Империяны калыбына келтире турган болочок башкаруучу 1224 же 1225-жылы төрөлгөн. Бул мезгилде 1204-жылы Константинополь кулагандан кийин грек дүйнөсү бөлүктөргө бөлүнүп калган эле. Михаил эң жогорку аристократияга таандык болгон, анын канында Византиянын дээрлик бардык улуу үйлөрүнүн каны бар эле. Ал өзүн сыймыктануу менен «Михаил Дука Ангел Комнин Палеолог» деп атаган. Муну менен ал өткөн доордогу улуу династиялардын мураскери экенин баса белгилеген. Анын ата-бабаларынын бири империянын эң натыйжалуу башкаруучуларынын бири болгон Алексей I Комниндин өзү эле.
Михаилдин санжыра дарагы анын башкы саясий капиталы болгон. Анын энеси тарабынан чоң атасы, деспот Алексей Палеолог, император Алексей III Ангелдин улуу кызы Иринага үйлөнгөн. Эгер тагдыр башкача болуп, Алексей Палеолог өзүнүн кайнатасы-василевстен мурда каза болбогондо, ал тактынын түз мураскери болмок. Михаилдин энеси Феодора Ангелина улуу доместик Андроник Палеологго турмушка чыккан. Андроник өзү император Андроник I Комниндин чөбөрөсү болгон. Ошентип, анын ата-энесинин никеси Палеологдор тукумунун эки күчтүү бутагын бириктирип, замандаштарынын көзүндө таажыга болгон укугу дээрлик талашсыз көрүнгөн инсанды жараткан.
Мындай чөйрөдө тарбиялануу Михаилди өтө дымактуу кылды. Жаш кезинен тартып аны улуу келечек тууралуу пайгамбарлыктар коштоп жүргөн. Алар анын чечкиндүүлүгүн ого бетер күчөткөн. Бирок бийликтин чокусуна алып баруучу жол өлүм коркунучтары аркылуу өткөн. 1252-жылы император Иоанн III Дука Ватацтын тушунда жаш Михаил тууралуу кутум уюштурду деген доомат түшкөн. Сурак учурунда ага «Кудайдын сотунан» өтүү — кызарган темир менен сыноо сунушталган.
Өзгөчө акылдуулугун жана дипломатиялык эпчилдигин көрсөтүп, Палеолог Филадельфия митрополити Фокага тайманбас сунуш менен кайрылган: ыйык кызматчы өзүнүн «ыйык колдору» менен кызарган металлды Михаилдин колуна салсын деген. Митрополит үрөйү учуп баш тартып, муну варвардык салт деп атаганда, Михаил дароо жооп берген: ал «римдик, башкача айтканда ромей, жана римдиктерден чыккан» болгондуктан, аны варвардык ырым-жырымдар менен эмес, рим мыйзамдары боюнча соттош керек. Айыптоолор алынып салынган, бирок бийликтин шектенүүсү эч жакка жоголгон эмес.
Жаңы император Феодор II Ласкаристин тушунда абал чекке жеткен. 1256-жылы император аны сокур кылууга буйрук бергенин уккан Михаил Рум селжуктарынын султаны Кей-Кавус IIге качкан. Ал жерде ал жөн гана башпаанек таппастан, монголдорго каршы салгылаштарда грек отрядын жетектеген. Мындай союздан чочулаган Ласкарис артка чегинип, Михаилге кечирим сунуштаган. 1257-жылы Никеяга кайтып келген Палеолог улуу коноставл титулун алып, Эпир падышалыгына каршы согушка жөнөтүлгөн. Ага өтө аз ресурстар бөлүнгөнүнө карабастан, ал душманды талкалаган. Бирок салтанаттын ордуна сыйкырчылык боюнча жаңы айып менен кайра камакка алынган. Феодор IIнин 1258-жылы күтүүсүз өлүмү гана Михаилди сөзсүз өлүм жазасынан сактап калган.
Ласкаристин өлүмү тактыны балага — Иоанн IVгө калтырды. Камкорчулар болуп Георгий Музалон жана патриарх Арсений дайындалган. Бирок императордун тажиясынан тогуз күн өткөндөн кийин эле Созандрадагы Куткаруучу монастырында кандуу кыргын болгон: латын жалданма аскерлери храмга кирип келип, Музалонду жана анын бир туугандарын түз эле диний кызмат учурунда өлтүрүшкөн. Бийликте пайда болгон боштукта армияда чоң абройго ээ болгон Михаил Палеолог табигый лидерге айланган.
