Ыйык Рим империясынын болочок императору Иосиф Iнин өмүр жолу даңазалуу Вена шаарында башталган. Ата-энеси үчүн ал никеде төрөлгөн көптөн күткөн биринчи уул болсо да, атасы — император Леопольд I үчүн бала үчүнчү уул жана жалпы эсепте жетинчи перзент болгон.
Габсбургдар династиясынын тарыхы көптөгөн трагедиялар менен коштолгон. Леопольддун испан инфантасы Маргарита Тереза менен болгон мурдагы никесинен төрөлгөн төрт баланын ичинен бирөө гана ымыркайлык курактан аман калган. Экинчи жубайы Австриялык Клавдия Фелицитадан төрөлгөн эки кызы да жаш кезинде каза болгон. Натыйжада Иосиф чоң императордук үй-бүлөдө, аталаш алты бир тууганынын курчоосунда чоңойгон.
Жаш эрцгерцогдун тарбиясы Зальм князы Карл Теодорго тапшырылган. Анын катаал, бирок ошол эле учурда прогрессивдүү жетекчилиги болочок монархтын мүнөзүнүн калыптанышына абдан чоң таасир тийгизген.
Мурда протестанттык конфессияга таандык болгон князь өзүнүн тарбиялануучусуна тилдерди мыкты билүүнү гана эмес, кеңири дүйнө таанымды да сиңире алган. Дал ушул насаатчысынын таасири астында Иосиф өтө динчил ата-энеси жана туугандарына салыштырмалуу католицизмге кыйла сабырдуу мамиле кылган адам болуп өскөн жана бара-бара жакындап келе жаткан Агартуу доорунун прогрессивдүү идеяларын кабыл ала баштаган.
Бош убактысын жаш Иосиф өмүрүндөгү эки негизги кызыгуусуна — музыкага жана аңчылыкка — арнаган.
Анын коомдук образы өтө эрте калыптана баштаган. 1684-жылы эле сүрөтчү Беньямин Блок алты жаштагы эрцгерцогдун биринчи портретин тарткан, андан көп өтпөй саясий ийгиликтер да келе баштаган.
Болгону тогуз жашында, 1687-жылдын 9-декабрында Иосиф салтанаттуу түрдө Венгриянын падышасы болуп таажы кийгизилген. Эки жылдан бир аз ашык убакыт өткөндөн кийин, 1690-жылдын 23-январында он бир жаштагы мураскер Рим падышасынын таажысын алган.
Ханзаданын чоңоюшу анын жеке жашоосун уюштуруу менен да коштолгон. 1699-жылдын 24-февралында Венада Иосиф Брауншвейг-Люнебургдук Вильгельмина Амалияга үйлөнгөн.
Бирок үй-бүлөлүк жашоо бир катар көңүл калуулар менен коштолгон. Никеде үч бала төрөлгөн, бирок жалгыз эркек мураскер гидроцефалиядан трагедиялуу түрдө каза болуп, бир жашка да жеткен эмес.
Иосиф өзү никеден тышкаркы көптөгөн сүйүү мамилелери менен белгилүү болгон. Бирок алардын эч биринен никесиз бала төрөлгөн эмес. Мындай жоопкерчиликсиз жүрүм-турум оор кесепеттерге алып келген: монарх венерикалык ооруга, болжол менен сифилиске чалдыгып, жаңы мураскер төрөтүүгө аракет кылып жаткан учурда инфекцияны жубайына жугузган. Натыйжада императрица түбөлүккө төрөбөс болуп калган.
Жакындап келе жаткан династиялык кризисти алдын ала сезген карып калган Леопольд I Иосиф менен анын иниси Карлды Өз ара мураскерлик пактысына кол коюуга мажбур кылган.
Документте мындай эреже бекитилген: эгер бир туугандардын эч биринин уулу болбосо, Иосифтин кыздары Карлдын кыздарына караганда мураскерлик боюнча толук артыкчылыкка ээ болмок.
Бирок бул алысты көрө албаган пакт Карлдын кызы — келечектеги улуу императрица Мария Терезиянын такка келүү мүмкүнчүлүгүн эске алган эмес. Кийинчерээк дал ушул жагдай кандуу Австрия мураскерлиги үчүн согуштун негизги себептеринин бирине айланган.
