Баары тагдыр чечүүчү 907-жылы башталган. Бул мезгилде эч кимге баш ийбеген мадьяр уруулары мурдагы Рим империясына караштуу Паннония менен Трансильваниянын түшүмдүү жерлерине бекем отурукташып калышкан. Бирок алардын бул аймактарда болушу коңшу элдердин арасында коркунучту жана каарды жараткан. Бавариянын маркграфы Луитпольд венгрлердин немис жерлерине жасаган кыйратуучу талап-тоноо жортуулдарын биротоло токтотууну көздөп, чоң армия топтогон. Чечүүчү кагылышуу Братислава чебинин дубалдарынын жанында болгон. Салгылашуу бавариялыктар үчүн чоң кырсык менен аяктаган. Маркграф Луитпольддун армиясы талкаланып, өзү согуш талаасында курман болгон.
Бирок бул улуу жеңиш венгрлерге да өтө кымбатка турган. Изилдөөчүлөр дал ушул Братиславанын жанындагы кандуу салгылашууда венгрлердин улуу жол башчысы Арпад жана анын улуу уулдары каза болушкан деген жыйынтыкка келишет.
Мындай божомолго тактынын мураскерлиги жөнүндөгү маалыматтар да негиз берет. Анткени княздык бийлик күтүүсүздөн Арпаддын эң кенже уулу Жольтко өткөн. Анын өзүнөн улуу үч, балким төрт бир тууганын да аттап өтүп, тактыга отурушу атасы дүйнөдөн кайткан учурда алардын эч кимиси тирүү калбаганын ачык көрсөтүп турат.
Ошол эле 907-жылы венгрлердин жаңы улуу князы Жольт өтө жаш болгон. Ал али кичинекей бала эле. Кубаттуу Арпаддын өлүмү жана анын мураскорунун жашы жете электиги венгр урууларынын бир кезде темирдей бекем болгон биримдигинин бузулушуна алып келген.
Уруулардын конфедерациясы кайрадан аны башында түзгөн өз алдынча урууларга жана кландык бирикмелерге бөлүнгөн. Алардын ар бири өз кызыкчылыктарын көздөй баштаган. Ошентип, Жольтко мураска калган улуу князь титулу көп жылдар бою чыныгы күчтүү бийликтин куралы эмес, көбүнчө символикалык гана макам болуп калган.
Күчтүү борбордук бийликтен ажыраган чачыранды венгр уруулары согушчул мүнөзүн жоготкон эмес. Тескерисинче, Европанын мамлекеттери, алыскы Түштүк Италиядан тартып Пиреней жарым аралына чейин, алардын чагылгандай тез атчан жортуулдарынын алдында узак убакыт бою дээрлик коргоосуз калган.
Мадьярлар өздөрү бул жортуулдарды поэтикалык мааниде «kalandozások» деп аташкан. Бул сөз «кыдыруулар» же «саякаттар» деген маанини билдирген. Алар мындай жүрүштөрдү жөн гана каракчылык катары эмес, өздөрүнүн жарым көчмөн турмушунун табигый жана ажырагыс бөлүгү катары эсептешкен.
Жольттун башкаруусунда алардын кыйратуучу жортуулдарынын эң башкы жана эң каалаган буталары ошол мезгилдеги эң бай державалар — Германия менен Византия империясы болгон.
924-жылы венгр атчан аскерлери герман жерлерине каптап кирип, король Генрих I Куш кармоочунун аскерлерине оор жеңилүү алып келишкен. Бирок салгылашуунун башаламандыгында немистер венгрлердин эң тектүү кол башчыларынын бирин туткунга алууга жетишкен.
Бул күтүлбөгөн окуя тарыхтын жүрүшүн өзгөрткөн. Тектүү туткунду сүйлөшүүлөрдө маанилүү артыкчылык катары пайдаланган Генрих Куш кармоочу көчмөндөр менен тогуз жылдык тынчтык келишимин түзүүгө жетишкен. Анын ордуна король венгрлерге жыл сайын берешен алым төлөп турууга милдеттенген.
Бул жерде эки тараптын тең келишимге берилгендигин белгилөө керек. Убактылуу тынчтыктын шарттары так сакталган. Венгрлер алтындарын үзгүлтүксүз алып турушкан жана Германиянын чек араларына тийишкен эмес.
Бирок король Генрих келечекти көрө билген мыкты стратег болуп чыккан. Ал ушул тогуз жылдык тынчтык мезгилин толугу менен пайдаланган. Армиясын реформалап, талаанын ыкчам атчан аскерлерине каршы тура ала турган кубаттуу, оор куралданган атчан аскерлерди түзгөн. Ошондой эле королдугунун чыгыш чек араларында алынгыс күзөт чептеринин — бургдардын — бүтүндөй тармагын курган.
933-жылы, так тогуз жыл өткөндөн кийин, венгр элчилери адаттагыдай алым алуу үчүн Германияга келишкен. Бирок бул жолу алар кескин баш тартуу жообун алышкан.
Кемсинтилген мадьярлар баш ийбеген королду жазалоо үчүн дароо алдыңкы аскердик бөлүгүн жөнөтүшкөн. Бирок заман өзгөргөн эле.
