Европанын эң улуу монархтарынын биринин тарыхы 1500-жылдын 24-февралында Фландриянын Гент шаарында, Принсенхофтун — «Княздык сарайдын» — кире бериш дарбазаларынын артында башталган. Сарайдагы бал кызуу жүрүп жаткан маалда Испаниянын атактуу Католик монархтары — Арагон падышасы Фердинанд II менен Кастилия ханышасы Изабелла Iнин кызы Хуана Трастамара төрөт жакындап калганын сезген.
Ошентип, келечекте дүйнөнүн дээрлик жарымын өз бийлигинин алдында бириктире турган уул жарык дүйнөгө келген.
Анын атасы Филипп Сулуу — Ыйык Рим империясынын императору Максимилиан I менен Мария Бургундскаянын тун уулу болгон.
Филипп менен Хуананын саясий никесин Максимилиан жана Фердинанд Италия согуштары жүрүп жаткан мезгилде Францияга каршы күчтүү австриялык-испаниялык союз түзүү үчүн уюштурушкан. Бирок тагдыр таптакыр башкача чечкен.
Европада байыртадан бери Эразм Роттердамский кеңири жайылткан белгилүү сөз айтылып келген:
«Башкалар согушсун, сен болсо, бактылуу Австрия, нике кый; анткени башкаларга Марс берген падышалыктарды сага Венера берет».
Габсбургдардын империясы династиялык никелердин жардамы менен тынч жол аркылуу өсүп жаткандай көрүнгөн.
Бирок Карлдын атасы жагынан чоң атасы Максимилиан I 1486-жылы римдиктердин падышасы болуп шайлангандан тартып Австриянын ресурстарына таянып, аймактарды мүмкүн болушунча кеңейтүүгө багытталган өтө тобокелдүү саясат жүргүзгөн.
Кырк жылдык башкаруусунда ал 27 согуштан өткөн.
Анын стратегиясы союздардын, коркутуулардын, династиялык никелердин жана куралдуу конфликттердин өтө татаал торунан турган. Акырында бул Чехияны, Венгрияны жана Польшаны Габсбургдардын өсүп жаткан таасири менен эсептешүүгө мажбур кылган.
Филипп менен Хуананын нике келишими 1495-жылы түзүлүп, бир жылдан кийин салтанаттуу үйлөнүү үлпөтү өткөн.
Мария Бургундская 1482-жылы каза болгондон кийин Филипп Бургундия герцогу деген титулду алып жүргөн, бирок герцогдуктун өзү буга чейин эле француз таажысы тарабынан басылып алынган.
Ардактуу эрцгерцог катары Филипп Австриянын мураскери болгон.
Ал эми Хуана башында Испания тактысына талапкерлердин арасында болгону үчүнчү орунда турган. Анын алдында агасы — Астуриянын принци Хуан жана эжеси Изабелла Арагонская турган.
Бирок 1498-жылга карата экөө тең каза болгон.
Пиреней жарым аралын өз тукумунун колунда калтырууну каалаган Католик монархтары мураскер катары португалиялык небереси Мигел да Пашты жарыялашкан.
Бирок ал да 1500-жылдын июлунда наристе кезинде каза болгондо, жаңы төрөлгөн Карлдын мүмкүн болгон мурасы күтүүсүздөн абдан кеңейген.
Эми ага Кастилия, Арагон жана Америкадагы али толук изилдене элек деңиздин ары жагындагы колониялар да өтүшү мүмкүн эле.
Францияга каршы уюштурулган никелик союздун натыйжасында Испаниянын таажылары Габсбургдардын эркек тукумуна өтөрү бүт Европа үчүн чоң күтүүсүздүк болгон.
Балага чоң атасынын атасы — Түндүк деңизден Савойяга чейин созулган мамлекет түзүүнү кыялданган Карл Эр жүрөктүн урматына Карл деген ысым берилген.
Сарай акындары ымыркай төрөлгөндөн кийин Генттин тургундары көчөлөрдө үч саат бою:
«Австрия жана Бургундия!»
