
Анын келип чыгышы бүгүнкү күнгө чейин талаш-тартыштардын коюу туманы менен капталган: айрым булактар аны славян дешсе, башкалары — Македонияда отурукташып калган армян деп эсептешет, ал эми араб жылнаамачылары болсо бул түшүнүктөрдү так айырмалай албай, бардык македондуктарды славяндар деп эсептешкен. Так белгилүү болгон бир гана нерсе — болочок василевс дыйкандын үй-бүлөсүндө төрөлгөн, сыягы, Адрианополдо же Хариополдо жарык дүйнөгө келген. Анын балалыгы өтө оор өткөн: 813-жылы, Василий али кичинекей бала кезинде (анын туулган жылы 811-жылдан 836-жылга чейин ар кандай көрсөтүлөт), анын үй-бүлөсү болгар ханы Крумдун колуна туткунга түшкөн. Болгону 836-жылы гана ал тайманбас качуу жасап, Византияга таандык Фракияга өтө алган, жана дал ошол жактан анын бийликтин чокусуна карай жолу башталган.

Константинополго келгенде Василийдин байланышы да, билими да жок болчу, бирок табият ага атлеттик дене түзүлүштү жана сейрек кездешкен сулуулукту берген эле. Императордук атканаларда кызмат кыла баштап, ал бат эле өзүнө көңүл бурдурган. Уламыштарда анын дээрлик адам ишенгис күчкө ээ болгону айтылат: бир жолу Пелопоннесте ал бай жесир аял Данелистин жүрөгүн багындырып, андан бүтүндөй байлык алган, ал эми кийин борбор калаада көпчүлүктүн көз алдында болгарлардын алп балбаны менен таймашып жеңген жана эң мыкты ат баккандар да жуушата албаган жапайы атты ооздуктаган. Ушул эрдиктер ага император Михаил IIIтүн эң жакын чөйрөсүнө кирүүгө жол ачкан. Василий императордун сүймөнчүгүнө айланып, протостратор даражасын, андан кийин паракимомен кызматын алган.

Император менен анын сүймөнчүгүнүн ортосундагы мамиле ушунчалык жакын жана чаташкан болгондуктан, Михаил атүгүл Василийди өзүнүн сүйгөнү Евдокия Ингеринага үйлөндүргөн, бирок өзү аны менен мамилесин уланта берген. Ошол эле учурда Василий болсо императордун карындашы Фёкланын кучагынан сооротуу тапкан. Михаилдин таякеси, өтө көрөгөч саясатчы кесарь Варда, Василийди алардын баарын бир күнү жок кыла турган арстанга салыштырган, жана ал жаңылган эмес.