Риаданын жанындагы салгылашууда, азыркы Мерзебургдан анча алыс эмес жерде, Генрих I венгрлердин алдыңкы күчтөрүн толугу менен талкалаган. Бул тууралуу уккан көчмөндөрдүн негизги армиясы Генрихтин жаңыланган, соот кийген жоокерлерден турган күчтөрүнө туш болгондо салгылашууга батынбай, качып кетишкен.
Бирок бул жеңиш да Европаны венгр коркунучунан толугу менен коргой алган эмес. Күчүн кайра топтогон мадьярлар 937-жылы эбегейсиз жортуул жасап, Франкония, Швабия жана Лотарингия аркылуу от менен кылычтын күчү менен өтүп, Франциянын чек араларына чейин жетишкен.
Ошентсе да немистердин катуу каршылыгы венгр жол башчыларын ойлонууга мажбур кылган. Алар түндүктө олжого жетүү барган сайын көбүрөөк кан төгүүнү талап кылып жатканын түшүнүшкөн. Ошондуктан көңүлдөрүн түштүккө — жомоктогудай бай Византияга бурушкан.
Венгрлердин Византия империясы менен болгон мамилелери узак убакыт бою геосаясий жагдайлар аркылуу аныкталып келген. Кубаттуу болгар падышасы Улуу Симеон башкарган 893–927-жылдары венгрлер менен византиялыктар союздаш болуп, экөөнө тең коркунуч туудурган жалпы душманга — Болгарияга — каршы биригишкен.
Бирок Симеон дүйнөдөн кайткандан кийин Болгария державасы алсырап, Константинополдон тынчтык суроого аргасыз болгон. Ошентип, орток душман жок болуп, аны менен кошо венгр-византия союзу да ыдыраган.
934-жылы эле венгрлердин ыкчам аскердик бөлүктөрү Фракияга басып кирип, ал жерлерди ырайымсыздык менен талап-тоноп, кыйратышкан. Византиянын императору чакырылбаган коноктордон тезирээк кутулууну көздөп, алар менен тогуз жылдык убактылуу тынчтык келишимин түзгөн. Бул мурда Генрих Куш кармоочу колдонгон ыкманын дал өзү эле.
Мадьярлар бул жолу да берген сөздөрүнө бекем турушкан. Алар тынчтык келишиминин шарттарын сактап, жыл сайын макулдашылган «белектерди» алууга келип турууну унутушкан эмес.
Бирок ошол жылдары бийликти басып алган Роман I Лакапин башкарган византиялыктар немистердин тажрыйбасынан сабак алышкан эмес. Генрих Куш кармоочудан айырмаланып, Роман I тынчтык мезгилин чек араларды бекемдөөгө жана армияны реформалоого жумшаган эмес.
Мындай камырабастыктын жазасы 943-жылы, келишимдин мөөнөтү аяктаганда келген. Фракия кайрадан аёосуз талап-тоноого жана кыйроого дуушар болгон. Натыйжада империянын кемсинтүүчү тынчтык келишимин дагы беш жылга узартуудан жана алым төлөөнү улантуудан башка аргасы калган эмес.
Жольттун жеке жашоосу тууралуу маалыматтар өтө аз. Бутпарас башкаруучу болгондуктан, ал бир нече аял алууга толук укуктуу эле жана, албетте, артында көптөгөн урпактарды калтырган. Ошентсе да орто кылымдык жылнаамалардын маалыматтары өтө чектелүү болуп, бизге анын бир гана жубайы жана бир уулу жөнүндө кабар жеткирген.
Бул нике эбегейсиз саясий мааниге ээ болгон. Атасы Арпад тирүү кезинде эле Жольт Мен-Мароттун кызына үйлөнгөн. Мен-Марот венгрлер келгенге чейин жашап келген чакан княздыктын башкаруучусу болгон. Кыязы, бул княздык кийинчерээк Бихар комитаты түзүлгөн жерлерде жайгашкан.
Бул династиялык союз Мен-Мароттун ээликтерин калыптанып келе жаткан Венгрия мамлекетинин курамына чеберчилик менен жана, эң негизгиси, эч кандай кан төгүүсүз кошууга мүмкүнчүлүк берген.
Тарыхчыларга белгилүү болгон Жольттун жалгыз уулу Такшонь болгон. Узак убакыт бою Жольт бийликтен баш тарткандан кийин өлкөнү башкаруу тизгинин түздөн-түз уулу Такшоньго өткөрүп берген деп эсептелип келген.
Бирок бул жерде да тарых күтүүсүз сырды ачат. Айрым орто кылымдык жылнаамаларды кылдат изилдөө Такшонь тарыхый аренага чыкканга чейин улуу князь титулун башка адам — Файс (же Фаличи) — алып жүргөнүн көрсөтөт.
Бул табышмактуу башкаруучу Арпаддын үчүнчү же төртүнчү уулу болгон Юташтын уулу эле.
Бийлик Жольттун тукумунан анын мурда каза болгон агасынын тукумуна кандайча өткөнү, андан кийин кайрадан Такшоньго кантип кайтып келгени X кылымдын катаал тарыхындагы дагы бир чечилбеген табышмак бойдон калууда.