— деп кыйкырып турушканын сүйүнүч менен жазышкан.
Ошол кезде «Генттик Карл» деп аталган баланы Ыйык Иоанн чиркөөсүндө Турне епискобу чөмүлдүргөн.
Анын өкүл аталары бургундиялык аристократтар Карл I де Крой жана Иоанн III де Глим, ал эми өкүл энелери Маргарита Йоркская жана таежеси Маргарита Австрийская болгон.
Ымыркайга бургундиялык рыцардык салттагы согуш менен тынчтыкты символдоштурган кылыч жана туулга белек кылынган.
1506-жылы атасынын өлүмү жана апасынын психикалык абалынын тез начарлашы, андан кийин анын Тордесильяс сарайында обочолонушу, Карлды тирүү апасы бар жетимге айландырган.
Ата-энеси уулун 1501-жылы эле Мехеленде калтырып, Испаниядагы өз укуктары үчүн күрөшүүгө кеткен. Карл атасын 1503-жылы гана кайра көргөн.
1504-жылы иниси Фердинанд I төрөлгөндөн кийин апасы Нидерландга кайтып келген, бирок көп өтпөй династиялык саясат аларды түбөлүккө ажыраткан.
Карлдын дагы бир чоң атасы, Арагон падышасы Фердинанд II, Испаниядагы бийликти небересин коргоо деген шылтоо менен өз колуна алган, бирок иш жүзүндө Карлды тактыдан четтетүүгө аракет кылган.
Фердинанддын Жермена де Фуа менен кийинки никесинен аман калган эркек мураскер төрөлбөгөнү гана Карлдын Иберия таажыларына болгон укугун сактап калган.
Ошентип, жаш Карл Бургундия герцогу, Астуриянын таанылган принци жана Кастилия менен Австриянын мураскери болуп калган.
Карлдын Бургундиядагы мурасы ар түрдүү аймактардан турган чоң «курак жууркандай» эле.
Ага азыркы Бельгиянын, Нидерланддын жана Люксембургдун аймактарын камтыган Габсбург Нидерландысы, Франш-Конте жана Шароле графтыгы кирген.
Негизги резиденция Брюсселдеги Куденберг сарайында жайгашкан.
Карл балалыгын Мехеленде эже-карындаштары Мария, Элеонора жана Изабелла менен бирге акылман таежеси Маргарита Австрийскаянын камкордугунда өткөргөн.
Маргарита анын жашоосунда негизги энелик фигурага айланган.
Ал Карлдын акыл-эсинин калыптанышына анын тарбиячылары менен бирге чоң таасир берген.
Алардын бири келечектеги биринчи министр Гильом де Крой болуп, Карлга катуу рыцардык тарбия берген.
Экинчиси — кийин папа Адриан VI боло турган Адриан Утрехтский болгон.
Карл христиан дүйнөсүнүн биримдиги идеалында тарбияланган.
Ал кичинекей кезинен рыцарь болуп, кийин Алтын жүн орденинин улуу магистри болгон.
Нидерланд өтө бай өлкө болгон жана Карл өз мекенине өмүр бою терең байланып калган.
Ал чоңоюп жатканда регент Маргарита Фландрия, Артуа жана Шароле үчүн француз падышасына оммаж берүү милдетинен кутулуу максатында Франция менен ийгиликтүү күрөш жүргүзгөн. Франция бул талаптардан 1528-жылы гана биротоло баш тарткан.
Өз алдынча бийликке келгенден кийин Карл Пир Герлофс Дония жана Вийард Йелкама жетектеген 1515–1523-жылдардагы фриз дыйкандарынын көтөрүлүшүн басып, анын акыркы лидерлерин өлүм жазасына тарткан.
Ал Турне, Артуа, Утрехт, Гронинген жана Гелдернди кошуп, өз ээликтерин кеңейткен.
Гелдерн согуштарындагы жеңиш ага Он жети провинцияны бириктирүүнү аяктоого мүмкүнчүлүк берген.