Патриарх ага ишенип тапшырган казынанын ачкычтарын колдонуп, Михаил борбордогу элитаны чеберчилик менен сатып алган. Алгач ал Ласкаристерге берген берилгендик антын өзүнөн алып салууга жетишкен, андан соң иерархиядагы татаал амалдар аркылуу деспот титулун алган. Ошол эле учурда тышкы коркунуч Палеологдун тарапташтарын бириктирген. Эпирдин башкаруучусу Михаил II Сицилия королу Манфред жана Ахея князы Гильом II Виллардуэн менен биригип, Никеяга каршы жортуулга чыккан.
1259-жылдын жайында Пелагония жанында чечүүчү салгылаш болгон. Михаилдин бир туугандары жетектеген никеялык аскерлер аскердик айла колдонушкан: алар союздаштардын лагеринде чыккынчылык бар деген ушак таратышкан. Дүрбөлөң Эпир падышасын качууга мажбурлаган, ал эми калган латындар толук талкаланган. Ахея князы туткунга түшкөн. Бул жеңиш Михаилдин тактыга жолун биротоло ачып берген.
1260-жылдын 1-январында Магнезияда Михаил VIII Палеолог император-соправитель деп жарыяланган. Нааразы болгондорду тынчтандыруу үчүн ал көптөгөн убадаларды берген: чиркөөнүн иштерине кийлигишпөөгө, соттук жекеме-жекелерди жокко чыгарууга жана кызматтарга жалаң туугандарын дайындабоого убада кылган. Патриарх Арсений ички каршылыгына карабастан аны падышалыкка таажы кийгизген, бирок Михаил Иоанн IV эрезеге жеткенге чейин гана бийлик жүргүзөрүн белгилеген.
Бирок ошол эле аземде Михаил символикалык төңкөрүш жасаган. Ал соборго таажы кийип биринчи болуп кирүүнү талап кылган, ал эми жаш мыйзамдуу мураскер Иоанн анын артынан башында диадемасы жок жүргөн. Бул ачык белги эле: эми империяда бир гана чыныгы кожоюн бар. Өз бийлигин бекемдөө үчүн Михаил мурда куугунтукталган аристократтарды актап, эң таасирдүү үй-бүлөлөр менен туугандык байланыш түзгөн.
Патриарх Арсений менен жаңжал анын өз ыктыяры менен сүргүнгө кетишине алып келген. Бирок Михаил элди ички чыр-чатактарды унуттурууга мажбур кыла турган зор ийгиликке муктаж эле. 1260-жылы Галатаны курчоо ийгиликсиз аяктагандан кийин, император дипломатияга көңүл буруп, 1261-жылдын мартында венециялыктарга каршы Генуя менен союз түзгөн.
1261-жылдын жайында тагдыр Михаилге чыныгы падышалык белек тартуулады. Аскер башчы Алексей Стратигопул 800 атчандан турган чакан отряды менен Фракияда жүргөндө, жергиликтүү соодагерлерден латындардын негизги күчтөрү Константинополду таштап, Дафнусий аралына экспедицияга кеткенин уккан.
1261-жылдын 25-июлуна караган түнү гректер жашыруун жол аркылуу шаарга киришкен. Венециялыктардын кварталдарын өрттөө дүрбөлөң жараткан. Акыркы латын императору Балдуин II бардык регалияларын таштап, уяттуу түрдө кайык менен качып кеткен. Стратигопул кайтып келген латын флотун коркутуу үчүн айла колдонгон: жергиликтүү тургундарды жоокер кылып кийинткен. Дубалдарда «чоң» аскерди көргөн моралдык жактан сынган кресттүүлөр Италияга сүзүп кетишкен. Латын империясы жашоосун токтоткон.
Михаил VIII бул окуя тууралуу Никеяда түшүндө билген. 1261-жылдын 14-августунда анын бошотулган борборго Алтын дарбаза аркылуу салтанаттуу кириши болгон. Жүрүштүн алдында Кудай Энеси Одигитриянын кереметтүү иконасы көтөрүлүп жүргөн. Ыйык София собору аркылуу Улуу падышалык сарайга өткөн Михаил VIII Палеолог Византия империясынын калыбына келтирилгенин расмий жарыялаган. Ошентип, ал сүргүн доорун аяктап, Византия тарыхындагы жаңы, акыркы бөлүмдү баштаган.
