Иштвандын өмүрү алгачкы күндөрүнөн тартып эле улуу каргашанын отуна чулганган.
Иштван падыша Бела IV менен анын жубайы, Никея императору Феодор I Ласкаристин кызы Мария Ласкаринанын үй-бүлөсүндө төрөлгөн.
Ал эки жашка чыга электе эле, 1241-жылдын 11-апрелинде, Бату хандын монгол түмөндөрү Шайо дарыясынын боюндагы салгылашта анын атасынын армиясын таш-талкан кылып талкалаган.
Ханзааданын алгачкы балалык жылдары коркунучка толгон качкын турмушта өткөн.
Монгол жоокерлеринин кылычтарынан жан сактаган падышалык үй-бүлө алыскы Далмациядагы чеп-шаар Трогирдин кубаттуу дубалдарынын артына жашынган.
Азиядан келген ордолор азапка баткан Венгрияны кандай күтүүсүз басып кирсе, ошондой эле күтүүсүз таштап кеткенден кийин гана Бела IV үй-бүлөсү менен мекенинин күлгө айланган жерлерине кайтып келе алган.
Бул үрөй учурган окуялардын эскерүүлөрү Иштвандын мүнөзүн чыңдап, аны катаал жана келишпес адамга айландырганы шексиз.
Династияны бекемдөөнү жана өзүнө татыктуу мураскер даярдоону көздөгөн Бела IV 1246-жылы жаш Иштванга «кичүү падыша» катары таажы кийгизген.
Атасы уулуна бийлик берип жаткандай ойлогон.
Иштванга Хорватиянын, Славониянын жана Далмациянын кеңири жерлерин башкаруу тапшырылган.
Бирок чыныгы башкаруу тизгини тажрыйбалуу сарай кызматкери — бан Стефан Гут-Келеддин колунда болгон.
Жыл өткөн сайын өз алдынчалыкка болгон умтулуусу күчөгөн Иштван башкалардын колундагы куурчак башкаруучу болуудан тажаган.
Ошол эле мезгилде чыгыш чек араларды коргоо үчүн аскердик күчкө өтө муктаж болгон Бела IV көчмөн кыпчак (куман) урууларына таянууну чечкен.
Бул кооптуу союзду туугандык байланыш менен бекемдөө үчүн болжол менен 1253-жылы ал Иштванды маркум хан Котяндын кызы, кыпчак ханбийкеси Эржебетке үйлөндүргөн.
Мындан ары падышалык тактынын келечектеги мураскерлеринин канында талаа көчмөндөрүнүн да каны агууга тийиш эле.
Бирок Иштван үчүн тил алчаак уулдун макамы жетишсиз болгон.
1257-жылы ал атасына ачык каршы чыгып, королдукту бөлүштүрүүнү жана өзүнө чыныгы бийлик берүүнү талап кылган.
Өз талаптарын күч менен бекемдөө үчүн «кичүү падыша» жеке армиясын топтогон.
Монгол баскынчылыгынан кийин али толук калыбына келе элек өлкөдө жаңы жарандык согуштун чыгышын каалабаган Бела IV 1258-жылы уулунун кысымына баш ийген.
Ал Иштванга Трансильванияны башкаруу укугун өткөрүп берип, герцог титулун ыйгарган.
Көп өтпөй жаш герцогдун дымактары олуттуу сыноого кабылган.
Ошол эле 1258-жылы батыш чек араларда көтөрүлүш башталган.
Жакында эле Венгрияга кошулган Штириянын тургундары венгр таажысына баш ийүүдөн баш тартышкан.
Иштван атасы менен бирге баш ийбеген провинцияны от менен кылычтын күчү аркылуу басып өткөн.
Ийгиликтүү жортуул үчүн сыйлык катары Бела уулун Штириянын герцогу кылып дайындаган.
Бирок Иштвандын башкаруу ыкмалары өтө катаал болуп чыккан.
Жаңы букаралар венгр наместнигин жек көрүшкөн.
Көп өтпөй алар кайрадан көтөрүлүш чыгарышкан.
Бул жолу козголоңчулар Чехиянын падышасы Пржемысл Оттокар IIнин кубаттуу колдоосуна таянышкан.
Ата менен уул дагы бир жолу өз армияларын бириктирип, Оттокардын ээликтерине басып киришкен.
Чечүүчү кагылышуу 1260-жылдын 12-июлунда Кресенбрунн салгылашында болгон.
Бирок ийгилик Арпаддардан жүз бурган.
Венгр аскерлери толугу менен талкаланган.
Прессбургда түзүлгөн кемсинтүүчү тынчтык келишиминин шарттарына ылайык, венгрлер Штириядан биротоло баш тартып, аны Чехиянын падышалык таажысынын бийлигине өткөрүп берүүгө аргасыз болушкан.
