ал Миландын Францияга таандык экенин тааныган.
Швейцариялыктар да Максимилианга оор жеңилүү алып келишкен.
1499-жылдын 22-июлунда алар Дорнах салгылашында империялык армияны талкалашкан.
1499-жылдын 22-сентябрында түзүлгөн Базель тынчтыгы Швейцария конфедерациясынын иш жүзүндөгү көз карандысыздыгын бекемдеген.
Максимилиандын улуттук жана диний азчылыктарга карата саясаты прагматизмден, финансылык кызыкчылыктардан жана Кайра жаралуу доорунун интеллектуалдык карама-каршылыктарынан турган.
Анын еврейлерге болгон мамилеси башкаруусунун жүрүшүндө өзгөргөн.
Бала кезинен аларга карата түшүндүрүү кыйын болгон терс мамиле көрсөткөн.
1496-жылы Максимилиан еврей калкын Штириядан жана Винер-Нойштадттан кууп чыккан.
1494–1510-жылдар аралыгында ал еврей коомдорун кууп чыгаруу боюнча дагы 13 чечимди санкциялаган.
Бул үчүн шаар бийликтеринен чоң акчалай компенсациялар алынган.
Бирок 1510-жылдан кийин саясаты кескин өзгөргөн.
Мисалы, император Регенсбургдагы погромдорду жеке өзү токтоткон.
Себеби прагматикалык болгон: Максимилиан туруктуу жашаган еврей жамааттарынан дайыма алынган императордук салык аларды кууп чыгаруу үчүн берилген бир жолку төлөмдөргө караганда казынага көбүрөөк киреше алып келерин түшүнгөн.
Еврей маселесиндеги интеллектуалдык бурулуш чоң теологиялык жаңжалдын фонунда болгон.
1509-жылы катуу динчил карындашы Кунигунда менен Кёльндөгү доминиканчылардын өтүнүчүнө көнгөн Максимилиан үгүтчү Иоганн Пфефферкорнго Франкфуртта, Бингенде жана Майнцта еврей китептерин, Библиядан башкасын, конфискациялоого уруксат берген.
Бул чоң нааразылыкты жараткан.
Еврейлерди Майнц архиепискобу жана көптөгөн княздар коргоп чыгышкан.
Император артка чегинген.
Бирок 1510-жылдын 23-майында Бранденбургдагы кандуу жалаанын фонунда кайрадан Кунигундага жол берип, иликтөө комиссиясын түзгөн жана университеттерден пикир сураган.
Дал ошол учурда улуу гуманист Иоганн Рейхлин тарых сахнасына чыккан.
Ал Талмудду мыкты коргоп чыккан.
Анын аргументтери Максимилианды ушунчалык таасирленткендиктен, императордун өзү еврей философиясына кызыга баштаган.
Ал гебраист Пьетро Колонна Галатиного Рейхлинди колдоону тапшырган.
Мунун натыйжасында христиан жана иудей ой-жүгүртүүсүнүн ортосунда көпүрө түзүүнү көздөгөн «De Arcanis Catholicae Veritatis» эмгеги пайда болгон.
1514-жылы Максимилиан христиан динин кабыл алган еврей Паоло Риччону өзүнүн жеке дарыгери кылып дайындаган.
Бирок император аны медицина үчүн гана жалдаган эмес — Риччодон Талмудду латын тилине которууну талап кылган.
1515-жылы ал казначей Якоб Виллингерди котормочунун ишин жетиштүү көзөмөлдөбөй жатат деп жемелеген.
Риччо Мишнанын 63 трактатынын экөөнү гана которууга жетишкен.
Бирок монархка Иосиф бен Авраам Гикатилланын каббалисттик «Жарык дарбазалары» эмгегинин латынча басылышын берген.
Ошентип, парадоксалдуу түрдө, катаал башкаруучунун тушунда иудаизм гуманисттик маданияттын алкагында жаңы интеллектуалдык өнүгүүгө түрткү алган.
Ромдордун тагдыры болсо таптакыр башкача болгон.
1500-жылы Максимилиан өтө катаал жарлык чыгарган: бардык ромдор кийинки Пасхага чейин Германия жерлеринен чыгып кетиши керек болчу, антпесе алар мыйзамдан тышкары деп жарыяланмак.
Аман калуу үчүн алар ишенимдүү аристократтардын жерлеринде жашынып, оор көчмөн турмушту улантууга аргасыз болгон.
1517-жылдагы Реформация да абалды жеңилдеткен эмес.