Михаил VIII дароо кеңири масштабдагы иштерге киришкен. Анын буйругу менен шаар дубалдарын калыбына келтирүү, көчөлөрдү тазалоо жана гавандарды оңдоо башталган. Дал ошол жерлерде келечектеги византиялык флоттун пайдубалы түптөлгөн. Бошоп калган мегаполиске кайра жашоо киргизүү үчүн император айыл тургундарын борборго көчүп келүүгө чакырган, латындардын тушунда кордолгон же ташталган монастырлар менен храмдарды калыбына келтирген.
Бул мезгилдеги Михаилдин дипломатиялык оюну чебер жана ошол эле учурда кооптуу болгон. Ал күндөрүн генуялык жана венециялык соодагерлерди кабыл алуу менен өткөрүп, гректердин кайтып келиши алардын соода кызыкчылыктарына зыян келтирбейт деп ишендирүүгө аракет кылган. Бирок Рим менен түз сүйлөшүү аракети трагедияга айланган: византиялык элчилик маскаралык менен тосулган, ал эми элчилердин бири Никифорица италиялыктар тарабынан тирүүлөй териси сыйрылып өлтүрүлгөн. Бул ачык белги эле — Батыш «схизматиктерге» Константинополду жоготконун кечирүүгө ниеттенген эмес.
Бийлигин мыйзамдаштыруу үчүн Михаилге Чиркөөнүн бедели керек болгон. Сүргүндөн патриарх Арсений кайтарылган. Терең күмөндөрүнө жана мыйзамдуу мураскер Иоанн IV Ласкаристин тагдыры үчүн тынчсыздануусуна карабастан, Империя алдындагы милдет жеңип чыгып, Арсений кайрадан патриархтык тактыга отурган. Гректердин триумфу Алексей Стратигопулга көрсөтүлгөн урмат менен баса белгиленген: Константинополду бошоткон баатырга падышалык таажыга окшош венец кийүү укугу берилген жана анын ысымын василевстер менен катар ектенияларда эскерүүгө уруксат берилген.
Бирок триумфтун жаркыроосунун артында узурпатордун караңгы чечкиндүүлүгү жашынып турган. Өз династиясынын бийлигин биротоло бекемдөө үчүн Михаил 1261-жылы өзүнүн кайрадан таажы кийүүсүнө жашыруун даярдык көргөн — бул жолу Ыйык Софияда. Патриархты берешен белектер менен алдап, ал «мыйзамдуу император» катары коронацияланууга жетишкен, ал эми он жаштагы Иоанн IV Ласкарис жөнүндө жөн гана «унутууну» туура көрүшкөн.
Чечүүчү окуя Рождестводо, 1261-жылдын 25-декабрында болгон. Палеологдун буйругу менен жаш Иоанн чеп мунарасында сокур кылынган. «Боорукердиктен» темир жарым-жартылай муздатылган болчу, бул баланын көзүнүн бир аз көрүүсүн сактап калган, бирок аны тактыга талапкер болуу мүмкүнчүлүгүнөн түбөлүк ажыраткан. Аны Никит чебине камап коюшкан. Бул иш нааразычылыктын толкунун жараткан: эл да, элита да мындай ырайымсыздыкка катуу таң калган. Михаил буга террор менен жооп берген: өзүнүн ишенимдүү катчысы Мануил Оловолго каршы пикири үчүн мурдун жана эриндерин кесүүгө буйрук берген. Ал эми Никея аймагында Лжеиоанн деген самозванец көтөргөн көтөрүлүш ушунчалык катаал басылгандыктан, Вифиния дээрлик ээн калган.
Калыбына келтирилген Византия мурдагы күч-кубаттын көлөкөсү гана эле. Ага латын анклавдары гана эмес — Афина герцогдугу, Ахея княздыгы — ошондой эле Палеологдун бийлигин тааныбаган кечээги грек бир туугандары, Трапезунд жана Эпир да каршы турган. Түндүктөн болгарлар менен сербдер, чыгыштан болсо монгол соккусунан кийин кайра калыбына келе баштаган селжуктар коркунуч туудурган.
