Тарых жылнаамаларына латын тилинен алынган «Постум» — «Атасы өлгөндөн кийин төрөлгөн» деген өзгөчө лакап ат менен кирген Ладиславдын тагдыры атасынын трагедиясынын түздөн-түз уландысы болуп калган.
1439-жылдын октябрь айынын аягында Австриянын герцогу жана эбегейсиз чоң мамлекеттин башкаруучусу Альбрехт II аскердик лагерде дизентерия оорусунан күтүүсүздөн дүйнөдөн кайткан.
Ошол учурда анын жесири, маркум император Сигизмунддун кызы Люксембургдук Елизавета, кош бойлуу болчу.
Арадан төрт ай өткөндөн кийин, 1440-жылдын майында, жарык дүйнөгө келген уул бала биринчи демин алгандан тартып эле айыгышкан саясий күрөштүн чордонунда калууга тийиш болгон.
Альбрехт IIнин жалгыз мыйзамдуу уулу катары ымыркай Ладислав Австрия герцогдугунун тактысын мурастап алган.
Бирок жаңы төрөлгөн монархка камкордук кылуу укугун, аны менен бирге Германиянын падышасы деген титулду жана Ыйык Рим империясынын таажысын анын дымактуу тууганы — Ички Австриянын герцогу Фридрих III — амалкөйлүк менен өз колуна алган.
Ладиславдын энеси, чечкиндүү королева Елизавета, бир аз кечигүүнүн өзү уулунун атасынан калган бардык ээликтерден ажырашына алып келерин жакшы түшүнгөн.
Уулу төрөлгөндөн кийин дароо, ошол эле 1440-жылдын майында, ал ымыркайга Венгриянын ыйык таажысын шашылыш түрдө кийгизүү аземин уюштурган.
Бул тайманбас саясий кадамында жесир королеваны Габсбургдарды жактаган венгр барондорунун таасирдүү тобу колдогон.
Бул топту кубаттуу граф Ульрик Циллеи жетектеген.
Бирок Венгриянын дворяндарынын басымдуу көпчүлүгү ымыркай баланын бийлик жүргүзүшүнө кескин каршы чыгышкан.
Осмон империясынан улам күчөп жаткан коркунучтун алдында өлкөгө колуна кылыч кармаган күчтүү башкаруучу керек эле.
Ошондуктан алардын тандоосу Польшанын падышасы Владислав IIIкө түшкөн.
Көп өтпөй ал Венгрияда Уласло I деген ысым менен падышалык таажы кийген.
Бул окуя өлкөнү бири-бирине келишпес эки саясий топтун ортосундагы кандуу жарандык согушка сөзсүз түрдө алып келген.
Бул тирешүүдө аскердик артыкчылык поляк падышасынын тарапташтарынын колунда болгон.
Ошентсе да Габсбургдар толугу менен багынып беришкен эмес.
Фридрих III Венгриянын батышындагы шаарларда өз бийлигин бекем орнотууга жетишкен.
Ал эми берилген кол башчы Ян Искра жаш Ладиславдын атынан аракеттенип, Түндүк Венгриянын олуттуу бөлүгүн — азыркы Словакиянын аймагын — басып алган.
Бирок королева-эненин эң чоң ийгилиги жашыруун уюштурулган операция болгон.
Ал өлкөдөн башкы ыйык баалуулукту — Ыйык Иштвандын таажысын жана падышалык бийликтин башка белгилерин алып чыгууга жетишкен.
Бийликтин бул баа жеткис символдору жаш монархтын расмий камкорчусу катары Фридрих IIIкө өткөрүлүп берилген.
Марчелло Баччарелли. Владислав III Варналыктын портрети (1768–1771-жылдардын аралыгында).
Ошол эле учурда коңшу Чехияда Ладислав дээрлик дароо жана эч кандай каршылыксыз мыйзамдуу падыша катары таанылган.
Бирок бул таануу расмий мүнөздө гана болгон.
Анткени өлкө дворяндык топтордун ортосундагы бийлик үчүн ырайымсыз күрөштөн бөлүнүп-жарылган эле.
Өлкөнүн түштүк чек араларын көзөмөлдөгөн католиктер Чехиянын чыгышын өздөрүнүн негизги таянычына айландырган гусит-чашниктер менен келишпес күрөш жүргүзүшкөн.
Мындай башаламандыктын шартында падышалык бийлик органдарынын иши толугу менен токтоп калган.
Фридрих IIIтүн өзүнүн камкордугундагы жаш монархтын атынан Чехияны көзөмөлгө алуу аракеттеринин баары ийгиликсиз аяктаган.
Бирок 1444-жылдан тартып кырдаал түп-тамырынан өзгөрө баштаган.
Дал ошол жылы чех чашниктеринин жетекчилигине көрүнүктүү саясатчы жана кол башчы Подебраддык Йиржи келген.
Шаарлардын жана орто катмардагы дворяндардын колдоосуна таянган ал өзүнө каршы турган католик партиясын акырындык менен талкалай баштаган.
1448-жылы Йиржи өлкөнүн борбору Праганы жеңиш менен толук көзөмөлүнө алган.