1549-жылы Карл бул биримдикти Прагматикалык санкция аркылуу бекемдеп, Нидерланды Габсбургдардын бирдиктүү жана бөлүнгүс мурасы деп жарыялаган.
Бирок ага берилген өз мекенине карата да Карл өтө катаал боло алган.
1539-жылы анын туулуп-өскөн Гент шаары салыктарга каршы көтөрүлүш чыгарганда, Карл герцог Альбанын аскерлеринин жардамы менен шаарды катаал жана кемсинтүүчү түрдө жазалаган.
Испаниядагы мурас Карлга оңой келген эмес.
1506 жана 1510-жылдары Вальядолид менен Мадриддин кортестери аны Астуриянын принци катары таанышкан.
Чоң атасы Фердинанд II 1516-жылдын 23-январында каза болгондон кийин Арагон, Майорка, Каталония, Валенсия, Неаполь, Сицилия жана Сардиния сыяктуу зор аймактар формалдуу түрдө камакта турган апасы Хуанага өткөн.
Башында Карл болгону регент болгон.
Бирок анын амбициялуу фламанддык чөйрөсү Максимилиан I менен папа Лев Xтин колдоосунда Карлга падышалык таажы берилишин талап кылган.
1516-жылдын 14-мартында Карл I апасы менен бирге башкаруучу катары Кастилиянын жана Арагондун падышасы деп жарыяланган (jure matris — «энесинин укугу боюнча»).
Кастилиянын регенти кардинал Сиснерос бул чечимди тааныган.
Бирок ал 1517-жылдын күзүндө келген Карл менен жолугушууга бара жаткан учурда каза болуп, падышаны көрүүгө жетишкен эмес.
Карлдын башкаруусунун башталышы кыйын болгон.
1518-жылы Вальядолиддин кортестери ага катуу шарттарды койгон:
падыша кастилия тилин үйрөнүшү керек;
чет элдиктерди мамлекеттик кызматтарга дайындабашы керек;
өлкөдөн ашыкча алтын чыгарбоого тийиш;
апасынын укуктарын урматтоого милдеттүү.
Кийин Карл кастилия тилин мыкты өздөштүргөн.
Арагон менен Каталониядагы каршылыкты жеңгенден кийин ал 1512-жылы басылып алынган Наварранын өжөр каршылыгына туш болгон.
Наварралыктар аны Карл IV Наваррский катары таанууну талап кылышкан, бирок Карл бул талапка көңүл бурган эмес.
Испанияда аны бөтөн фламанд катары кабыл алышкан.
Жогорку салыктар, бийликтеги чет элдиктердин көптүгү жана жергиликтүү ак сөөктөргө көңүл бурбоо өлкөдө чоң көтөрүлүштөргө алып келген.
1520-жылдары Кастилияда комунеростордун көтөрүлүшү, Валенсияда болсо херманиялардын көтөрүлүшү чыккан.
Комунерос козголоңчулары атүгүл Хуананы Тордесильяста бошотуп, аны жалгыз башкаруучу кылууга аракет кылышкан.
Бирок Хуана уулуна каршы чыгуудан баш тарткан.
Көтөрүлүш басылгандан кийин Карл кыйла этият болуп калган.
Ал испандарга көбүрөөк таянып, Кастилиядагы Толедо жана Гранада сыяктуу резиденцияларында көп убакыт өткөрө баштаган.
Ал эми Хуана өмүрүнүн аягына чейин камакта калган.
Көтөрүлүштөр менен катар Наварранын көз карандысыздыгы үчүн Генрих II Наваррский менен согуш жүргөн.
Конфликт 1524-жылы Ондаррибиянын багынышы менен басаңдап, чек ара кагылыштары 1528-жылы гана токтогон.
Жеңилбес терциялары жана Жаңы Дүйнөдөн келген күмүшү менен дал Испания Карлдын империясынын аскердик жана финансылык жүрөгүнө айланган.
Карлдын жеке урааны:
«Plus Ultra» — «Андан ары»
кийин Испаниянын гербинин ажырагыс бөлүгү болуп калган.
Бирок испан элитасы нааразы болгон.
