1290-жылдын 10-июлу Венгрия королдугу үчүн тагдыр чечүүчү каргашалуу күнгө айланган.
Өзүнүн чатырында кыпчак кутумчуларынын колунан падыша Ласло IV Кун каза тапкан.
Монарх мураскер калтырбагандыктан, уламышка айланган Арпаддар династиясынын кылымдар бою бийлик жүргүзүп келген негизги бутагы күтүүсүздөн үзүлгөн.
Көп жылдык феодалдык башаламандыктан ансыз деле алсырап калган өлкө чоң каргашанын босогосунда турган.
Королдуктун жалгыз үмүтү анын чек арасынан алыс жерде жүргөн адам — «венециялык» ханзаада Андраш болгон.
Падыша Андраш IIнин небереси болгон Андраштын ээсиз калган тактыга болгон укугу башкаларга салыштырмалуу күчтүүрөөк эле.
Анын атасы Иштван Постум — өз атасы дүйнөдөн кайткандан кийин төрөлгөн Славониянын герцогу болгон.
Ал эми энеси Томазина Венециянын кубаттуу жана тектүү Морозини үй-бүлөсүнөн чыккан.
Келечектеги падыша болжол менен 1265-жылы Венецияда жарык дүйнөгө келген.
1271-жылы анын атасы каза болуп, кичинекей Андрашты тарбиялоо милдети толугу менен Венециядагы таасирдүү туугандарынын мойнуна жүктөлгөн.
Венгриянын талааларынан алыс жерде өскөн ханзаада Венеция республикасынын маданиятын жана дипломатиясынын кылдат сырларын өздөштүргөн.
Анын тарыхый мекени менен алгачкы байланышы ийгиликсиз болгон.
1278-жылы өлкөнүн батышындагы бир катар чептерди феодалдардын ээнбаштыгынан пайдаланып басып алган венгр аристократы Иван Кёсеги өзүнүн саясий оюнун баштоону чечкен.
Ал жаш Андрашты Венгрияга чакырган.
Королдукка келген ханзаада Славония герцогдугуна болгон мыйзамдуу укуктарын тайманбастык менен талап кылган.
Бирок ошол кезде бийлик жүргүзүп жаткан падыша Ласло IV Кун анын талабын кескин четке каккан.
Саясий ийгиликсиздикке учураган Андраш эч нерсеге жетишпестен Венецияга кайтууга аргасыз болгон.
Тагдыр ага 1290-жылдын башында экинчи мүмкүнчүлүк берген.
Ошол эле Иван Кёсеги Эстергомдун архиепискобу Лодомер менен биригип, Андрашка кайрадан чабармандарды жөнөткөн.
Бул мезгилге чейин архиепископ Лодомер падыша Ласло IVтү чиркөөдөн чыгарып койгон эле.
Бул жолу сунуштун мааниси алда канча чоң болгон: ханзаадага Венгриянын падышалык таажысы сунушталган.
Андраш макул болуп, дароо Венгрияга жөнөгөн.
Бирок анын тактыга карай жолу чыккынчылыктарга толгон.
Жолдо аны венгр дворяны Арнольд Хагот чыккынчылык менен кармап алган.
Туткунга түшкөн мураскер Австриянын герцогу Альбрехт Iнин колуна өткөрүлүп берилген.
Герцог аны өзүнүн геосаясий оюнунда маанилүү курал катары пайдаланууну көздөп, Вена шаарында камап койгон.
1290-жылдын 10-июлунда баласы жок Ласло IVтүн өлтүрүлгөнү тууралуу кабар Венага жеткенде кырдаал түп-тамырынан өзгөргөн.
Бир аз кечигүү өлүмгө барабар экенин түшүнгөн Андраш австриялык туткундан тайманбастык менен качып чыккан.
Ал шашылыш түрдө Эстергомго жеткен.
1290-жылдын 23-июлунда архиепископ Лодомер анын башына Ыйык Иштвандын ыйык падышалык таажысын салтанаттуу түрдө кийгизген.
Жаңы монархтын алгачкы кадамдары чечкиндүү болгон.
Таажы кийгенден кийин дароо Андраш Обуда шаарында «жогорку даражалуу дин кызматкерлери, барондор жана дворяндар» катышкан мамлекеттик жыйын чакырган.
Бул жыйын Андраш IIIкө мурдагы падышанын мамлекетти жакырчылыкка алып келген жер белектерин кайра карап чыгууга жана жокко чыгарууга укук берген.