1444-жылы Европанын геосаясий абалы кайрадан катуу солкулдаган.
Венгриянын башкаруучусу Уласло I Варнанын жанында түрктөр менен болгон каргашалуу салгылашта курман болгон.
Анын өлүмү бийлик үчүн күрөштүн жаңы жана айыгышкан толкунун жараткан.
Узакка созулган туруксуздуктан чарчаган элита компромисске барууну чечкен.
1445-жылы Венгриянын тактысына Ладиславдын укугу расмий түрдө таанылган.
Ал Венгрияда Ласло V деген ысым менен падыша катары кабыл алынган.
Бирок мунун бир катаал шарты бар эле.
Фридрих III өзүнүн инисинин небереси болгон жаш ханзааданы дароо камкордугунан бошотуп, Ыйык Иштвандын таажысын кайтарып берүүгө тийиш болгон.
Бирок мураскердин үстүнөн көзөмөлдү жоготууну каалабаган Фридрих бул талапты кескин четке каккан.
Падышасыз калган Венгрия 1446-жылы Янош Хуньядини регент кылып шайлаган.
Ал көрүнүктүү, эр жүрөк кол башчы болгон.
Янош мамлекеттин түштүк чек араларын тынымсыз талап-тоноп турган осмон аскерлерине каршы катаал күрөштү дароо баштаган.
Ушуга окшош окуялар Чехияда да өнүккөн.
1450-жылы Подебраддык Йиржи расмий түрдө регент, башкача айтканда, өлкөнүн башкаруучусу деп жарыяланган.
Ошентип, Фридрих III Ладислав Постумду ардактуу туткун абалында кармоону улантканы менен, өзүнүн чыныгы бийлигин негизинен Австрия герцогдугунун жерлеринде гана сактап калган.
1451-жылдан тартып өжөр Фридрих IIIкө көрсөтүлгөн кысым өтө күчөгөн.
Жашыруун нааразылык ачык көтөрүлүшкө айланган.
1452-жылы императорго каршы Австриянын дворяндары өздөрү козголоң чыгарышкан.
Козголоңчулар венгрлер жана чехтер менен стратегиялык союз түзүп, жаш падышаны дароо бошотуу жана тартып алынган падышалык регалияларды кайтарып берүү тууралуу ультиматум коюшкан.
Саясий жактан обочолонуп калган Фридрих багынууга жана он үч жаштагы Ладиславды бошотууга аргасыз болгон.
1453-жылы Венгриянын мамлекеттик жыйыны монархтын өзүнүн катышуусунда Ладиславды кайрадан падыша катары тааныган.
Альбрехт II өлгөндөн бери биринчи жолу мамлекет бардык тирешкен саясий топтор мыйзамдуулугун бирдей тааныган өкүмдарга ээ болгон.
Элдешүүнүн белгиси катары жалпы мунапыс жарыяланган.
Анын негизинде мурда Уласло I үчүн курал көтөрүп согушкандардын баары кечирилген.
Ошол эле жылы Ладислав расмий түрдө Чехиянын падышасы катары да таажы кийген.
Бирок жаш курагынан улам монарх өлкөнү өз алдынча башкара алган эмес.
Венгрияда мамлекеттин иш жүзүндөгү башкаруучусуна амалкөй словен графы Ульрик Циллеи айланган.
Ал Янош Хуньядинин келишпес душманы болгон.
Бирок Циллеинин бул саясий жеңиши Хуньядинин мамлекеттин тышкы саясатына болгон толук көзөмөлүн сактап калышына тоскоолдук кылган эмес.
1456-жылы Хуньядинин саны аз, бирок көптөгөн салгылаштарда такшалган армиясы укмуштуудай жеңишке жетишкен.
Ал Белграддын жанында Осмон империясынын эбегейсиз чоң армиясын таш-талкан кылып талкалаган.
Бул жеңиш көп жылдар бою Венгриянын чек араларына түздөн-түз келип турган түрк коркунучун алыстаткан.
Бирок жеңиштин кубанычы трагедия менен көлөкөдө калган.
Ошол эле жеңиштүү 1456-жылы Янош Хуньяди дүйнөдөн кайткан.
Венгриядагы бийлик кайрадан солкулдап, саясий дымактар кандуу кагылышууга алып келген.
Маркум баатырдын улуу уулу Ласло Хуньяди Ульрик Циллеиге ачык каршы чыгып, аны ырайымсыздык менен өлтүргөн.
Кубаттуу графтын өлүмү династиялык жактан өтө маанилүү кесепеттерге алып келген.
Габсбургдар анын Крайнадагы, Каринтиядагы жана Славониядагы кеңири жер ээликтерин дароо өздөрүнө кошуп алышкан.
Бирок Ладислав Постум мындай өз билемдикти кечирген эмес.
1457-жылдын башында падышанын буйругу менен Ласло Хуньяди чыккынчылык жолу менен камакка алынып, өлүм жазасына тартылган.
Бул кадам тагдыр чечүүчү чоң ката болуп чыккан.