Америкадан келген күмүш Германиядагы протестанттарга каршы согуштарды каржылоого агып кетип, ошол эле учурда Испаниянын жээктери корсарлардын чабуулдарынан жабыркап турган.
Кийин бул оор финансылык жүк Филипп IIнин мамлекетин финансылык кризиске алып келет.
1519-жылы Максимилиан I каза болгондон кийин Ыйык Рим империясынын таажысы үчүн чоң күрөш башталган.
Карл I Австрийскийдин атаандаштары:
Франциянын падышасы Франциск I;
Англиянын падышасы Генрих VIII;
Саксониялык Фридрих III болгон.
Банк үйлөрүнөн алынган эбегейсиз кредиттердин жардамы жана, эң негизгиси, Саксониялык Фридрих Осмондордон коргонуу үчүн Империяга күчтүү герман башкаруучусу керек экенин айтып өз талапкерлигин алып салгандан кийин, 1519-жылдын 28-июнунда Карл император болуп шайланган.
Габсбургдардын табышмактуу A.E.I.O.U. урааны — Austriae Est Imperare Orbi Universo, башкача айтканда:
«Австрияга бүт дүйнөнү башкаруу буюрган»
— чыныгы саясий мааниге ээ боло баштаган.
1520-жылдын 23-октябрында Карл Германияда таажы кийген.
Ал эми 1530-жылдын 24-февралында Болоньяда папа Климент VII анын башына императордук таажыны кийгизген.
Ошентип, Карл V папа тарабынан таажы кийгизилген акыркы Ыйык Рим императору болгон.
Карл өмүрүнүн чоң бөлүгүн Франция менен согушта өткөргөн.
1521-жылы башталган биринчи чоң италиялык согушта ал Генрих VIII жана папа Лев X менен союз түзүп, императордук күчтөр француздарды Миландан кууп чыккан.
Карлдын 25 жашка чыккан күнү — 1525-жылдын 24-февралында — кол башчы Шарль де Ланнуа Павия салгылашында француз армиясын толугу менен талкалап, Франциянын падышасы Франциск Iни туткунга алган.
1526-жылдагы Мадрид келишими боюнча Франциск Бургундияны берүүгө жана Наваррага болгон талаптарынан баш тартууга убада берген.
Бирок бошотулгандан кийин Париж парламентинин колдоосу менен берген антын бузуп, Коньяк лигасына кошулган.
Императордук жалданма аскерлер — ландскнехттер — өтө катаал өч алышкан.
1527-жылы алар Римди талап-тоношкон.
Бул тарыхка атактуу Sacco di Roma — Римдин талап-тонолушу деген ат менен кирген.
Папа Климент VII туткунга түшкөн.
Бул жагдай папанын Англиянын падышасы Генрих VIII менен Карлдын таежеси Екатерина Арагонскаянын никесин жокко чыгаруусуна тоскоол болуп, Англия Реформациясынын башталышына түрткү берген факторлордун бири болгон.
Франция менен конфликт 1529-жылы Камбриде түзүлгөн «Айымдар тынчтыгы» менен убактылуу токтогон.
Бирок жаңы согуштар улам баштала берген.
1536–1538-жылдардагы согушта Карл Экс-ан-Провансты жеке өзү басып алган, ал эми Франциск Туринди ээлөө менен жооп берген.
Согуш туруксуз Ницца элдешүүсү менен аяктаган.
1542–1544-жылдардагы согушта Франциск I буга чейин дээрлик элестетүүгө мүмкүн болбогон кадамга барып, Осмон султаны Сулейман Улуу менен союз түзгөн.
Осмон флоту Ниццаны талап-тоногон.
Карлдын акыркы француз согушу 1551-жылы башталып, Франциск Iнин уулу Генрих IIге каршы жүргүзүлгөн.
Чыгышта жана түштүктө Европа Осмон империясынын соккуларынан титиреп турган.
1526-жылдагы Мохач салгылашындагы Венгриянын катастрофасы бүт Европада чоң коркунуч жараткан.
