Венгриянын падышасы Көзү сокур Бела II менен анын жубайы Елена Вукановичтин экинчи уулу, ханзаада Ласлонун өмүр жолу алгачкы күндөрүнөн тартып эле бийлик үчүн жүргөн ырайымсыз жана келишпес күрөш менен тыгыз байланышта болгон.
Анын энеси Елена Рашканын кубаттуу улуу жупаны Урош Iнин кызы эле.
Ласло али эч нерсени түшүнө элек ымыркай кезинде эле кандуу саясий окуялардын чордонунда калган.
Темирдей бекем эркке ээ болгон королева Елена Арад шаарында чакырылган барондордун жыйынына кичинекей Ласлону жана анын агасы Гезаны алып келген.
Ал балдарын падышалык тукумдун канынын жана алардын үй-бүлөсү башынан өткөргөн азап-тозоктордун тирүү далили катары көрсөткөн.
Муну менен Елена аристократтарды көзү сокур күйөөсүн кичинекей кезинен тартып куугунтуктап келген бардык оппозиция өкүлдөрүн ырайымсыздык менен өлүм жазасына тартууга көндүргөн.
Бул кандуу кыргын жаш ханзааданын тагдырындагы каргашалуу окуялардын башталышы болуп калган.
Венгриянын падышалык бийлиги Боснияны басып алгандан көп өтпөй, Бела II экинчи уулунун келечегин камсыз кылууну чечкен.
1137-жылы кичинекей Ласлого жаңыдан алынган бул аймактын герцогу деген салтанаттуу титул ыйгарылган.
Бирок бала иш жүзүндө эч кандай бийликке ээ болгон эмес.
Боснияны башкаруунун бардык негизги ыйгарым укуктары түздөн-түз падыша тарабынан дайындалган атайын башкаруучунун колунда турган.
1141-жылдын 13-февралында падыша Бела II дүйнөдөн кайткан.
Венгриянын тактысына мыйзамдуу түрдө Ласлонун агасы Геза II отурган.
Башында бир туугандардын ортосундагы мамилелер туруктуу бойдон калган.
Туугандарынын татыктуу абалын камсыз кылууну каалаган падыша Геза 1152-жылы атүгүл эки өзүнчө, бай герцогдук ээлик түзгөн.
Алардын бири Ласлого, экинчиси болсо алардын иниси Иштванга берилген.
Бирок мындай бейпилдик өтө туруксуз болуп чыккан.
Геза II тактыны бир туугандарына эмес, өзүнүн уулуна — келечектеги Иштван IIIкө — мураска калтырууну чечкенде, олуттуу карама-каршылык пайда болгон.
Бул чечим герцогдордун саясий дымактарына түп-тамырынан каршы келген.
Натыйжада алардын падыша менен болгон мамилелери тездик менен начарлай баштаган.
Биринчи болуп ачык көтөрүлүштү эң кичүү бир тууган баштаган.
1156-жылы герцог Иштван алардын энеси тарабынан тууганы болгон таасирдүү бан Белоштун активдүү колдоосу менен падышага каршы мамлекеттик кутум уюштурууга аракет кылган.
Бирок Геза II душмандарынан мурда аракетке өткөн.
Ал кутумчуларды чечкиндүүлүк менен талкалаган.
Натыйжада герцог Иштван сүргүнгө качып, жанын сактап калууга аргасыз болгон.
Ал Византия императору Мануил I Комниндин салтанаттуу сарайынан баш калкалоочу жай тапкан.
Ласло бул ийгиликсиздикке күбө болгон.
Бирок саясий дымагы анын сактыгынан да күчтүү болуп чыккан.
1160-жылы ал өзү падыша болуп турган агасына каршы кутум уюштурууга аракет кылган.
Бирок күтүлгөндөй эле ийгиликсиздикке учураган.
Ошентип, Ласло да иниси Иштвандын жолун кайталап, Константинополго качып кеткен.
Мануил I Комниндин портрети түшүрүлгөн миниатюра.
Бирок сүргүндө жүргөн учурда бир туугандардын жолдору айырмалана баштаган.
Константинополдогу императордук сарайга келген Ласло өзүнүн көк беттигин жана текебер мүнөзүн көрсөткөн.
Византиянын саясий эрежелери боюнча ойноого даяр болгон инисинен таптакыр айырмаланып, Ласло Мануил I Комниндин эркине толугу менен баш ийүүнү кескин каалаган эмес.
Ал тургай императордун жээни менен сунушталган саясий никеден да биротоло баш тарткан.
Сүргүндөгү ханзааданын жашоосундагы тагдыр чечүүчү бурулуш 1162-жылдын 31-майында болгон.
Дал ошол күнү падыша Геза II дүйнөдөн кайтып, анын уулу Иштван IIIгө шашылыш түрдө падышалык таажы кийгизилген.
