Ыйык Рим империясынын императору жана Габсбург-Лотарингия үйүнүн негиздөөчүсү болуу тагдыры жазылган Франц I Стефандын өмүр жолу азыркы Франциянын аймагындагы Лотарингия герцогдугунун Люневиль шаарында башталган. Ал тектүү үй-бүлөдө төрөлүп, Лотарингия герцогу Леопольд менен Орлеандык принцесса Елизавета Шарлоттанын төртүнчү уулу болгон.
Тагдырдын буйругу менен дал Франц бойго жеткенге чейин жашаган уулдардын эң улуусу болуп калган. Аны күчтүү Габсбургдар династиясы менен жакын туугандык байланыштар бириктирген: Францтын чоң энеси Элеонора император Фердинанд IIIнүн кызы болгон.
Үй-бүлөсүндө жаш ханзаада өзгөчө бир тууганы, Лотарингиялык принц Карл Александр жана карындашы принцесса Анна Шарлотта менен жакын болгон.
Ыйык Рим империясынын императору Карл VI Лотарингия үй-бүлөсүнө дайыма жакшы мамиле кылган. Мунун себеби айкын туугандык байланыштар гана эмес эле: бул династия көп жылдар бою Габсбургдар үйүнө кынтыксыз жана берилген кызмат кылып келген.
Карл VIнын баштапкы ири династиялык пландары Францтын улуу агасы — Лотарингиянын мураскер ханзаадасы Леопольд Клементтин айланасында түзүлгөн. Император өзүнүн кызы, эрцгерцогиня Мария Терезияны дал ошол ханзаадага турмушка берүүнү көздөгөн.
Бирок Леопольд Клемент мезгилсиз каза болгондон кийин Вена сарайы Францка көңүл бурган. Эми кичүү бир тууган императордун болочок күйөө баласы жана европалык саясаттагы маанилүү фигура катары карала баштаган.
Ошол учурдан тартып Францтын жашоосу түп-тамырынан өзгөргөн.
Ал Венага көчүп келип, Мария Терезия менен бирге тарбияланган. Экөө тең жаш кезинен келечекте баш кошорун так билип чоңоюшкан.
Падышалык жана династиялык никелер үчүн сейрек кездешүүчү көрүнүш катары, убакыттын өтүшү менен бул саясий макулдашуу чын жүрөктөн чыккан терең өз ара сүйүүгө айланган.
Он беш жашында Вена сарайына келген Франц Силезиядагы Тешен герцогдугун ээликке алган. Император бул жерди 1722-жылы эле анын атасына өткөрүп берген.
Ал эми 1729-жылы атасы каза болгондон кийин жаш Франц мыйзамдуу түрдө Лотарингия герцогу титулун мураска алган.
1730-жылдардын башына карата Франц активдүү коомдук жана саясий жашоого аралаша баштаган.
1731-жылы Гаагада анын жашоосунда маанилүү окуя болгон. Британ элчиси Филип Стэнхоуп, Честерфилддин 4-графынын үйүндө атайын уюштурулган масондук ложада Францты Жон Теофил Дезагюлье масондукка кабыл алган.
Андан көп өтпөй Англияга сапары учурунда Францка масон устасынын ардактуу даражасы берилген.
Жыйын британ премьер-министри Роберт Уолполго таандык Норфолктогу Хоутон-холл мүлкүндө өткөн.
Ошол эле учурда Мария Терезия сүйгөн адамы өзүнө мүмкүн болушунча жакын болушун каалап, анын карьерасына активдүү кийлигишкен.
1732-жылы ал Францты Венгриянын «наместниги» — locum tenens — кызматына дайындатууга жетишкен.
Франц өзү бул кызматка эч кандай кызыгуу көрсөтпөсө да, колуктусунун каалоосуна макул болуп, 1732-жылдын июнунда Венгриянын борбору Пресбургга — азыркы Братиславага — барууга макул болгон.
Бирок тынч жашоонун агымын чоң европалык саясат үзгөн.
1733-жылы Польша мураскерлиги үчүн согуш башталып, Франция башаламан кырдаалдан пайдаланып Лотарингияны басып алууга аракет кылган.
Франциянын башкы министри кардинал Флёри олуттуу тынчсызданган. Эгер Францтын никеси аркылуу Лотарингия Габсбургдар менен ажырагыс байланышта калса, Австриянын таасири Франциянын чек арасына чейин жетмек.