Карл 1529-жылы Венанын жанында осмондордун чабуулун токтотууга жетишкен.
Бирок 1541-жылга карата Венгриянын борбордук жана түштүк бөлүктөрү түрктөрдүн бийлигине өткөн.
Император чыгыштан да союздаш издеп, Сефевилер менен Габсбург-перс союзун түзүүгө аракет кылган.
Сефевилер 1532–1555-жылдардагы согуштарында Осмон султанынын күчтөрүнүн бир бөлүгүн чындап эле чыгышка алаксытып турушкан.
Жер Ортолук деңизинде Карл Хайреддин Барбаросса жетектеген бербер корсарлары менен узак жана чарчатуучу күрөш жүргүзгөн.
1535-жылы Карл Андреа Дориа, Альваро де Базан Улуу жана Гарсия де Толедо менен бирге масштабдуу экспедиция уюштуруп, Тунисти кайтарып алган.
Бирок Барбаросса качып кутулган.
Жеңиштер трагедиялар менен алмашып турган.
1538-жылы Ыйык лига Превеза салгылашында жеңилген.
1541-жылы Алжирге жасалган жортуул болсо катастрофа менен аяктаган.
Коркунучтуу аба ырайынан улам Карл 150 кеме жана миңдеген адамдарынан айрылган.
Осмон хроникаларында берберлер тарабынан өлтүрүлгөндөрдүн саны 12 миңге чейин жеткени айтылган.
Согуштардан чарчаган Карл 1547-жылы өзүнө пайдасыз элдешүүгө барган.
1550-жылы Махдияга дагы бир жортуул уюштурган, бирок кийин шаарды талкалап, таштап кетүүгө туура келген.
Протестанттык Реформация да Карл үчүн өтө чоң сокку болгон.
1521-жылдагы Вормс рейхстагында Карл Мартин Лютерди уккан.
Уламыш боюнча, император:
«Бул монах мени эч качан еретик кылбайт», —
деп айткан.
Карл Вормс эдикти менен Лютерди мыйзамдан тышкары деп жарыялаган.
Бирок ошого карабастан, ага берген коопсуздук кепилдигин сактап, Лютердин эркин чыгып кетишине мүмкүнчүлүк берген.
Саксониялык Фридрих III реформаторду Вартбург сепилинде жашырган.
Германияны 1522–1523-жылдардагы рыцарлар көтөрүлүшү жана Томас Мюнцер менен байланышкан 1524–1525-жылдардагы Дыйкандар согушу титиретип жатканда, Карл компромисс табууга аракет кылган.
1530-жылдагы Аугсбург рейхстагында Филипп Меланхтон ага Confessio Augustana — Аугсбург ишеним билдирүүсүн сунуштаган.
Бирок Карл аны кабыл алган эмес.
Протестант княздары Шмалькальден союзун түзүшкөн.
Карл маневр жасоого мажбур болуп, 1532-жылы Нюрнберг тынчтыгын түзүп, 1541-жылы Регенсбургда диний талкууларды уюштурган.
1545-жылы Контрреформациянын башталышына негиз болгон Тридент собору ачылганда, протестант княздары аны таануудан баш тартышкан.
Карл күч колдонуу менен жооп берген.
1547-жылдагы Мюльберг салгылашында ал душмандарын жеңип, курфюрст Иоганн Фридрих менен Филипп Гессенскийди туткунга алган.
1548-жылы Аугсбург интеримин чыгарган.
Бирок көп өтпөй ийгилик Карлдан жүзүн бурган.
1552-жылы анын мурдагы союздашы Мориц Саксонский протестанттардын тарабына өтүп, подагра менен ооруган императорду Инсбрукта дээрлик туткунга ала жаздаган.
Карл замбил менен Филлахка чейин качууга мажбур болгон.
Акыры 1555-жылы Карлдын иниси Фердинанд Аугсбург диний тынчтыгына кол коюп, Германиядагы диний бөлүнүүнү юридикалык жактан бекемдеген.
Карлдын күчүнүн сыры адамдарда жана ресурстарда болгон.