Иштван эч нерсеге жетишпестен Трансильванияга кайтып келген.
Бул жеңилүү падышалык сарайдагы жашыруун карама-каршылыктарды ого бетер курчуткан.
1261-жылы Иштван менен Бела IV Болгарияга каршы биргелешкен жана кыйла ийгиликтүү аскердик жортуул жасашканы менен, алардын ортосундагы ажырым барган сайын тереңдеген.
Улгайган падыша бийликчил тун уулун ачык эле жактырган эмес.
Ал өзүнүн бүт мээримин кичүү уулу, Славониянын герцогу Белага жана кызы Аннага арнаган.
Иштван да атасына ошондой эле мамиле кылган.
Падышалык сарай экиге бөлүнгөн.
Ата менен уул бири-биринин тарапташтарын ырайымсыздык менен куугунтуктай башташкан.
Өлкө чоң ички согуштун босогосуна келип калган.
Кан төгүүнүн алдын алууга аракет кылган Эстергомдун архиепискобу Филипп менен Калочанын архиепискобу Смарагд 1262-жылдын жайында Прессбург шаарында эки тарапты сүйлөшүү үстөлүнө отургузушкан.
Келишимдин натыйжасында Венгрия иш жүзүндө эки бөлүккө бөлүнгөн.
Иштван Дунай дарыясынын чыгышындагы бардык жерлерди толук башкаруу укугуна ээ болгон.
Бирок эки тараптын тең жактоочулары жаңжалдарды тынымсыз козутуп турушкан.
1264-жылы туруксуз тынчтык биротоло бузулган.
Иштван өзүнө караштуу аймактардагы энеси менен эжесине таандык бай жер ээликтерин тартып алган.
Буга аябай каарданган Бела IV чагылгандай тез сокку урган.
Падышалык аскерлер уулунун ээликтерине басып кирип, Иштвандын жубайын жана кичинекей уулу Ласлону туткунга алышкан.
Ал эми «кичүү падышанын» өзү саналуу ишенимдүү адамдары менен Трансильваниядагы бекемделген Кодля чебинде курчоодо калган.
Бул чеп тарыхта «Кара чеп» деген ат менен белгилүү болгон.
Баары бүттү окшойт деп сезилген.
Бирок Иштван укмуштуудай кол башчылык талантын көрсөткөн.
Ал өлүм коркунучу туулган курчоону жарып чыгуу менен гана чектелбестен, катуу каршы чабуулга өткөн.
1265-жылдын мартында Исасег салгылашында Иштвандын аскерлери атасынын армиясынын үстүнөн жаркын стратегиялык жеңишке жетишкен.
Бела IV багынууга жана уулуна чыгыштагы бардык жерлерин кайтарып берүүгө аргасыз болгон.
1266-жылдын 23-мартында Коёндор аралындагы (азыркы Маргит аралындагы) Ыйык Бүбү Мариям монастырында мурдагы каршылаштар тынчтык келишиминин шарттарын расмий түрдө кайрадан ырасташкан.
Ал шарттар 1267-жылы Эстергомдо өткөн жогорку даражалуу дин кызматкерлери менен ак сөөктөрдүн жыйынында салтанаттуу түрдө бекитилген.
Өзүнүн күчүн сезген Иштван тышкы аймактарды кеңейтүү саясатын баштаган.
Атасы менен элдешкенден көп өтпөй ал Болгарияга катуу сокку урган.
Иштван Видиндин кубаттуу деспоту Яков Святославды өзүн анын сюзерени катары таанууга жана вассалы болууга мажбурлаган.
Эл аралык аренадагы позицияларын бекемдөө үчүн Иштван Рим папаларынын колдоосуна ээ болгон Анжуйлар династиясы менен стратегиялык союз түзгөн.
1270-жылы бул союз эки династиялык нике аркылуу бекемделген.
Иштвандын кызы Мария болочок Неаполь падышасы Карл IIге турмушка берилген.
Ал эми анын кичинекей уулу Ласло Карлдын карындашы, Сицилиялык Елизавета менен кудалашылган.
1270-жылдын 3-майында падыша Бела IV дүйнөдөн кайткан.
Тун уулуна болгон ишенбөөчүлүккө толгон акыркы керээзинде ал королдукту башкарууну кызы Аннага жана анын туугандык байланышы бар союздашы — Чехиянын падышасы Пржемысл Оттокар IIге тапшырган.
Бирок Иштван чагылгандай тез аракеттенген.
Бийликти сактап кала албасын түшүнгөн Анна менен анын чех союздаштары Иштван Эстергомго келгенге чейин Прагага качып кетишкен.
Алар өздөрү менен кошо падышалык казынанын эбегейсиз чоң бөлүгүн ала кетишкен.