Бирок негизги коркунуч Рим болгон. XIII кылымда папалык бийлик өзүнүн күчүнүн туу чокусуна жеткен. 1215-жылдагы Төртүнчү Латеран собору папанын бардык патриархтардын үстүнөн жогорку бийлигин бекемдеген. Батыш үчүн Михаил VIII болгону «грек падышасы» жана узурпатор эле. Кайсы гана крест жортуулу болбосун Византия үчүн өлүмгө алып келиши мүмкүн болчу. Михаил үчүн жалгыз чыгуу жолу — чиркөө униясынын баасына папа менен союз түзүү эле. Бул кадам сөзсүз түрдө ички бөлүнүүгө алып келмек.
Михаилдин ички саясаты аристократияны өз таянычына айлантууга багытталган. Ал жерлерди жана кызматтарды марттык менен таратып, «шайланма монархияны» уулу Андроник үчүн мурастык монархияга айлантууга умтулган. Империянын 15–20 миң адамдан турган армиясы эми дээрлик толугу менен жалданма аскерлерден — түрктөр менен монголдордон — турган. Бул эбегейсиз чыгымдарды талап кылган: бир жалданма жоокерге жылына 24 иперпир төлөнгөн. Генуянын жардамы менен түзүлгөн флот 75 кемеге чейин жеткен.
Бирок тышкы колдоо үчүн Михаил экономиканы курмандыкка чалган. Венеция менен Генуяга берилген соода артыкчылыктары — болгону 2–2,5 пайыздык салыктар — византиялык соодагерлерди кыйраткан. Чек араны коргоо системасы болгон акриттер, кылымдар бою чыгышты коргоп келген эркин чек ара жоокерлери, каржылоодон ажыратылган. Бул кийинчерээк осмондук басып алууларга жол ачкан.
Иоанн Ласкаристин сокур кылынуусу патриарх менен ачык жаңжалга алып келген. 1262-жылы Арсений императорду кичи чиркөө жазаcына — жарым-жартылай чиркөөдөн четтетүүгө — дуушар кылган. Үч жыл бою Михаил кечирим сурап жалбарган, бирок Арсенийдин жообу катаал болгон: «Мен койнума көгүчкөн салдым эле, ал жыланга айланды».
1265-жылы жаңжал ачык фазага өткөн. Бир катар интригалардан жана Арсенийди кутумчуларды колдоду деген айыптоолордон кийин, 1266-жылы Собор аны санынан ажыраткан. Жаңы патриарх болуп Герман, андан кийин императордун руханий устаты Иосиф Гализейский дайындалган. 1268-жылдын 2-февралында гана Ыйык София храмында император көптөн күткөн кечиримин алган. Бирок бул коомду тынчтандырган жок — «арсениттердин» күчтүү бөлүнүүсү пайда болуп, ал чиркөөнү ондогон жылдар бою солкулдатып турган.
Ал эми Батышта эң коркунучтуу душман өсүп чыккан — француз королу Людовик IXдун бир тууганы Карл Анжуйский. 1266-жылы Беневенто жанындагы жеңиштен жана 1268-жылы Конрадин Гогенштауфен өлүм жазасына тартылгандан кийин, Карл Сицилия менен Түштүк Италиянын кожоюнуна айланган. Анын максаты Константинополь болгон.
Михаил мүмкүн болбогон чек арада маневр жасаган. Ал генуялыктар менен венециялыктарды бири-бирине каршы коюу үчүн венециялыктар менен жакындашкан — 1265 жана 1268-жылдардагы келишимдер. Ошондой эле никесиз төрөлгөн кызы Марияны монгол ильханы Абакага турмушка берип, душмандын арт жагында өзүнө союздаш камсыздаган. 1270-жылы Карл Константинополго сүзүп жөнөөгө даяр болуп турганда, Михаил Людовик IX Ыйыкты бир тууганынын күчүн Тунис крест жортуулуна бурууга көндүрө алган. Людовиктин Тунисте каза болушу жана папалык тактыдагы узак убакытка созулган боштук Византияга дем алуу мүмкүнчүлүгүн берген.
1271-жылы гана жаңы папа — Григорий X шайланган. Ал дароо шарттарын белгилеген: Византияны колдоо гректердин расмий униядан өтүшүнөн жана Палестинадагы жаңы Крест жортуулуна катышуусунан кийин гана мүмкүн. Михаил VIII тандоонун алдында калган: Карл Анжуйскийдин соккулары астында тактыны жоготуу же Римдин алдында тизе бүгүп, өз элинин ишениминен ажыроо.