Анын армиясынын негизин Георг фон Фрундсберг жетектеген легендарлуу герман ландскнехттери жана 1536-жылы Карл тарабынан Гонсало Фернандес де Кордованын реформаларынын уландысы катары уюштурулган испан терциялары түзгөн.
Француздар коркуп:
«Асманынан куулган ландскнехтти тозокко да киргизишпейт, анткени андан шайтан өзү да коркот», —
деп айтышкан.
Армия үчүн мыкты куралдарды Аугсбургдагы Хельмшмиддер, Миландагы Негролилер, ошондой эле Нюрнберг жана Брешиянын чеберлери жасашкан.
Мындай гиганттык мамлекетти башкаруу өтө татаал болгон.
Карл байланыш системасында чоң өзгөрүү жасаган.
Таксис үй-бүлөсү — Франц фон Таксис, ал эми 1520-жылдан тартып Джованни Баттиста де Тассис — Европаны тез почта каттамдарынын кеңири тармагы менен байланыштырышкан.
Чалгын кызматын Неаполдон чыккан дон Альфонсо Гранай Кастриота жетектеген.
Финансылык система негизинен кредиттерге таянган.
Кастилия, Неаполь жана Нидерланддан түшкөн кирешелер 2,8 миллиондон 4,8 миллион дукатка чейин өскөн.
Карлдын иниси Фердинанддын кирешеси болгону 1,7–1,9 миллион дукат болгон.
Бирок Карлга бул дагы жетишсиз эле.
Салыштыруу үчүн, Осмон империясы дефицитсиз эле болжол менен 10 миллион киреше алып турган.
Карл жалпысынан 28 миллион дукатка жакын карыз алган.
Анын эң чоң кредиторлорунун арасында:
Фуггерлер — 5,5 миллион;
Вельзерлер — 4,2 миллион дукат болгон.
Вельзерлерге Карл атүгүл Венесуэланын бир бөлүгүн 1528–1546-жылдары концессияга берген.
Бул аймак «Кичи Венеция» — Klein-Venedig деп аталган.
Жаңы Дүйнө Карлдын мамлекетинин жүзүн биротоло өзгөрткөн.
Анын тушунда ацтектер менен инктердин империялары басып алынган.
1522-жылы Магелландын дүйнөнү айланып сүзүү экспедициясы аяктаган.
Деңиздин ары жагындагы ээликтерди башкаруу үчүн Карл 1524-жылы Индиялар кеңешин түзгөн.
Кийин вице-падышалыктар уюштурулган:
Жаңы Испания — борбору Мехико, 1535-жылы;
анын вице-падышасы Антонио де Мендоса болгон;
Перу вице-падышалыгы — борбору Лима, 1544-жылы.
Карлдын Америкадагы саясаты татаал жана карама-каршылыктуу болгон.
Ал тласкалалыктар жана алардын лидери Максишкацин сыяктуу испандарга союздаш болгон жергиликтүү калктардын укуктарын тааныган.
Бирок конкистадорлордун ач көздүгү чоң көйгөй жараткан.
Доминиканчы Бартоломе де лас Касастын баяндамаларынан таасирленген Карл 1542-жылы Жаңы мыйзамдарды чыгарган.
Алар энкомендеролордун бийлигин чектеген.
Перуда бул Гонсало Писарронун көтөрүлүшүнө жана вице-падыша Бласко Нуньес Веланын өлтүрүлүшүнө алып келген.
Андан кийин падышанын толук ыйгарым укуктуу өкүлү Педро де ла Гаска көтөрүлүштү катаал баскан.
Испания империясындагы моралдык кризис 1550-жылдагы уникалдуу Вальядолид диспутуна алып келген.
Анда Бартоломе де лас Касас, Хуан Хинес де Сепульведа, Доминго де Сото, Бартоломе Карранса, Мельчор Кано жана Франсиско де Виториянын мектебинин өкүлдөрү жергиликтүү америкалык элдердин укуктары жөнүндө талашышкан.
Карл атүгүл 1549–1556-жылдары жаңы басып алууларды убактылуу токтоткон.