Мурда чет элдиктер катары кабыл алынган ромдор эми жергиликтүү жакыр калк катары да катуу дискриминацияга туш болушкан.
Мындай репрессивдүү саясаттын себептеринин бири геосаясий коркунуч болгон: Осмон империясы Балканда кеңейип жаткан шартта ромдорду түрк тыңчылары деп шектешкен.
Инсбрук — анын Сарай казына палатасы жана Сарай канцеляриясы менен бирге — Максимилиандын негизги резиденцияларынын бирине жана кеңири реформаларынын борборуна айланган.
XV кылымдын аягында Ыйык Рим империясында мамлекетке терең реформалар керек деген жалпы түшүнүк пайда болгон. Болбосо Империянын ыдырап кетүү коркунучу бар эле.
Фридрих III реформаларды өзүнүн бийлигине коркунуч катары көрүп, өмүрүнүн көп бөлүгүндө алардан качып келген.
Уулунун шайланышын камсыз кылуу үчүн гана жашоосунун акырында ал алгачкы өзгөрүүлөргө макул болгон.
Максимилиан болсо жаңы доордун адамы болуп, олуттуу өзгөрүүлөргө кыйла ачык турган.
1488-жылдан тартып Максимилиан империялык княздардын бири-бирине каршы реформалык долбоорлорунун ортосунда чебер арбитр болгон.
Бурулуш учур 1495-жылдагы тарыхый Вормс рейхстагы болгон.
Ал жерде Reichskammergericht — Империялык камералдык сот түзүлгөн.
Бул мекеме императордун өзүнөн кыйла көз карандысыз болгон.
Ири мамлекеттин жалпы муктаждыктарын каржылоо үчүн белгилүү Gemeine Pfennig — «жалпы пфенниг» салыгы киргизилген.
Ал биринчи жолу 1495–1499-жылдары чогултулуп, казынага болжол менен 136 миң флорин алып келген.
Кийин 1551-жылга чейин дагы беш жолу киргизилип, андан соң округдар боюнча төлөмдөрдүн матрикулдук системасы менен алмаштырылган.
Бирок Максимилиан сот бийлигин толугу менен башка адамдардын колуна берүүнү каалаган эмес.
Reichskammergerichtке каршы салмак катары Венада Reichshofrat — Империялык сарай кеңешин түзгөн.
Камералдык соттон айырмаланып, Максимилиандын кеңеши кылмыш иштерин да карап, императорго баш ийбеген княздарга таасир этүү үчүн күчтүү мүмкүнчүлүк берген.
Башында Reichshofrat популярдуу болгон эмес.
Бирок тарыхчы Барбара Штолльберг-Рилингер белгилегендей, Эрте жаңы доордо бул императордук орган конфессиялык талаштарга чөгүп кеткен көз карандысыз сотторго караганда көп учурда тезирээк жана эффективдүү иштеген.
Максимилиандын реформаларга болгон кызыгуусу басылган эмес.
1497–1498-жылдары ал Жашыруун кеңешти (Geheimer Rat) кайра уюштуруп, татаал соттук талаштарда букаралар үчүн акыркы инстанция болуу укугун өзүндө калтырган.
1500-жылы согушка акча өтө керек болгондо, император аргасыздан Reichsregiment — Империялык башкаруу деген борбордук органды түзүүгө макул болгон.
Анын курамына курфюрсттар жана шаарлардын өкүлдөрү менен бирге жыйырма мүчө кирген.
Жыйындар 1501-жылы Нюрнбергде башталган.
Максимилиан өз бийлигин чектеген бул органды жактырган эмес.
Сословиелер да кеңешке жетиштүү каржылык колдоо көрсөтүшкөн эмес.
Натыйжада долбоор ишке ашпай, 1502-жылы эле негизги ыйгарым укуктар кайра монархка өткөн.
Максимилиандын эң маанилүү жетишкендиктеринин бири жеке согуш жүргүзүү укугуна тыюу салган «Түбөлүк земство тынчтыгы» болгон.
Гёц фон Берлихинген жана Конрад Шотт фон Шоттенштейн сыяктуу рыцарь-каракчылар чабуулдарын улантышса да, мамлекет акырындап күч колдонуу укугун өз колуна топтой баштаган.
1499-жылы Максимилиан Тиролдо Maximilianische Halsgerichtsordnung деген мыйзам чыгарган.
Бул немис тилдүү дүйнөдөгү биринчи кодификацияланган кылмыш-жаза мыйзамдарынын бири болгон.