Узак жана чарчатуучу сүйлөшүүлөр башталып, 1735-жылдын октябрында алдын ала тынчтык келишимине алып келген. Акыркы келишим 1738-жылдын ноябрында Вена келишими менен бекитилген.
Анын шарттарына ылайык Лотарингия француз королу Людовик XVнин кайнатасы жана Польша тактысы үчүн күрөштө жеңилген талапкер Станислав I Лещинскийге өтмөк.
Франция Мария Терезиянын күйөө баласы өзүнүн мурастык герцогдугунан баш тартышын катуу талап кылган.
Бул эбегейсиз жоготуунун ордуна Францка Тоскана Улуу герцогдугу убада кылынган. Ал бул жерди 1737-жылы башкарууга алышы керек эле.
1736-жылдын мартында император Карл VI болочок күйөө баласын бул алмашууга жашыруун макул болууга жеке өзү көндүргөн.
Кырдаал өтө чыңалган болгон. Нике тууралуу расмий жарыя жасоого чейин император башка варианттарды да олуттуу караган. Алардын арасында Мария Терезияны болочок Испания королу Карл IIIгө турмушка берүү планы да болгон.
Франц үчүн да резервдик план даярдалган: эгер нике ишке ашпай калса, ал Австриялык Нидерланддардын губернатору болмок.
Тоскана мураскерлиги үчүн күрөш өтө татаал дипломатиялык түйүн болгон.
Ошол кездеги Тоскана Улуу герцогу Джан Гастоне Медичинин балдары болгон эмес.
Күчтүү Елизавета Фарнезе өзүнүн уулу — келечектеги Карл III — үчүн Тоскананы алууну абдан каалаган. Ал Медичилер үйү менен болгон туугандык байланышын чоң энеси Маргарита аркылуу негиздеген.
Бирок Франц да бул генеалогиялык тармакка бөтөн эмес болчу. Ал Джан Гастоне менен алысыраак тууган болгон: экөө тең Лотарингия герцогу Франц IIнин чөбөрөлөрү эле.
Мындан тышкары, Францтын Медичилер үйү менен түз туугандык байланышы да болгон. Анын апасы тарабынан чоң чоң энеси Франция менен Наварранын ханышасы Мария Медичи эле.
Европада согуш аракеттери токтогонуна карабастан, акыркы аймактык жөнгө салуу кары герцог Джан Гастоненин өлүмүнө байланыштуу болгон.
Франц үчүн мекенинен баш тартуу өтө оор сыноо болгон.
1736-жылдын 31-январында ал Мария Терезияга үйлөнүүгө расмий түрдө макул болгон. Бирок Лотарингияны өткөрүп берүү жөнүндөгү документке кол коюуда анын колу титиреп, кол коюудан мурда калемин үч жолу кайра койгон.
Бул жеңилдикке анын бир тууганы Карл Александр жана апасы Елизавета Шарлотта кескин каршы чыгышкан.
Күйөө баласын колдоо үчүн 1-февралда Мария Терезия ага таасирдүү кат жөнөткөн. Ал эгер атасынын күтүүсүздөн эркек мураскери төрөлсө, келечекте башкарууга болгон укуктарынан толугу менен баш тартууга убада берген.
Бардык интригаларга карабастан, сүйүү жеңген.
1736-жылдын 12-февралында Франц менен Мария Терезия Венадагы Августин чиркөөсүндө никеге турушкан. Ал эми 14-февралда борбор шаары шаңдуу үйлөнүү майрамдарына чулганган.
Дипломатиялык иштер болсо уланган.
1736-жылдын 4-майында император менен Францтын ортосунда жашыруун келишим түзүлгөн.
1737-жылдын 5-январында Понтремолиде Испания менен Ыйык Рим империясынын өкүлдөрү аймактарды алмаштыруу боюнча келишимди бекитишкен.
Испания Парма, Пьяченца жана Тоскананы империяга өткөрүп берген. Өз кезегинде Вена испаниялык дон Карлосту Неаполь менен Сицилиянын падышасы катары тааныган.
10-январда эле испан аскерлери Тосканадан шашылыш чыгып, алардын ордуна 6000 австриялык жоокер кирген.