Иосиф чыныгы бийликке карай жолун дал согуш талааларында баштаган. 1702-жылы Испан мураскерлиги үчүн согуш кызуу жүрүп жаткан учурда ал согуш аракеттерине түздөн-түз катышуунун биринчи жана жалгыз тажрыйбасын алган.
Ал императордук генерал, Баден-Баден маркграфы Людвиг Вильгельмдин аскерлерине Ландауну курчоо учурунда кошулган. Ошол эле жылы Иоганн Рудольф Хубер жаш кол башчынын белгилүү портретин тарткан.
Такка расмий отура электе эле Иосиф келечекти көрө билген башкаруучу катары өзүн көрсөткөн. Жаш Веналык сарай жаңы идеяларга толгон. Болочок император өзүнүн айланасына реформатор-кеңешчилерди топтоп, ашыкча көбөйүп кеткен жашыруун кеңешчилердин санын кескин кыскарткан жана борбордук башкаруу органдарын модернизациялоого бардык күчүн жумшаган.
Анын аракеттери ийгиликтүү болгон: бюрократиялык аппарат кыйла натыйжалуу иштей баштап, Габсбург монархиясынын узак убакыттан бери начар болгон каржылык абалын турукташтырууга мүмкүн болгон.
Такка отургандан кийин Иосиф I өзүнө амбициялуу максат койгон — Австрияны талашсыз улуу державага айлантуу үчүн Ыйык Рим империясындагы жеке позициясын чыңдоо.
Анын Габсбургдардын ээликтерин кеңейтүү жана Италиядагы императордук укуктарды бекемдөө аракеттери ушунчалык чечкиндүү болгондуктан, Мантуя герцогдугу боюнча талаштын айынан Ватикан менен ачык согуш чыгып кете жаздаган.
Чыңалуу 1708-жылдын 16-июнунда эң жогорку чекке жеткен. Ошол күнү Рим папасы Климент XI баш ийбеген императорду Чиркөөдөн чыгаруу менен коркуткан.
Империянын чыгыш чек араларындагы кырдаал да андан кем эмес жарылуу коркунучунда болгон. Иосиф атасынан Венгриядагы куруцтардын масштабдуу көтөрүлүшүн мураска алган.
Габсбургдардын катаал башкаруусуна каршы чыккан Трансильваниянын козголоңчу дворяндары бир учурда дээрлик Венанын дарбазаларына чейин жетишкен.
Император аларга аскер күчү менен жооп берүүгө аргасыз болгону менен, мурунку башкаруучулардын жазалоочу саясатын түп-тамырынан өзгөрткөн. Көтөрүлүш башчыларын эл алдында массалык түрдө өлүм жазасына тартуудан баш тартып, Иосиф компромистик тынчтыкка барган. Узак мөөнөттүү перспективада бул чечим таажынын пайдасына иштеп, Венгриянын империяга акыркы интеграциясын жеңилдеткен.
Бүткүл башкаруусу бою монарх көтөрүлүштүн лидери Ференц II Ракоци менен чарчатуучу күрөш жүргүзгөн. Акырында Ракоци Осмон империясына качууга аргасыз болгон.
Иосиф атасынын эң авторитардык жарлыктарынын айрымдарын жокко чыгарып, коомдогу чыңалууну олуттуу азайткан.
Ага аскердик кадрлар жагынан да өзгөчө жолдуу болгон. Иосиф мамлекетти башкарып турган учурда анын ишенимдүү кол башчысы, гениалдуу принц Евгений Савойский биринин артынан экинчисин жеңишке жеткирип турган.
Италияда өз алдынча аракет кылып же Германия менен Фландрияда герцог Мальборо менен күчтөрүн бириктирип, Евгений Франциянын королу Людовик XIVнүн армияларын талкалаган.
1703–1711-жылдары жүргөн Ракоцинин көтөрүлүшү Венгрия падышалыгындагы терең диний жана этникалык бөлүнүүлөрдү ачык көрсөткөн.
Жергиликтүү дворяндардын жана карапайым элдин олуттуу бөлүгү кальвинизмди карманган. Алар Венадан толук дин тутуу эркиндигин жана тең укуктуулукту алууга үмүттөнүп, көтөрүлүштү активдүү колдошкон.