Василийдин жалгыз бийликке карай жолу канга боёлгон болгон. Алгач ал Варданын көзүн тазалап, андан кийин 866-жылы Михаил тарабынан расмий түрдө асырап алынып, тең башкаруучу деп жарыяланган. Бирок император менен болгон достук бат эле шек саноого айланган. 867-жылы алардын мамилеси биротоло бузулганда, Василий өзүнүн жакшылык кылган колдоочусунун мыкаачылык менен өлтүрүлүшүн уюштуруп, өзү такка чыккан жана жаңы династияны негиздеген. Ага кечээки союздаштары — Симватий жана Георгий Пигани сыяктуу адамдардын көтөрүлүштөрүн басууга туура келген, жана ал аларды аёосуз түрдө сокур кылган. Такка чыккандан кийин Василий каржы менен армиянын өтө начар абалда экенин көргөн. Жашоо үчүн күрөшүүгө көнгөн адамга мүнөздүү күч-кубат менен ал чиновниктер аппаратын ири тазалоого жана мыйзамдарды иретке келтирүүгө киришкен. Анын тушунда «Прохирон» кодекси чыгарылып, белгилүү «Эпанагога» даярдалган. Бул документте Византия тарыхында биринчи жолу императордун, патриархтын жана мамлекеттин милдеттерин так бөлүштүрүүгө аракет жасалган. Казынаны толтуруу үчүн ал конфискациялардан да баш тарткан эмес: ал мурдагы сүйгөнү Фёкладан да мүлкүн тартып алып, мурунку бийликтин тушунда байып кеткен адамдарды байлыгынын жарымын берүүгө мажбур кылган.
Василийдин аскердик ишмердиги да кем эмес чоң масштабдуу болгон. Ал жоокерлердин айлыгын көбөйтүп, арабдарга каршы ырааттуу чабуул баштаган. Кичи Азияда ал Самосатаны, Лулду жана Мелитинаны кайтарып алууга жетишкен. Анын башкаруусунун эң жаркын барактарынын бири павликиандар сектасына каршы күрөш болгон: 868-жылы алар Эфести басып алып, империяга олуттуу коркунуч жараткан, бирок акыры Вафириаке жанындагы салгылашта талкаланышкан. Салтанаттуу триумф учурунда Василий өзүнүн катаал мүнөзүн дагы бир жолу көрсөткөн: ал өзү жаа менен павликиандардын өлтүрүлгөн жетекчиси Хрисохирдин башын көздөй атып турган.
Батышта да анын аракеттери ушунчалык чечкиндүү болгон. Ал жөнөткөн флот, Никита Орифа башында туруп, Рагузанын курчоосун алып салган, ал эми 872–875-жылдары франк-византиялык союздаш күчтөр Бари шаарын басып алышып, ал Византиянын протекторатына өткөн. 878-жылы Сиракуза кулаганына карабастан, Василий аймактагы таасирин сактап кала алган, анткени ал Италияга эң мыкты аскер башчылардын бири болгон Никифор Фока Улууну жөнөтүп, ал сарациндерге каршы бир катар маанилүү жеңиштерге жетишкен.


Василийдин чиркөө саясаты Константинополь менен Римдин ортосундагы карама-каршылыктар менен кылдат ойноого негизделген. Адегенде ал папа менен жакындашууну жактаган патриарх Игнатийди кайрадан ордуна койгон, бирок кийин сүргүндөн түшүрүлгөн Фотийди кайтарып келип, ага өзүнүн уулу Левдин тарбиясын ишенип тапшырган. 880-жылы папа Иоанн VIII Фотийди дагы бир жолу анафемага салганы менен, Василий кийинки понтифик Стефан V менен Италияны биргелешип коргоо боюнча макулдаша алган. Башкаруусунун акыркы жылдарында императордун жеке жашоосу трагедия менен караңгыланган: 879-жылы анын сүйүктүү улуу уулу жана тең башкаруучусу Константин каза болуп, бул василевстин рухун катуу сындырган.

Василийдин өмүрүнүн аягы да анын башталышындай эле өзгөчө болгон. 886-жылы аңчылык учурунда кырсык болгон: чоң бугу Василийдин курун мүйүзү менен илип алып, аны узак убакыт токой аралап сүйрөп кеткен. Жансакчылардын бири кожоюнун сактап калуу үчүн курун кылыч менен чаап үзгөндө, Василий эсине келген соң, аны өзүнө кол салды деп шектенип, куткаруучусун өлүм жазасына тартууну буйруган. Бир нече күндөн кийин, 886-жылдын 29-августунда, император алган жаракаттарынан каза болгон (бирок Константин Багрянородный сылык түрдө өлүмдүн себебин ашказан оорусу деп көрсөткөн). Такка Лев VI чыккан, жана көптөр аны өлтүрүлгөн Михаил IIIтүн мыйзамсыз төрөлгөн уулу деп эсептешкен. Бул Василийдин өз династиясынын мыйзамдуулугу үчүн узак күрөшүнүн ирониялуу жыйынтыгы болуп калган. Бардык кылмыштарына карабастан, Василий I артында күчтүү мамлекетти, жаңыланган укук системасын жана жаңы жетишкендиктерге даяр армияны калтырган.