Улуттук баатырдын уулунун өлүм жазасына тартылышы бүтүндөй Венгрияда Хуньяди кланынын тарапташтарынын зор көтөрүлүшүн жараткан.
Натыйжада падыша коркунучтан Прага шаарынын дубалдарынын артына качып, баш калкалоого аргасыз болгон.
Чехияда 1453-жылы таажы кийгизүү аземи өткөрүлгөнүнө карабастан, чыныгы бийлик толугу менен Подебраддык Йиржинин темирдей бекем колунда турган.
Регент катаал, бирок натыйжалуу саясат жүргүзгөн.
Ал борбордук бийликти ырааттуу түрдө бекемдеп, аристократиянын бардык көтөрүлүштөрүн ырайымсыздык менен басып турган.
1453–1454-жылдары анын көрсөтмөлөрү боюнча Чехия королдугунун сейми бир катар өтө маанилүү чечимдерди кабыл алган.
Бул мыйзамдар дыйкандар менен феодалдардын ортосундагы татаал мамилелерди жөнгө салган.
Ошондой эле сот өндүрүшүнүн тартибин реформалап, жикчилдер менен козголоңчул барондордун саясий таянычтарын алсыраткан.
1457-жылы Венгриядан качкын катары Прагага келген Ладислав өз өмүрүнүн жаңы этабына даярдана баштаган.
Ал Франциянын падышасы Карл VIIнин кызы Магдалена Валуа менен никеге туруу тууралуу кеңири сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүнү пландаган.
Бул династиялык союз мурда болуп көрбөгөндөй чоң саясий мүмкүнчүлүктөрдү ачмак.
Бирок тагдыр башкача чечкен.
Ноябрь айында он жети жаштагы падыша күтүүсүздөн белгисиз ооруга чалдыккан.
Болгону үч күндүн ичинде анын абалы кескин начарлап, өмүрү үзүлгөн.
Жаш монархтын күтүүсүз өлүмү дароо эле караңгы жана коркунучтуу ушактарды жараткан.
Эл арасындагы кептерде башкы шектүү катары регент Подебраддык Йиржи көрсөтүлгөн.
Анткени кийинчерээк дал ошол адам бош калган Чехиянын тактысын ээлеген.
Башка, алда канча романтикалуу жана үрөй учурган версияны белгилүү мемуарчы Филипп де Коммин калтырган.
Анын айтымында, падышаны Прагадагы тектүү аялдардын бири ууландырган.
Коммин падыша менен бул аялдын ортосунда жашыруун сүйүү мамилеси болгонун жазган.
Аял Ладиславдын Франциянын ханбийкесине үйлөнүүгө даярданып жатканын укканда, муну чыккынчылык катары кабыл алып, катуу каарданган.
Уламыш боюнча, ал жаш падышаны ваннада жаткан учурда ууландырган.
Аял ага алма сунуштаган.
Алманы амалкөйлүк менен кесүү үчүн колдонулган бычактын бир гана бетине өлүмгө алып келе турган уу сүйкөлгөн экен.
Бирок заманбап илим орто кылымдардан калган мындай уламыштарды жокко чыгарган.
Чехиялык антропология доктору Эмануэл Влчектин фундаменталдуу изилдөөлөрү Ладислав Постум лейкемиянын — кан системасынын өтө оор онкологиялык оорусунун — курмандыгы болгонун талашсыз далилдеген.
Орто кылымдардагы дарыгерлер мындай оорунун бар экенин жана табиятын түшүнүшкөн эмес.
Жубайы да, балдары да жок Ладислав Постумдун өлүмү император Сигизмунд тарабынан мурда эле пландалган Борбордук Европа мамлекеттерин бириктирүү боюнча алгачкы аракетке биротоло чек койгон.
Австрияда Ладиславдын мураскери анын тууганы Фридрих V — ошол эле Фридрих III — болгон.
Жаш падышанын өлүмү менен Габсбургдар үйүнүн Альбертин бутагы биротоло үзүлгөн.
Австриянын жерлери кайрадан бир башкаруучунун бийлиги астында бириккен.
Бирок Венгрия менен Чехияда империялык биримдик идеясы толук кыйроого учураган.
Падышасыз калган эки мамлекет өздөрүнүн улуттук монархтарын шайлашкан.
Бул алардын саясий жактан өз алдынча бөлүнүп чыгышына алып келген.
Көп өтпөй Венгриянын жаңы падышасы Матьяш I Корвин жакындап келе жаткан ислам дүйнөсүнүн коркунучун терең сезип, аймакты кайрадан бириктирүүгө аракет кылмак.
Бирок анын да өмүрү эрте аяктагандыктан, бул ишти аягына чыгарууга убактысы жетпей калмак.
Борбордук Европанын бытырандылыгы тагдыр чечүүчү каргашалуу жагдайга айланган.
Аймактын Габсбургдар тарабынан жаңы жана биротоло бириктирилиши 1526-жылы гана жүзөгө ашмак.
Бирок мындай кечигүү үчүн үрөй учурган баа төлөнмөк.
Бир кезде улуу держава болгон Венгрия королдугу Осмон империясы менен теңсиз салгылаштарда канга боёлуп, кыйроого учурамак.