Ошентип, Иштван акыры Венгриянын жалгыз өкүмдарына айланган.
Экинчи жолу, эми толук укуктуу монарх катары таажы кийер алдында ал чиркөөгө берешен сыйлык берген.
Иштван Эстергомдун архиепискобуна бүтүндөй бир графтыкты тартуулаган.
Анын башкаруусу кызуу дипломатиялык ишмердүүлүк менен башталган.
1270-жылдын августунда Иштван Краков шаарында өзүнүн туугандык байланышы бар өнөктөшү, Польшанын падышасы Уялчаак Болеслав V менен жолугушкан.
Алар Чехияга каршы бекем аскердик союз түзүшкөн.
Ал эми 1270-жылдын сентябрында падышанын образына сырдуу, мистикалык өң берген окуя болгон.
Михолянец айылына барган Иштван байыркы чептин урандыларын жана эски кылычты тапкан.
Аны коштоп жүргөн дин кызматкерлери бул табылганы «Скифтердин ыйык согуш кылычы» деп жарыялашкан.
Муну Кудайдын белгиси катары кабыл алган падыша эл алдында «бүт дүйнөнү багындырууга чечкиндүү» экенин билдирген.
Уламыш боюнча, дал ошол жерде ал бир такыба кечилге жолуккан.
Кечил монархты карап туруп, аны «Кудайдын камчысы» деп атаган.
Польшанын князь-принцепси Болеслав V. Ян Матейконун эмгеги.
Мындай коркунучтуу белгилерге карабастан, 1270-жылдын 16-октябрында Прессбургга жакын аралда Иштван V менен Пржемысл Оттокар II эки жылдык элдешүү келишимин түзүшкөн.
Бирок эки дымактуу башкаруучунун ортосундагы чыңалуу өтө күчтүү болгон.
Чек арадагы майда кагылышуулар бат эле толук масштабдуу согушка айланган.
Чех аскерлери Венгрияга басып киришкен.
Иштван алгач эки чакан кагылышууда ийгиликсиздикке учураган.
Бирок ал кайраттуулугун көрсөтүп, 1271-жылдын 21-майында болгон айыгышкан жана кандуу башкы салгылашта Оттокар IIнин бириккен чех-австриялык армиясын таш-талкан кылып жеңген.
Жаңы тынчтык келишиминин шарттарына ылайык, чехтер басып алган бардык чептерин кайтарып беришкен.
Ал эми Иштван эжеси алып кеткен падышалык казынаны кайтарып берүү тууралуу келечеги жок талаптарынан прагматикалык эсеп менен баш тарткан.
Иштван V өзүнүн кубаттуулугун биротоло бекемдегендей сезилген.
1272-жылдын жайында падыша Анжуйлар династиясынын кубаттуу өкүлү Карл I менен жолугушууну пландап, Далмацияга аттанган.
Бирок жолдо анын жүрөгүнө түздөн-түз сокку урган каргашалуу кабар жеткен.
Тектүү магнат, бан Иоахим Гут-Келед падышалык таажыга чыккынчылык кылган.
Ал тактынын жаш мураскери, ханзаада Ласло Кунду уурдап кетип, аны менен кошо алынгыс Копривница чебине бекинип алган.
Ачуулануу жана үмүтсүздүккө баткан Иштван аскерлерин дароо артка кайтарып, уурдап кетүүчүнүн чебин курчоого алган.
Ал уулун куткарып, чыккынчыдан өч алууга бүт күчү менен умтулган.
Бирок нерв системасына түшкөн өтө оор чыңалуу жана тынымсыз аскердик жортуулдар анын күчүн алсыраткан.
Копривница дубалдарынын алдындагы аскердик лагерде Иштван V күтүүсүздөн катуу ооруп калган.
Замандаштарынын айтымында, падышаны мамлекеттин эң жогорку даражалуу кызматкерлеринин биринин мындай үрөй учурган чыккынчылыгынан улам пайда болгон терең шок абалы алсыраткан.
1272-жылдын 6-августунда падыша Иштван V капысынан дүйнөдөн кайткан.
Ал уулун куткарууга да, бирдиктүү Венгриянын үстүнөн көп азап менен жетишкен бийлигинин үзүрүн көрүүгө да үлгүргөн эмес.
Анын бүт өмүрү падышалык такты үчүн тынымсыз күрөш менен өткөн.
Бирок бийликтин эң жогорку чокусунда өзү болгону эки жылдан бир аз ашык убакыт гана турган.
Иштван V өзүнөн кийин согуштардан жана ички жаңжалдардан кыйраган өлкөнү калтырган.
Бул өлкөнүн тагдыры эми уурдагандардын колунда туткунда жаткан жаш уулуна байланыштуу болуп калган.