1737-жылдын 24-январында Франц Тоскананы кайнатасынын колунан расмий кабыл алган. Бул учурга чейин Мария Терезия формалдуу түрдө Лотарингия герцогинясы титулун алып жүргөн.
Ошол эле жылдын жайында Франц кайрадан согуш талаасына жөнөгөн.
1737-жылдын июнунда ал Осмон империясына каршы кампанияга катышуу үчүн Венгрияга кеткен.
Согуш кызуу жүрүп жаткан кезде, 1737-жылдын 9-июлунда алыстагы Италияда Джан Гастоне Медичи каза болгон. Бул мурда түзүлгөн бардык аймактык келишимдерди толук күчүнө киргизүүгө мүмкүндүк берген.
1738-жылдын октябрында Франц фронттон Венага кайтып келген.
Андан көп өтпөй, 1738-жылдын 17-декабрында ал кош бойлуу Мария Терезия жана бир тууганы Карл менен бирге жаңы ээликтерин көрүү үчүн түштүккө жөнөгөн.
1739-жылдын 20-январында алар Флоренцияга салтанаттуу түрдө кирип, ал жерде үч айга жакын убакыт өткөрүшкөн.
Эки династиянын байланышы мындан ары да бекемделген.
1744-жылы Францтын бир тууганы Карл Александр Мария Терезиянын кичүү карындашы — Австриялык эрцгерцогиня Мария Аннага үйлөнгөн.
Ошол эле жылы Карл Австриялык Нидерланддардын губернатору болуп дайындалып, 1780-жылы каза болгонго чейин Габсбургдарга берилгендик менен кызмат кылган.
Францтын өзүнүн эң чоң саясий ийгилиги 1740-жылдардын ортосунда келген.
Жубайынын дипломатиялык аракеттеринин жана Фюссен тынчтык келишиминин шарттарынын аркасында Мария Терезия күйөөсүнүн Ыйык Рим империясынын императору болуп шайланышын камсыз кылган.
Шайлоо 1745-жылдын 13-сентябрында өткөн.
Ал эми 4-октябрда Франкфурт-на-Майндагы Ыйык Варфоломейдин Императордук соборунда Франц расмий түрдө таажы кийгизилип, Карл VIIнин мураскери болгон.
Мария Терезия ошондой эле аны өзүнүн кеңири мурастык ээликтеринин толук укуктуу тең башкаруучусу деп жарыялаган.
Бирок жаркыраган башкаруунун сыртында татаал үй-бүлөлүк жашоо жашырынган.
Бул никеден он алты бала төрөлгөн. Алардын арасында кичүү кызы Мария Антуанетта да болгон. Ал тарыхка революцияга чейинки Франциянын акыркы ханышасы катары кирген.
Ошентсе да үй-бүлөлүк жашоодо ачуу учурлар да жетиштүү болгон.
Франц жубайына бир нече жолу чыккынчылык кылган. Анын сүйүү мамилелери Вена сарайында эч ким үчүн сыр болгон эмес жана дээрлик жашырылган да эмес.
Эң белгилүүсү — императордон дээрлик отуз жаш кичүү принцесса Мария Вильгельмина фон Ауэрсперг менен көп жылга созулган мамилеси болгон.
Бул байланыш элчилер тарабынан ачык талкууланып, сарайга келген адамдардын күндөлүктөрүндө жазылып, Францтын өз балдарына чейин белгилүү болгон.
Габсбург-Лотарингия үйүнөн чыккан биринчи императордун доору күтүүсүздөн аяктаган.
1765-жылдын 18-августунда Инсбрукта опералык спектаклден кийин арабасында кайтып келе жатып Франц I күтүүсүздөн каза болгон.
Анын сөөгү Венага жеткирилип, чоң урмат-сый менен Императордук криптанын №55 мүрзөсүнө коюлган.
Ал каза болгондон кийин императордук таажы улуу уулу Иосиф IIге өткөн.
Тоскана Улуу герцогдугун кичүү уулу Пётр Леопольд мураска алган. Кийин ал император Леопольд II болгон.
Жесир калган Мария Терезия күйөөсүнүн өлүмүн өтө оор кабыл алган. Ошого карабастан, ал 1780-жылы өмүрүнүн акыркы күнүнө чейин эбегейсиз мамлекетти бекем кол менен башкарууну уланткан.
