Вильгельм I Жеңүүчү 1027 же 1028-жылы Нормандиядагы Фалез шаарында төрөлгөн. Ал герцог Роберт II «Шайтан» менен анын сүйүктүүсү Герлеванын никесиз туулган уулу болчу. Норманд ак сөөктөрүнүн арасында никесиз союздар кеңири тараганына карабастан, бул жагдай шылдыңдын булагына айланып, аны өмүр бою «Бастард» деген кемсинткен лакап ысым коштоп жүрдү.
1035-жылы Иерусалимге зыяратка жөнөрдө герцог Роберт өзүнүн жети жашар уулун мураскери деп жарыялады. Ошол эле жылы Роберттин Никеяда каза болушу Нормандияны башаламандыкка салды. Кийинки жылдары жаш Вильгельм өмүрү үчүн күрөшүүгө мажбур болду: аны колдогон кожоюндары өлтүрүлдү, ал өзү бир нече ирет кутулуп кетти. Ошентсе да герцогдун башкаруу аппараты толук талкаланып кетпей, салттуу бийликке урмат мамиле Нормандиянын бөлүнүп кетишине жол бербеди.
1042-жылы болжол менен 15 жашында Вильгельмди Франция падышасы Генрих I рыцарьлыкка арнап, ал өз алдынча башкарууну баштады. Кыйын бала чагы анын мүнөзүн курчутат: ал шектүү, сырчыл, бирок ошол эле учурда деспоттук жана бекем эрктүү болду.
Вильгельм бийлигинин алгачкы жылдарын көтөрүлүштөрдү басууга жана өз бийлигин чыңдоого арнады. 1047-жылы ал Франция падышасы Генрих Iнин жардамы менен Вал-эс-Дюн салгылашында көтөрүлүшкө чыккан барондорду жеңип, бурулуш учурга жетти. Андан кийин Брион сепилин курчап, аны үч жылдан кийин гана ала алды. 1052-жылы ал дагы бир көтөрүлүштү — анын таякеси, Аркезанын графы жетектеген козголоңду — басып, аны Норманиядан сүрүп чыгарды.
Вильгельм тышкы саясатта да өтө активдүү болду. 1050-жылдары ал күчтүү атаандаштары Франция падышасы Генрих I жана Анжунун графы Жоффруа II Мартел — менен кагышты. Согуштар сериясында Вильгельм өз ээликтерин коргоп калды; 1060-жылы Генрих менен Жоффруа каза болгондон кийин анын абалы кыйла бекемделди. 1063-жылы ал Мэн графтыгын багындырып, европалык өкүмдарлар арасындагы аброю мурда-кийин болбогон деңгээлге көтөрүлдү.
Вильгельмдин өмүрүндөгү чечүүчү окуя — Англиянын багындырылышы болду. Мураскерсиз калган падыша Эдуард Ыйыктын убадасына таянган Вильгельмдин англиялык такытка болгон дооматтары 1066-жылдын январында Эдуард өлгөндөн кийин четке кагылды: англис витенагемоту падыша кылып Гарольд Годвинсонду тандады.
Вильгельм Рим папасынын колдоосуна ээ болуп, Түндүк Франциянын ар тарабындагы рыцарлардан аскер топтоду да, 1066-жылдын сентябрында Англия жээгине түшүп конду. 14-октябрда Гастингстеги салгылашта анын рыцардык кавалериясы, пехотасы жана жаачылары аралашкан кошуну англосакс падышасы Гарольддун аскерин кыйратып жеңди; Гарольд салгылашта курман болду.
Гастингстеги жеңиш бурулуш учур болуп берди. Бат эле Вильгельм Лондонго бет алды да, 1066-жылдын 25-декабрында Вестминстер аббаттыгында Англиянын падышасы болуп таажыланды.
Завоевандан кийин Вильгельм англосакс каршылыгына, өзгөчө түндүктө, туш келди. 1069–1070-жылдары жүргүзүлгөн «Түндүктү кыйратуу» жүрүшүндө анын аскери Англиянын түндүк графтыктарын толук талкалап, кайталанган көтөрүлүштөргө мүмкүнчүлүк бербей койду. Ал англосакс ак сөөктөрүнүн жерлерин конфискациялап, аларды өзүнүн норманд барондору менен рыцарларына бөлүп берди; натыйжада борборлоштурулган, падышалык бийлиги күчтүү феодалдык монархия орноду.
Вильгельм чиркөөнү тазалоого багытталган реформаларды жүргүзгөнү менен, анын үстүнөн толук көзөмөлдү сактап, Рим папасынын кийлигишүүсүнө жол берген жок. Ал светтик жана чиркөө юрисдикциясын бөлүп, бул кийин канондук укуктун өнүгүшүнө негиз болду.
Анын бийлигиндеги эң чоң жетишкендиктердин бири — 1086-жылы Англиядагы жер ээлигинин жалпы каттоосу. Анын жыйынтыктары эки томдук «Кыямат күнү китебине» (Domesday Book) киргизилип, англо-норманд коомунун абалын чагылдырган баа жеткис булакка айланды.
Өмүрүнүн акыркы жылдарын Вильгельм Франциядагы согуштарда өткөрдү. 1087-жылы француз шаары Мантты курчоо маалында ал катаал жарадар болду. 1087-жылдын 9-сентябрында Вильгельм Сен-Жерве монастырында көз жумуп, англиялык такытты экинчи уулу Вильгельм IIге, ал эми Нормандия герцогдугун улуу уулу Роберт Куртгёзгө калтырды.
Вильгельм I Жеңүүчү катаалдыгына жана никесиз туулгандыгына карабай, Англия тарыхындагы эң таасирдүү монархтардын бири болду. Анын завоеваны өлкөнүн саясий, социалдык жана маданий турмушун түп-тамырынан өзгөртүп, келечектеги улуулугуна негиз салды.