Испания Америкадан кеткен эмес, бирок индейлер укуктары бар адамдар катары таанылып, аларды кулга айландырууга тыюу салынган.
Тилекке каршы, жумушчу күчүнүн жетишсиздиги африкалыктарды кул катары ташуу менен толтурулган.
1518-жылдын 28-августунда эле Карл Африкадан кулдарды түздөн-түз ташууга уруксат берген хартия чыгарган.
Маданий жактан Карл Vтин доору чоң гүлдөп-өсүү мезгили болгон.
Император италиялык Пьетро Мартире д’Ангьераны колдогон.
Ал 1530-жылы Жаңы Дүйнө тууралуу De Orbe Novo эмгегин жазып, Ямайканын аббаты жана пфальцграф болгон.
Карл ошондой эле испан гуманисти Альфонсо де Вальдеске, акындар Гарсиласо де ла Вега жана Хуан Боскан Альмогаверге колдоо көрсөткөн.
Тициан императордун образын түбөлүккө калтырган бир нече атактуу сүрөттөрдү, анын ичинде «Карл Vтин ат үстүндөгү портретин» жараткан.
Гранадада архитектор Педро Мачука Карл үчүн Альгамбранын жанында укмуштуудай Ренессанс жана маньеризм стилиндеги сарай курган.
Карлдын жеке жашоосунда терең сүйүү да, оор физикалык азаптар да болгон.
Анын сырткы келбетинин эң белгилүү өзгөчөлүгү күчтүү мандибулярдык прогнатизм — «Габсбург жаагы» болгон.
Бул династия ичиндеги никелердин натыйжасы катары сүрөттөлөт.
Текстте Карл эпилепсиялык кармоолордон жана өтө оор подаградан жапа чеккени айтылат.
Подагра, болжол боюнча, кызыл этти көп керектөөсү менен байланышкан жана убакыт өткөн сайын анын кыймылын катуу чектеген.
Ошол эле учурда Карл көп тил билген.
Анын эне тили француз тили болгон.
Бирок ал нидерланд, кастилия, немис, латын, португал жана бир аз баск тилин өздөштүргөн.
Уламыш ага төмөнкү сөздөрдү таандык кылат:
«Кудай менен испанча же латынча, аялдар менен италияча, эркектер менен французча, ал эми атым менен немисче сүйлөшөм».
Бирок бул сөздү Карл чындап айтканын далилдеген ишенимдүү маалымат жок экени текстте белгиленет.
Карлдын беш бир тууганы болгон: Элеонора, Изабелла, Фердинанд I, Мария жана Екатерина.
Алардын никелери бүт Европа боюнча чоң саясий байланыш тармагын түзгөн.
Карл өзү көпкө чейин бойдок жүргөн.
1507-жылы Мария Тюдор менен, ал эми 1521-жылы жаш Мария I Английская менен кудалашуулары бузулган.
Акыры 1526-жылдын 10-мартында Севилья Алькасарында 26 жаштагы император өзүнүн бөлөсү Изабелла Португальская менен жолуккан.
Изабелла Португалиянын падышасы Жуан IIIнүн карындашы болгон. Жуан өзү Карлдын карындашы Екатеринага үйлөнгөн.
900 миң добладан турган зор сеп менен түзүлгөн саясий нике биринчи көргөндөн пайда болгон сүйүүгө айланган.
Ошол эле түнү Элчилер залында экөө никеге турушкан.
Бал айын Альгамбрада өткөрүшкөн.
Карл башка жактарда жүргөндө Изабелла мыкты регент катары мамлекетти башкарган.
Бул никеден жети бала төрөлгөн.
Алардын ичинен Филипп II, Мария жана Хуана бойго жеткенге чейин жашаган.
Фердинанд, Хуан жана эки өлүү төрөлгөн уулу наристе кезинде каза болгон.
1539-жылы жетинчи баласына кош бойлуу болгон 35 жаштагы Изабелла ысытма жана инфекциядан каза болгон.
Карл бул өлүмдөн абдан катуу жабыркаган.