Ал кыйноолорду колдонуу эрежелерин катуу жөнгө салган.
Кыйноого үч кеңешчи жана катчы катышкан учурда гана уруксат берилип, оорудан улам адам өзүнө жалган айып тагып албашы керек деген максат коюлган.
Бул кодекс кийин Карл Vтин белгилүү «Каролинасынын» негиздеринин бирине айланган.
Ошол эле учурда Максимилиандын сот саясаты Вестфалиядагы сырдуу фемикалык сотторго (Vehmgerichte) олуттуу сокку урган.
1508-жылдагы 23 беренеден турган аскердик кодекс да жаңычыл болгон.
Ал Фридрих IIIнүн мурдагы көрсөтмөлөрүн өнүктүргөн.
Документ европалык гуманитардык укуктун алгачкы негиздеринин бири катары көрсөтүлөт.
13-берене чиркөөлөрдү коргогон.
14-берене болсо өлүм жазасынын коркунучу менен кош бойлуу аялдарга, жетимдерге жана дин кызматчыларына зомбулук кылууга катуу тыюу салган.
1518-жылдагы «Инсбрук либелли» (Innsbrucker Libell) Австрия жерлеринин уюшулган коргонуу системасын бекиткен.
Анда дворяндардын атчан аскерлери менен дыйкандардын пропорционалдуу чакырылышы бир система ичинде бириктирилген.
Чиркөө маселелеринде Максимилиандын мамилеси кыйла прагматикалык болгон.
Ал реформатор эмес, цезарепапизмдин жактоочусу болгон.
1518-жылдагы Аугсбург рейхстагында Мартин Лютер менен тарыхый жолугушууда император чиркөөгө карата айтылган сындардын көп бөлүгүнө макул болгон.
Бирок индульгенцияларды сатууну токтотууга ниети жок эле, анткени небересинин шайлоосу үчүн ага акча өтө керек болгон.
Максимилиан Лютерге коопсуздук грамотасын берген.
Бирок чиркөөнү «жогору жактан» реформалай албашы кийин «төмөн жактан» күчтүү Реформациялык кыймылдын өсүшүнө шарт түзгөн.
Финансы атактуу императордун Ахиллес таманы болгон.
Бюджеттин болжол менен 70 пайызы согуштарга кетчү.
1510-жылдарга карата Максимилиан дээрлик бардык чек араларда согушуп, Габсбургдардын карызын 6–6,5 миллион гульденге жеткирген.
Анын башкаруусу учурунда болжол менен 25 миллион гульден сарпталган.
Максимилиан Жогорку Германиянын Фуггерлер, Вельзерлер, Госсемброт жана Йорг Баумгартен сыяктуу банкирлерине дайыма карыз болгон.
Франциск I аны кемсинтип «Аугсбургдун бургомистри» деп атаган.
Людовик XII болсо:
«Ооба, бирок бул бургомистр коңгуроону каккан сайын бүт Франция титирейт», —
деп айткан.
Тез акча табуу үчүн император ар кандай ыкмаларды колдонгон.
Нидерланддагы регент кезинде ал монеталардын баалуулугун системалуу түрдө төмөндөтүп, соодагерлердин каарын жараткан.
Бирок Австрияда тоо-кен өндүрүшү кескин өскөн.
Швацтагы күмүш өндүрүшү 1470-жылдагы 2 800 килограммдан 1516-жылы 14 000 килограммга чейин көбөйгөн.
Максимилиан металлургия менен курал жасоону колдогон.
Ошол эле учурда, изилдөөчү Сафлинин белгилөөсүндөй, Хохштеттерлер сыяктуу олигархтарга рынокторду монополиялаштырууга мүмкүнчүлүк берген.
Негизги пайда көргөн шаар Аугсбург болгон.
Императордук почта системасы менен Фуггерлердин филиалдарынын айкалышы Аугсбургду эрте европалык капитализмдин борборуна айландырган.
1497-жылдагы артыкчылыктардын аркасында Лейпциг болсо жалпы европалык жарманкелердин маанилүү борбору болгон.
Паула Фихтнер Максимилиандын амбициялары өтө кымбатка турганын белгилейт.
Бирок осмондордон коркуу австриялыктарды бул чыгымдарды көтөрүүгө мажбур кылган.
Максимилиандын тышкы саясаты эки негизги багытта өнүккөн:
батышта — Франция менен Бургундия үчүн күрөш;
чыгышта — Чыгыш Европада Габсбургдардын таасирин кеңейтүү.
