Император Иоанн II Комниндин жашоосу жана башкаруусу — Византиянын мурдагы улуулугун калыбына келтирүү тууралуу улуу дастан. Бул дастан жаркын жеңиштерге да, терең жеке трагедияларга да толгон. Анын жолу 1087-жылдын 13-сентябрында, дүйшөмбү күнү, император Алексей Комнин менен Ирина Дукинянын үй-бүлөсүндө көптөн күткөн мураскор төрөлгөндө башталган. Бул окуяны майрамдоо болуп көрбөгөндөй шаан-шөкөт менен өткөн: Алексей I элдин жана ак сөөктөрдүн алдында жаңы төрөлгөн уулунун такка болгон укуктарын кандай гана болбосун бекемдөөгө умтулган. Ыйык София соборунун ыйык дубалдарынын ичинде патриарх Николай III тарабынан чөмүлтүлгөн наристе Иоанн ошол замат диадема менен кооздолгон. Бул анын болочок василевс катары макамын билдирген.
Бирок Иоанндын жарык дүйнөгө келиши өзү жашыруун сарай төңкөрүшүнүн катализаторуна айланган. Бул учурга чейин мураскор катары кулатылган императордун уулу Константин Дука эсептелчү; аны менен Алексейдин улуу кызы Анна Комнина кудалашкан эле. Иоанндын төрөлүшү бул пландарды жокко чыгарып, императордук үй-бүлөдө терең ажырым жараткан. Алексейдин жубайы Ирина Дукиня кызынын тарабын ээлеген, бул көп жылдык чыңалууга алып келген. Ошого карабастан 1092-жылы Иоанн расмий түрдө соправитель катары таажы кийген, бул Комниндер династиясын бекемдөөдөгү чечүүчү кадам болгон. Анын абалы эл аралык союздардын аркасында да бекемделген: 1104 — 1105-жылдын башында ал венгр ханбийкеси Пирошкага, чөмүлтүлгөндөн кийин Ирина деп аталган ханбийкеге, үйлөнгөн. Бул нике Венеция жана норманн коркунучтарынын алдында империянын тылын бекемдеген. 1108-жылга карата, Деволь келишимине ылайык, Боэмунд Тарентский сыяктуу каардуу душмандар да Иоаннды улуу державанын «порфирородный мураскору» катары таанууга мажбур болушкан.
1118-жылдын августунда бийликтин өтүшү классикалык драманын сахнасын элестеткен. Алексей I Мангана сарайында акырындап алсырап жатканда, анын айланасында кутумдардын жиптери токулуп жаткан. Императрица Ирина жана Анна Комнина өлүп бараткан башкаруучуну такты Аннанын күйөөсү Никифор Вриеннийге өткөрүп берүүгө катуу көндүрүүгө аракет кылышкан, Иоаннды болсо жаман өңүттө көрсөтүшкөн. 15-августтан 16-августка караган түнү, император жан бергенде, Иоанн чечкиндүү жана тайманбас аракет кылган. Жылнаамаларга ылайык, ал жашыруун түрдө атасынын уктоочу бөлмөсүнө кирип, анын колунан императордук мөөрү бар шакекти алган. Айрым тарыхчылардын версиясы боюнча, бул Алексейдин өзүнүн макулдугу менен болгон. Дароо Ыйык София соборуна келип, ал патриарх Иоанн IX тарабынан таажы кийдирилген жана бир тууганы Исаактын берилгендигине таянып, Чоң сарайды ээлеген. Анын сактыгы негиздүү болгон: кол салуудан коркуп, ал атасынын жаназасына да катышпай койгон. Көп өтпөй анын шектенүүлөрү ырасталган — эжеси Анна аны өлтүрүү максатында кутум уюштурган. Жаңы василевстин өмүрүн анын күйөөсүнүн коркоктугу гана сактап калган: ал кутумчулардын жолугушуусуна келбей койгон. Ошол доор үчүн сейрек кездешкен ырайымдуулукту көрсөтүп, Иоанн кийин душмандарынын конфискацияланган мүлкүн кайтарып берген жана өч алууга эмес, жаратууга көңүл бурган.
Такта жаңы эле бекемделген Иоанн II көзүн чыгышка бурган. 1119–1120-жылдары ал селжуктарга каршы ири кампанияны баштап, Лаодикия менен Созополисти басып алган. Ошентип, Анатолиянын стратегиялык жолдоруна көзөмөлдү кайра калыбына келтирген. Бирок тынчтык көпкө созулган эмес. Түндүктө кайрадан коркунуч пайда болгон: 1122-жылы эски жеңилүүлөрдөн кийин өзүнө келген печенегдер империянын чегине басып киришкен. Чечүүчү салгылашуу Верия шаарынын жанында болгон. Согушка жеке өзү катышкан император бутуна жебе тийип жарадар болгон, бирок артка чегинген эмес. Салгылашуунун жыйынтыгын варяг гвардиячылары чечкен: алар оор балталары менен печенегдердин арабалардан түзүлгөн бекемдөөлөрүн талкалап салышкан. Бул жеңиш ушунчалык маанилүү болгондуктан, Константинополдо кылымдын аягына чейин өзгөчө «печенегдер майрамы» белгиленип турган. Ошол эле учурда Киев Русу менен конфликт да өнүккөн, анда Владимир Мономах византиялык такка талапкерди колдогон. 1123-жылы гана дипломатия үстөмдүк кылган: тынчтык императордун уулу Алексейдин Мономахтын небереси менен никеси аркылуу бекемделген.