Коңшу мамлекеттин ички иштерине кийлигишүү үчүн көптөн бери шылтоо күтүп жүргөн император Мануил Комнин муну эң сонун мүмкүнчүлүк катары көргөн.
Ал Венгрияга каршы ири аскердик жортуул баштоону чечкен.
Императордун максаты өзүнө берилген талапкерди — жээнинин күйөөсү, герцог Иштванды — күч менен Венгриянын тактысына отургузуу болгон.
Византиянын басып кирүү коркунучуна туш болгон венгр барондору кылдат дипломатиялык кадамга барышкан.
Алар императордун аскердик лагерине түздөн-түз толук ыйгарым укуктуу элчилик жөнөтүшкөн.
Барондор компромисстик чечим сунушташкан: Византияны жактаган Иштвандын талапкерлигинен баш тартып, падышалык таажыны Ласлого өткөрүп берүү.
Алар өз тандоосун венгрлердин байыркы салттары менен негиздешкен.
Бул салттардын бири — сеньорат принциби — боюнча, дүйнөдөн кайткан башкаруучунун ордуна анын уулу эмес, падышалык тукумдагы тирүү эркектердин эң улуусу отурууга тийиш болчу.
Ошол учурда бул укук дал Ласлого таандык эле.
Прагматикалык император мындай чечим өзүнүн Венгриядагы таасирин сактап калуу үчүн ылайыктуу деп эсептеген.
Ошондуктан ал барондордун сунушун кабыл алып, Ласлону падышалык таажыны алуу үчүн Венгрияга жөнөткөн.
Ласло Секешфехервар шаарына жеңиштүү түрдө келген учурда анын жаш жээни, мыйзамдуу падыша Иштван III, күчтүү саясий жана аскердик кысымга туруштук бере албай, Братиславага качып кеткен.
Ласло дароо жаңы монарх деп жарыяланган.
Бирок анын бийлигинин толук мыйзамдуу деп таанылышына чиркөө тоскоол болгон.
Эстергомдун принциптеринен кайтпаган жана чечкиндүү архиепискобу Лукаш качып кеткен жаш падышага болгон берилгендигин бекем сактаган.
Ал бийликти басып алган Ласлонун башына падышалык таажы кийгизүүдөн кескин баш тарткан.
Ошондуктан Ласло байыркы эрежелерди айланып өтүп, башка жогорку даражалуу дин кызматкерин издөөгө аргасыз болгон.
1162-жылдын июлунда ага Калочанын архиепискобу Мико таажы кийгизген.
Өз бийлигин бекемдөө жана колдоосу үчүн инисине ыраазычылык билдирүү максатында, Ласло таажы кийүү салтанатына байланыштуу Иштванга Венгрия королдугунун үчтөн бир бөлүгүн — Tercia pars Regni аймагын — башкаруу титулун берген.
Бирок таажы кийүү аземи өткөнүнө карабастан, диний жаңжал күчөй берген.
Архиепископ Лукаш Ласлонун бийлигинин мыйзамдуулугун мурдагыдай эле ачык четке каккан.
Акыры ал эң катаал чарага барып, жаңы падышаны расмий түрдө чиркөөдөн чыгарган.
Буга катуу каарданган монарх куугунтуктоо чаралары менен жооп берген.
Ал баш ийбеген архиепископту түрмөгө камоого буйрук чыгарган.
Кырдаалды эң жогорку деңгээлдеги кийлигишүү гана жөнгө сала алган.
1162-жылдын 25-декабрында Рим папасы Александр IIIтүн түздөн-түз талабына баш ийген Ласло Лукашты туткундан бошотууга аргасыз болгон.
Бирок көк бет дин кызматкери өзүнүн принциптерине берилген бойдон калган.
Ал падышанын күнөөлөрүн кечирүүдөн кескин баш тарткан.
Ласло IIнин башкаруусу канчалык чуулгандуу болсо, ошончолук кыска мөөнөттүү болгон.
Көп өтпөй ал күтүүсүздөн дүйнөдөн кайткан.
Көптөгөн замандаштары жана кийинки тарыхчылар анын өлүмү ууландыруунун натыйжасында болгон деп негизсиз эмес божомолдошкон.
Ласлонун сөөгү венгр монархтарынын салттуу көрүстөнү болгон Секешфехерварга коюлган.
Бирок тарых ага катаал өкүм чыгарган.
Орто кылымдарда Ласло чыныгы мыйзамдуу падыша катары таанылган эмес.
Ал тарыхта бийликти мыйзамсыз басып алган башкаруучу катары калып калган.
Дал ушул себептен тарыхый аталыштарда башаламандык пайда болгон.
XIII кылымда Венгриянын тактысына ушундай эле ысымдагы мыйзамдуу монарх — Ласло III — отурганда, замандаштары аны расмий түрдө Ласло II деп аташкан.
Бул окуя Ласло IIнин Венгрия королдугунун расмий тарыхынан дээрлик өчүрүлүп салынганын көрсөткөн.