Мурда Люксембургдар жана Альбрехт II негизинен күчкө таянса, Максимилиан династиялык никелерге өзгөчө маани берген.
Мындай стратегия жаңы ээликтерди коргоо үчүн бүтүндөй Империянын күчтөрүн бириктирүүнү талап кылган.
Анын никелик дипломатиясы драмаларга толгон.
1482-жылы жаш кызы Маргарита француз дофини Карл VIIIге кудалашып, иш жүзүндө Парижде саясий барымтага айланган.
Максимилиандын өзү 1490-жылы ишеним кат аркылуу көз карандысыз Бретандын мураскери Анна Бретонскаяга үйлөнгөн.
Бирок 1491-жылы Карл VIII Маргарита менен кудалашуусун бузуп, Бретанга басып кирип, Аннаны өзүнө турмушка чыгууга мажбур кылган.
1493-жылдагы Санлис келишиминен кийин гана кемсинтилген Максимилиан кызын мекенине кайтара алган.
Буга жооп катары 1494-жылы ал Бьянка Мария Сфорцага үйлөнүп, чоң сеп жана Миландагы саясий таяныч алган.
Эң чоң дипломатиялык триумф аны чыгышта күтүп турган.
1515-жылдагы Биринчи Вена конгрессинде Максимилиан Венгрия жана Польша падышалары Владислав II жана Сигизмунд I менен кош нике тууралуу келишим түзгөн.
Максимилиандын небереси Мария Венгриянын Людовик IIсине, ал эми небереси Фердинанд Анна Ягеллонскаяга кудалаштырылган.
Кудалашуу аземинде карып калган император Фердинанддын өкүлү катары өзү катышкан.
Дал ушул келишим 1526-жылы Габсбургдарга Чехия менен Венгриянын таажыларын алып келмек.
Бул саясий шедевр Матьяш Корвинге таандык деп айтылган белгилүү сөздүн жаралышына байланыштуу:
«Башкалар согушсун, сен болсо, бактылуу Австрия, нике кый; анткени башкаларга Марс берген падышалыктарды сага Венера берет».
1501-жылдан тартып Максимилиан аттан кулагандан кийин бутунан оор жаракат алып жүргөн.
Бул, болжол боюнча, анын психологиялык абалына да оор таасир берген.
1514-жылдан тартып ал саякаттарында өзү менен дайыма табыт алып жүргөн.
Акыркы чоң максаты 1506-жылы уулу Филипп каза болгондон кийин небереси Карл үчүн императордук таажыны камсыз кылуу болгон.
1518-жылдагы Аугсбург рейхстагында катуу ооруп калган император небересинин шайланышы үчүн күрөшкөн.
Бирок Римдин Габсбург ээликтери менен курчалып калышынан корккон папа Лев Xтин каршылыгына туш болгон.
Өмүрүнүн аягы жакындап калганын түшүнгөн Максимилиан сүйүктүү Инсбрук шаарына кайтууга аракет кылган.
Бирок ал жерде аны кемсинткен окуя болгон: жергиликтүү мейманкана ээлери императордун чоң кошуунуна карызга кызмат көрсөтүүдөн баш тартышкан.
Ачууланган Максимилиандын абалы начарлап, инсульт болгон.
1518-жылдын 15-декабрында ал төшөккө жатып калган, бирок документтер менен иштөөнү уланта берген.
Максимилиан I 1519-жылдын 12-январында Вельс шаарында каза болгон.
Текстте анын өлүмү рактан тартып инсульттун кесепеттерине чейинки бир нече оорунун татаал айкалышы менен байланыштуу экени айтылат.
Анын керээзи караңгы диний өкүнүү маанайы менен өзгөчөлөнгөн.
Максимилиан өлгөндөн кийин тиштерин сууруп салууну, чачын кыркууну, денесин камчы менен сабоону, акиташ менен жабууну жана жердеги атак-даңктын убактылуулугунун белгиси катары элге көрсөтүүнү талап кылган.
Анын досу Грегор Райш мындай өтө катаал талаптарды толук аткарууга батынган эмес.
Ал маркумдун колуна теспе гана карматкан.
Казынада акча калбагандыктан, Винер-Нойштадттагы акыркы сапарга узатуу аземи да карызга төлөнгөн.
1946-жылы Максимилиандын саркофагы бомбалоолор учурунда керемет жолу менен аман калган.