Деңиздеги иштер татаалыраак болгон. Иоанндын 1122-жылы Венециянын соода артыкчылыктарын ырастоодон баш тартышы кыйратуучу согушка алып келген. Дож Доменико Микьелдин жетекчилигиндеги венециялык флот Корфу, Родос, Хиос жана Лесбос аралдарын кыйраткан. 1126-жылы император атасынын «алтын булласын» кайра жаңыртып, жеңилдиктерге барууга мажбур болгон. Бул чыгышка күч топтоо үчүн оор, бирок зарыл компромисс болгон.
1130-жылдан 1135-жылга чейинки мезгилде Иоанн Данишменддер эмиратына каршы бир катар жаркын жортуулдарды жүргүзгөн. 1133-жылы Кастамон алынгандан кийин ал борбордо чоң триумф уюштурган. Анда анын алдында күмүш арабада Кудай Эненин иконасын алып жүрүшкөн, ал эми император өзү Кудайдын алдында момундугун көрсөтүп, жөө баскан. Анын Кичи Азиядагы жеңиштери империяга коргонуудан чабуулга өтүүгө мүмкүндүк берген. Бирок ал түрктөрдүн ондогон жылдарга созулган эзүүсүнөн кийин көптөгөн жергиликтүү христиандар султандардын бийлигине көнүп калганын ачуу менен белгилеген. Батыш чек араларын коопсуздандыруу үчүн Иоанн 1135-жылы сицилиялык король Рожер IIге каршы герман императору Лотарь II менен союз түзгөн. Бул ага Леванттагы аракеттер үчүн колун толук бошотууга мүмкүндүк берген.
Анын тышкы саясатынын кульминациясы Киликия жана Антиохияга жасалган жортуулдар болгон. 1137-жылы византиялык армия армян князы Левон Iни талкалап, Тарс жана Адана шаарларын империяга кайтарган. Андан кийин кезек Антиохияга келген. Князь Раймунд де Пуатьени артыкчылыкка ээ күчтүн фактысы алдына коюп, Иоанн княздыктын вассалдык көз карандылыгын таанууга жетишкен. 1138-жылы ромейлердин жана кресттүүлөрдүн союздаш күчтөрү эмир Зангиге каршы чыккан. Сезер шаарын курчоо императорго бай олжолорду, анын ичинде Манцикерт салгылашуусунан кийин эле жоготулган байыркы христиан реликвияларын алып келген. Бирок Антиохиядагы латиндердин интригалары Иоаннга шаардагы бийлигин биротоло бекемдөөгө тоскоол болгон жана ал убактылуу артка чегинүүгө мажбур болгон.
Императордун өмүрүнүн акыркы жылдары жоготуулардын ачуу кайгысы менен караңгылаган. 1139–1141-жылдардагы Мухаммед Данишмендге каршы жортуулда ага исламга өткөн жээни Иоанн чыккынчылык кылган. Ал эми 1142-жылы Атталияга жасалган экспедиция учурунда катастрофа болгон: анын улуу уулу жана мураскору Алексей ысытмадан каза болгон, көп өтпөй анын артынан экинчи уулу Андроник да көз жумган. Бул жоготуулар василевстин рухун сындырган, бирок ал башкаруучу катары өз милдетин аткарууну уланткан.
Бул улуу өмүрдүн аягы күтүүсүз келген. 1143-жылдын мартында Киликиянын тоолорунда, Аназарвдын жанында аңчылыкта жүргөндө, Иоанн кокусунан ууланган жебе менен колун жарадар кылган. Гангрена башталган. Дарыгерлер сунуш кылган ампутациядан баш тартып, император акырын эрдик менен тосуп алган. 1143-жылдын 8-апрелинде акыркы кеңешин чогултуп, ал бийликти өзүнүн кенже уулу Мануилге өткөрүп берген. Ал Мануилден улуу аман калган уулу Исаакта жетишпеген руханий бекемдикти көргөн.
Иоанн II Комнин тарыхка Калоиоанн — «Сулуу Иоанн» деген ат менен кирген. Бул лакап атты ал сырткы көрүнүшү үчүн алган эмес, анткени ал кара тору жана анча көзгө урунарлык эмес болгон, тескерисинче, жан дүйнөсүнүн өзгөчө сулуулугу үчүн алган. Башкаруусунун бүткүл мезгилинде ал бир да адамды өлүм жазасына тарткан эмес жана эч кимди майып кылган эмес, бул Византия үчүн укмуш көрүнүш болгон. Ал империяны күчтүү аскердик мамлекетке айландырып, эл аралык аренада анын авторитетин кайтарып берген. Анын мурасы — калыбына келтирилген чек аралар, реформаланган армия жана анын уулу Мануил дагы ондогон жылдар бою сактай алган туруктуулук доору. Иоанн өмүрүнүн дээрлик баарын жортуул чатырында өткөргөн жоокер катары каза болуп, өзүнөн кийин Комниндер үйүнүн эң асыл башкаруучусу катары эскерүү калтырган.