1270-жылдардын башында Михаил VIII кысымдын ортосунда калган: Батышта Карл Анжуйский Константинополду талкалоо үчүн флотту токтоосуз даярдап жаткан. Куткаруу күтүлбөгөн жактан келген. Жаңы папа Григорий X узак убакыт Чыгышта жүргөн жана прагматик болуп чыккан. Ал Латын империясын кайра жаратуу куру кыял экенин, ал эми гректердин Римге ыктыярдуу баш ийиши Византияны христиан дүйнөсүнүн баа жеткис калканына айлантарын түшүнгөн. Карлга билдирбестен, папа Михаилге келишим сунуштаган: Римдин башчылыгын таануу жана анын ордуна анжуй амбицияларын ооздуктоо.
Палеолог үчүн бул «алтын көпүрө» болгон. Император чек аралардын коопсуздугу үчүн кандай гана формалдуу жеңилдиктер болбосун берүүгө даяр болуп, кубанычтуу маанайда жооп берген. Бирок Византиянын өз ичинде анын демилгеси катуу каршылыкка кабылган. 1204-жылдын үрөй учурган окуяларын эстеген клир жана эл унияны чыккынчылык деп эсептеген. Атүгүл ишенимдүү тарапташы, патриарх Иосиф, оппозицияны жетектеген. Өзгөчөлүгү ушунда: кийин униянын коргоочусу боло турган Иоанн Векк 1273-жылы дал латындарды еретик катары айыптаганы үчүн түрмөгө камалган. Бирок Михаил кайткыс болчу. Ал өзү камактагы Веккке барып, аны католик догматтарын изилдөөгө көндүргөн. «Керемет» болду же, тагыраак айтканда, кылдат саясий эсеп ишке ашты: Векк көз карашын өзгөртүп, Рим менен жакындашуунун башкы идеологуна айланды.
1274-жылдын 7-майында Лион собору ачылган. Византия делегациясы кемелеринин бири кыйроого учураганына карабастан папанын алдына келген. 1274-жылдын 6-июлунда уния расмий жарыяланган. Георгий Акрополит василевстин атынан Рим тактысына берилгендик антын берген. Михаил үчүн бул триумф болгон: папа аны мыйзамдуу император катары таанып, Карлга гректер менен согушууга тыюу салган. Византия көптөн күткөн тыныгуу алган жана дароо чабуулга өтүп, Албанияда жана Балкандарда жерлерди кайра ээлеп, Деметрия жанында венециялык флотторду, Пелопоннесте латындарды талкалаган.
Бирок ийгилик морт болгон. 1276-жылдын январында Григорий X каза болуп, Михаил өзүнүн негизги кепилдигинен ажыраган. Андан кийин «кыска мөөнөттүү» папалардын тизмеги башталган, акыры тактыга Николай III отурган. Ал этият болгон жана Михаил менен Карл Анжуйскийге каршы жашыруун союз да түзгөн. Бирок ошол эле учурда гректерге кемсинтүүчү шарттарды койгон: латындык Ишеним символун киргизүү жана ар бир дин кызматчынын папалык легаттардын алдында тообо кылуусу.
Константинополдун өзүндө Михаил VIII четке кагылгандардын бирине айланган. Римге унияга берилгендигин далилдөө үчүн ал өз элине каршы террор баштаган. Оппозиционерлер, анын ичинде императордук үй-бүлөнүн мүчөлөрү да, кыйноого алынып, сокур кылынган. Патриарх Иосиф кызматтан алынып, сүргүнгө жөнөтүлгөн, ал эми анын ордуна 1277-жылы Иоанн Векк келген. Император «унияны кабыл албайт» деген биринчи эле доомат боюнча адамдарды өлүм жазасына тартууга буйрук берүүгө чейин барган. Бирок бул ырайымсыздык да Карл Анжуйский тарабынан шыкак алган Римди канааттандыра алган эмес.
Кыйроо 1281-жылы, папа болуп Карл Анжуйскийдин колдоочусу жана жеке досу Мартин IV келгенде башталган. Ал гректердин чынчылдыгына ишенген эмес жана 1281-жылдын 18-ноябрында Михаил Палеологду анафемага берип, аны узурпатор жана схизматик деп жарыялаган. Бул уния саясатына чыгарылган өлүм өкүмү эле. Карл Анжуйский Венеция, Сербия жана Болгария кошулган зор армада топтой баштаган. 1282-жылдын жайында Византия кулашы керек эле.