Коркунучтун масштабын түшүнгөн Вена сарайы католицизмди таңуулоого багытталган эң катаал чараларды жумшартууга аргасыз болгон.
Ошол эле учурда Иосиф Венгриянын чыгыш жана түштүк аймактарында жашаган православ сербдерге жана румындарга карата дипломатиялык кадам жасаган. 1706-жылы ал маркум Леопольд I берген диний эркиндиктерди расмий түрдө ырастап, 1708-жылы жаңы түзүлгөн Крушедол митрополиясынын макамын бекемдеген.
Империянын келечегине кам көргөн Иосиф Австрия жерлерин мурастоо боюнча эң маанилүү документ болгон Прагматикалык санкциянын үстүндө да кылдат иштей баштаган. Бирок бул ишти аягына чыгаруу анын бир тууганы Карл VIга буюрган.
Бирок Иосифтин прогрессивдүү көз караштары жана диний жеңилдиктери анын ром калкына карата жүргүзгөн үрөй учурган саясаты менен кескин карама-каршы турган.
1710-жылы ал атасынын ромдорго каршы жарлыгын жөн гана ырастабастан, аны дагы да катаалдаштырган.
Леопольд ромдорду мыйзамдан тышкары деп жарыялап, Богемияда кайра пайда болгон учурда аларды жазалоону талап кылса, Иосиф сүргүндөн кайтып келгендерди таануу үчүн атайын дене мүчөлөрүн кесүү системасын киргизген.
Чех падышалыгында кармалган ромдордун оң кулагы кесилген, Моравия маркграфтыгында — сол кулагы, ал эми Австриянын аймагында алардын жонуна кыздырылган темир менен дарга түрүндөгү белги басылган.
Жарлык бардык бойго жеткен эркектерди сотсуз жана тергөөсүз дарга асууну талап кылган. Аялдар менен балдарды катуу сабап, андан кийин түбөлүккө сүргүнгө айдоо каралган.
Ромдорго эң аз өлчөмдө болсо да боорукердик көрсөтүп же жардам берген адамдар алты айлык каторга жумушуна кесилген. Ал эми кандуу буйрукту аткаруудан баш тарткан чиновниктерге 100 рейхсталер өлчөмүндө ири айып салынган.
Бул адамгерчиликсиз чаралар империянын бардык аймактарында мыйзамдаштырылган массалык өлтүрүүлөрдүн толкунун жараткан.
Бул карама-каршылыктуу, амбициялуу жана ишмер башкаруучунун өмүрү күтүүсүздөн үзүлгөн.
1711-жылы Европаны коркунучтуу чечек эпидемиясы каптаган. Оору буга чейин Франциянын Улуу дофини Людовиктин жана болочок император Франц Iнин үч бир тууганынын өмүрүн алган.
Иосиф да оорудан аман калган эмес.
Хофбург сарайында өлүм алдында жаткан император жубайына акыркы жолу кайрылып, эгер асман ага айыгуу мүмкүнчүлүгүн берсе, никеден тышкаркы сүйүү мамилелерин түбөлүккө токтотууга ант берген.
Бирок керемет болгон эмес.
Иосиф I 1711-жылдын 17-апрелинде каза болгон.
Салтанаттуу жана кайгылуу аза күтүү зыйнаты 20-апрелде өткөн. Монархтын сөөгү Габсбургдар династиясынын салттуу көрүстөнү болгон белгилүү Императордук криптанын бир бөлүгү — Карл криптасындагы №35 мүрзөгө коюлган.
Көрүнүктүү архитектор Иоганн Лукас фон Хильдебрандт тарабынан долбоорлонгон чоң көрүстөн эстелиги Испан мураскерлиги үчүн согуштагы салгылашууларды сүрөттөгөн рельефтер менен бай кооздолуп, анын доорундагы аскердик жеңиштерди түбөлүккө чагылдырган.
Реформатор императордун элеси криптанын таштарында гана эмес, өзүнүн туулуп-өскөн шаарынын картасында да сакталып калган: Венанын сегизинчи району бүгүнкү күнгө чейин анын урматына Йозефштадт деп аталат.
