Михаил алыскы Пафлагонияда, тектүүлүгү да, сарайда таасири да жок үй-бүлөдө төрөлгөн. Анын бийликке карай жолу аскердик жеңиштерден эмес, улуу агасы — айлакер евнух Иоанн Орфанотрофтун интригалары аркылуу башталган; ал буга чейин эле сарай иерархиясында көрүнүктүү орунду ээлеп турган. Михаилдин дагы үч агасы жана бир карындашы болгон, жана алардын баары кийинчерээк анын бийлигинин тирегине айланышат.
Келечектеги василевс жаш кезинде, тарыхчы Кедриндин айтымында, өтө шектүү кесип менен алектенген — акча алмаштыруу, атүгүл тыйын жасалмалоо менен да шугулданган. Бирок табият ага өзгөчө сулуулук жана ажар берген, аны капысынан кармаган эпилепсия оорусу да бузуп кете алган эмес. Аристакэс Ластивертци сыяктуу жаман көргөндөр жигитке бийликти басып алуу үчүн бакшыларга кайрылгандан кийин жин кирип кеткен деп ушак таратышкан. Ошого карабастан, Иоанн Орфанотроф агасын императрица Зояга тааныштырганда, Константин VIIIдин карып калган кызы сулуу пафлагондукка ошол замат ашык болуп, аны өзүнүн сүймөнчүгүнө айланткан.
Бул кумар Зоянын мыйзамдуу күйөөсү Роман III Аргир үчүн өлүм өкүмүнө айланган. 1033-жылы император капыстан ооруп калган — тарыхчылар аны жай ууландырышкан деп эсептешет. Акыркы көрүнүш 1034-жылы болгон: Михаилдин тарапкерлери жана Зоянын өзү Романды мончодо өлтүрүүнү уюштурушкан, ал жерде аны адегенде муунтуп, андан соң бассейнге чөктүрүшкөн. Ошол эле күнү аза күтүү мөөнөтүн күтпөстөн, Зоя Михаилге турмушка чыгып, анын башына императордук таажы кийгизген.
Император болгондон кийин, Михаил IV мамлекетти башкарууну үй-бүлөлүк ишке айландырган. Анын оң колу жана иш жүзүндөгү империянын башкаруучусу болуп агасы Иоанн Орфанотроф калган. Башка агалары да негизги кызматтарга ээ болуп, күчтүү, бирок өтө жек көрүндү пафлагондук кланды түзүшкөн.
Жаңы ак сөөктөр жеке бийликти бекемдөөгө багытталган катаал консервативдик саясат жүргүзүшкөн. Алар оппозицияны аёосуз басышкан: бай Константин Далассин мүлкүнөн ажыратылып, сүргүнгө айдалган. Ошол эле учурда пафлагондуктар жаңы салыктарды киргизип, казынаны талап-тоношкон, бул 1037-жылдагы кургакчылыктын шартында элдин ачуусун күчөткөн. Бул 1034-жылы Антиохияда башталган бир катар көтөрүлүштөргө алып келген. Императорго каршы Георгий Маниак сыяктуу улуу кол башчылар жана келечектеги патриарх Михаил Керуларий да чыккан.
Бийлигин мыйзамдаштыруу үчүн Михаил Иоанндын кеңеши боюнча 1035-жылы өзүнүн жээнин (келечектеги Михаил Vти) асырап алган, бирок ага ачык эле жек көрүү менен мамиле кылган. Ошол эле учурда император Роман IIIтү өлтүргөнү үчүн асмандын кечиримин сатып алууга аракет кылып, кайрымдуулукка эбегейсиз көп акча короткон, кедейлер үчүн баш калкалоочу жайларды курган жана атүгүл күнөөсүнө тообо кылган бузулган аялдар үчүн монастырь негиздеген. 1039-жылы ал империядагы бардык монахтарды алтынга бөлөп, көптөгөн балдардын чокунган атасы болгон, ошентип Кудайдын ырайымына жетем деп үмүт кылган. Дал анын тушунда Руська митрополит Феопемпт дайындалган.
Михаил IVтүн тышкы саясаты активдүү болгон, бирок өтө туруксуз мүнөзгө ээ эле. Чыгышта жана түштүктө ага ийгилик жылмайган:
1035-жылы византиялык флот Нил дарыясынын дельтасын талкалап, фатимиддик халифти 30 жылдык тынчтык келишимине мажбур кылган.
Васпураканга болгон биринчи ийгиликсиз жортуулдан кийин византиялыктар экинчи аракетинде Беркри шаарын басып алып, бул аймактагы араб таасирине чекит коюшкан.
Империя Грузия падышасы Баграт IV менен генерал Липариттин өз ара күрөшүнө эптүү кийлигишип, Кавказда өз таасирин ондогон жылдарга камсыз кылган.
Батышта окуялар мындан да драмалуу өнүккөн. 1038-жылы Георгий Маниактын Сицилияга болгон улуу экспедициясы башталган. Ал Мессинаны кайтарып алып, Рометта жанында жеңишке жетип, 1040-жылы салтанат менен Сиракузага кирген. Бирок сарай интригаларынын айынан Маниак кайра чакыртылып, камакка алынган, андан кийин баатырдык менен Катакалон Кекавмен коргоп турган Мессинадан башка бүт Сицилия кайра жоготулган.
Түштүк Италияда норманддардын пайда болушу византиялык позицияларды алсыраткан. 1040-жылы алар Млефини басып алышкан. 1041-жылы жаңы катепан Михаил Докиан үч оор жеңилүүгө учурап, өзү да «варварлардын» колуна туткунга түшкөн. 1040-жылдагы өрт кырдаалды ого бетер начарлатып, императордук флоттун чоң бөлүгүн жок кылган.
Эң ири жана эң кооптуу чакырык салык басымы менен эллиндештирүүгө каршы чыккан Пётр II Делян жетектеген Болгар көтөрүлүшү болгон. Бул козголоң азыркы Сербиянын, Македониянын жана Грекиянын аймактарын каптаган. Империялык аскерлер Фиванын жанында талкаланып, Болгариянын казынасы көтөрүлүшчүлөрдүн колуна өткөн.
Бул учурда Михаил IV Фессалоникада болгон. Анын оорусу — эпилепсия жана суук шишик — өтө оор абалга жеткен эле. Ошого карабастан, сынбас эрк көрсөтүп, император борборго кайтып келип, аскер чогултуп, жортуулду жеке өзү жетектеген. Болгар жетекчилеринин ортосундагы ички бөлүнүүнү пайдаланып, Делян атаандашы Алусиан тарабынан сокур кылынгандан кийин, Михаил көтөрүлүшчүлөрдү талкалаган.
Константинополго жеңүүчү катары, бирок оорудан таптакыр алсырап кайтып келген Михаил IV дүйнөдөн биротоло баш тарткан. Ал жанын сактап калам деген үмүт менен кечилдикти кабыл алган. 1041-жылдын 10-декабрында император Ыйык Косма жана Дамиан монастырында каза болгон. Ал артында кылыч менен коргой алган, бирок өзүнүн пафлагондук кланы баштаган ички чирүүнү айыктыра албаган империяны калтырган.