Бирок дал ушул жерде Михаилдин «жашыруун дипломатиясы» толук күчү менен иштеген. Ал көп жылдар бою Гогенштауфендердин мураскери менен үйлөнгөн арагон королу Педро IIIгө жашыруун түрдө алтын жөнөтүп турган. 1282-жылдын 29-мартында, Пасха күнү, Сицилияда тарыхка «Сицилия вечернясы» деген ат менен кирген көтөрүлүш тутанган. «Француздарга өлүм!» деген кыйкырыктар астында француз бийлиги бир түндө шыпырылып жок болгон. Мессинада турган Карлдын эбегейсиз флоту өрттөлгөн. Анжуй үйүнүн амбициялары түбөлүккө кыйраган. Византия кылыч менен эмес, византиялык алтын жана өз императорунун айлакерлиги менен сакталган.
Батыштан келген коркунучка карабастан, Михаил VIII Балкандарда үстөмдүктү кайра орнотуу аракетин таштаган эмес. Ал душмандарды чеберчилик менен бири-бирине каршы коюп, Ногай хандын монгол атчан аскерлерин болгарларга каршы колдонгон. 1265-жылы ал монголдор менен болгарлардын оор баскынчылыгын баштан кечирген, бирок бир нече жылдан кийин кызы Евфросиньяны Ногайга турмушка берип, коркунучтуу көчмөндөрдү өзүнүн «жазалоочу бөлүгүнө» айланткан. Назик никелик союздар аркылуу ал Трапезундду нейтралдаштырып, анын башкаруучусун 1282-жылы император титулунан баш тартууга мажбурлаган.
Бирок Чыгышта абал кооптуу эле. Бардык ресурстарды Константинополду кайра алууга жана латындар менен согуштарга жумшап, Михаил Кичи Азиядагы чек араларды коргоону таштап койгон. Акриттердин — эркин чек ара жоокерлеринин — каржылоосу токтогон. Бул алгачкы түрк бейликтерине жол ачкан. Дал ушул жылдары Осман Iнин көтөрүлүшү башталып, келечекте эки кылымдан кийин Палеологдун ишине чекит коё турган империянын пайдубалын түптөгөн.
Императордун өмүрү күтүүсүз үзүлгөн. 1282-жылдын аягында, ден соолугу начарлаганына карабастан, Михаил Фессалиянын козголоңчу башкаруучусуна каршы жортуулга чыккан. Мрамор деңизи аркылуу өтүп бара жатканда ал бороонго кабылган. Оорусу күчөп, 1282-жылдын 11-декабрында чакан Аллага кыштагында василевс 58 жашында каза болгон. Анын акыркы сөздөрү мындай болгон: «Теңирим, мени бул сааттан куткар!»
Империяны калыбына келтирген адамдын өмүрүнүн аягы трагедиялуу болду. Өз уулу Андроник II фанатик ортодокстордун каарынан коркуп, салтанаттуу жерге берүүгө тыюу салган. Гректерге борборун кайтарып берген адам — Михаил VIIIдин сөөгү жөнөкөй күнөөкөр сыяктуу, жаназа окулбастан жашыруун түрдө жерге көмүлгөн. Кийин анын күлү Силимврияга көчүрүлгөн, бирок ал кайра Константинополго — өзү тирилткен шаарга — киргизилген эмес.
Михаил VIII Палеолог тарыхтагы эң карама-каршылыктуу фигуралардын бири бойдон калууда. Замандаштары үчүн ал тиран, балага кол салган адам — Иоанн Ласкаристин сокур кылынуусунан улам — жана православиенин чыккынчысы болгон. Тарыхчылар үчүн болсо ал өз доорунун эң улуу дипломаты. Ал державанын сыныгын мураска алып, артынан дагы дээрлик 200 жыл жашаган калыбына келтирилген Империяны калтырды.
Аны эки жүздүүлүк үчүн айыпташат, бирок дал ошол эки жүздүүлүк ага жыйырма жыл бою бүт католик Батыштын жана сегиз Рим папасынын кысымын токтотууга мүмкүндүк берген. Бир тарыхчы туура белгилегендей, анын уулу Андроникке «адептүү» башкаруучу болуу оңой эле, анткени анын атасы Византияны сактап калуу үчүн зарыл болгон бардык кирди жана канды өз мойнуна алган. Михаил VIII Палеолог Улуу Рим империясынын масштабы менен ойлоно алган акыркы император болуп калды, ал эми анын өлүмү XIII кылымдагы византиялык ренессанс дооруна чекит койду.