Ал монастырга жалгызданып, өмүрүнүн калган бөлүгүндө кара кийим кийген.
Тицианга Изабелланын өлгөндөн кийинки бир катар портреттерин, анын ичинде La Gloriaны жасоону буюрган.
Ошондой эле Томас Креккийонго Missa Mort m'a privé мессасын жаздырууга буйрук берген.
Мыйзамдуу мураскерлеринен тышкары, тарых императордун никесиз балдарынын аттарын да сактап калган.
Алардын арасында:
Маргарита Пармская — Иоганна ван дер Гейнсттен төрөлгөн;
Тадеа — Орсолина делла Пеннадан;
Хуана;
Изабелла Кастильская — анын Жермена де Фуа менен байланышы талаштуу;
картограф Корнелис де Хоге;
жана эң белгилүүсү — Хуан Австрийский болгон.
Хуан жаш Барбара Бломбергден төрөлгөн жана кийин Лепанто салгылашынын атактуу каарманы болгон.
Карл аны өзүнүн жашыруун керээзинде гана расмий тааныган.
Бийликтин оор жүгү императорду акырындап алсыраткан.
Карл өмүрүнүн чоң бөлүгүн ат үстүндө жана кемелерде өткөргөн.
Ал:
Нидерландга 10 жолу;
Германияга 9 жолу;
Испанияга 7 жолу;
Италияга 7 жолу;
Францияга 4 жолу;
Англияга 2 жолу;
Африкага 2 жолу барган.
1554–1556-жылдары Брюсселдеги Куденберг сарайында анын тактан баш тартуусунун чоң драмасы башталган.
Адегенде Карл Миланды, Неаполду жана Сицилияны Филипп IIге өткөргөн.
Бул инвеститураны папа Юлий III расмий бекиткен.
1555-жылдын 25-октябрында Вильгельм Оранскийдин ийинине таянган Карл көзүнө жаш алып, Нидерланддын башкаруучусу катары бийликтен баш тарткан.
Генералдык штаттардын алдында ал өзүнүн каталарын мойнуна алып:
«Мен көп жолу жаңылганымды моюнга алышым керек — кээде жаштыгымдагы тажрыйбасыздыктан, кээде жетилген курагымдагы текебердиктен... Менин өмүрүм бир узак сапар болду», —
деген.
1556-жылы Испания менен Америка Филипп IIге, ал эми Ыйык Рим империясы Карлдын иниси Фердинанд Iге өткөн.
1556-жылдын күзүндө Карл карындаштары Мария Венгерская жана Элеонора Австрийская менен бирге Испанияга кеткен.
Ал Эстремадурадагы Юсте монастырына барып, обочолонгон жашоону тандаган.
Тициандын сүрөттөрү жана убакыт менен болгон түбөлүк күрөштүн символу болгон көптөгөн сааттар менен курчалган Карл саясатка кызыгуусун токтоткон эмес.
Бирок малярия анын өмүрүн үзгөн.
Бургундия крести, бүркүт, Кастилия менен Арагондун таажылары, Алтын жүн жана Геркулес мамылары түшүрүлгөн гербдин ээси болгон император 1558-жылдын 21-сентябрында, 59 жашында каза болгон.
Өлөр алдында анын колунда маркум жубайы Изабелланын крести болгон.
Карл артында эбегейсиз карыз калтырган.
Бирок керээзинде 30 миң дукатты жакырларга жана туткундарды бошотууга берүү, ошондой эле анын руху үчүн 30 миң месса өткөрүү тууралуу буйрук берген.
Карл өзүн Изабелланын жанына:
«денесинин жарымы алтардын астында, жарымы дин кызматчысынын бутунун астында»
жайгаштырып көмүүнү суранган.
Бул каалоону Филипп II аткарган.
Ал зор Эскориалды курдуруп, 1574-жылы Карл менен Изабелланын сөөгүн ошол жерге көчүргөн.
Кийин Филипп IVтүн тушунда, 1654-жылы, алардын сөөгү Падышалык пантеонго акыркы жолу коюлган.