Эл аралык аренада саясий позицияларын бекемдөө үчүн падыша шашылыш түрдө поляк ханбийкеси Куявалык Фененнага үйлөнгөн.
Андраш IIIтүн башкаруусу биринчи күнүнөн акыркы күнүнө чейин бийликти сактап калуу үчүн тынымсыз жана алсыратуучу күрөшкө айланган.
Негизги көйгөй анын келип чыгышына байланыштуу болгон.
Иштван Постумдун бир туугандары өз убагында аны никесиз төрөлгөн мыйзамсыз бала деп жарыялашкан.
Мындай айып көптөгөн дымактуу башкаруучуларга Андраштын таажы кийүүсүнүн мыйзамдуулугун талашууга шылтоо берген.
Душмандар аны дароо бардык тараптан курчоого алышкан.
1290-жылдын 31-августунда эле Ыйык Рим империясынын императору Рудольф I Венгрияны мураскери жок калган империялык лен деп ачык жарыялаган.
Ал Венгриянын тактысына өзүнүн уулун — ошол эле Австриянын герцогу Альбрехт Iни — талапкер катары көрсөткөн.
Ошол эле учурда саясий сахнага дагы бир алдамчы талапкер чыккан.
Поляк авантюристтеринин бири өзүн «Славониялык Андраш» деп атап, өлтүрүлгөн Ласло IVтүн керемет жолу менен аман калган иниси экенин жарыялаган.
Бактыга жараша, падышанын аскерлери жалган ханзааданын армиясын тез арада талкалашкан.
Бирок 1291-жылдын апрелинде түштүктөн алда канча олуттуу жаңы коркунуч пайда болгон.
Өлтүрүлгөн падыша Ласлонун карындашы, Неаполдун королевасы Мария, Ыйык Иштвандын таажысына болгон өз укуктарын расмий түрдө жарыялаган.
Көп өтпөй ал бул укуктарын уулу Карл Мартелл Анжуйскийге өткөрүп берген.
Ал эми Карл Мартелл 1295-жылы дүйнөдөн кайткандан кийин тактыга болгон укуктарды анын кубаттуу мураскери, Мариянын небереси Карл Роберт алган.
Андраш III тактыны куралдын күчү менен гана коргоп калууга болорун жакшы түшүнгөн.
1291-жылдын башында ал королдуктун чыгыш жерлерине стратегиялык маанилүү сапар жасаган.
Орада жана Дьюлафехервар шаарларында жергиликтүү ак сөөктөр ага берилгендик антын беришкен.
Муну менен падыша өзүнө ишенимдүү тыл түзүүгө жетишкен.
Армия топтогондон кийин Андраш Австрияга алдын алуучу сокку урган.
Бул аскердик кампания өзгөчө ийгиликтүү болгон.
Венгр аскерлери чоң жеңишке жетишип, жеңилүүгө учураган герцог Альбрехт I тынчтык суроого аргасыз болгон.
1291-жылдын 26-августунда Хайнбург шаарында келишимге кол коюлган.
Ага ылайык, Австриянын герцогу Венгриянын падышалык таажысына болгон бардык дооматтарынан толугу менен баш тарткан.
Бирок бул дипломатиялык жеңиштин өтө оор баасы болгон.
Тынчтыктын шарты катары Андраш III Кёсеги кланына таандык чек арадагы бир нече чакан чепти бузууга ойлонбостон милдеттенме алган.
Магнаттардын жообу чагылгандай тез жана каардуу болгон.
Миклош Кёсеги дароо көтөрүлүш баштаган.
Ал Неаполь королевасын ачык колдогон кубаттуу хорват үй-бүлөлөрү — Бабоничтер жана Франкопандар менен союз түзгөн.
Падыша козголоңду басуу үчүн армиясын жеке өзү жетектеген.
Бирок бул жолу аскердик ийгилик андан жүз бурган.
Кызуу салгылаш учурунда Андраш III Миклош Кёсеги тарабынан туткунга алынган.
Эркиндигин кайтарып алуу жана тактысын сактап калуу үчүн монарх эбегейсиз чоң, намысын басынткан кун төлөөгө аргасыз болгон.
Магнаттарды жалаң күч менен багындыра албасын түшүнгөн Андраш III 1293-жылы өзүнүн энеси Томазина Морозинини Венгрияга чакырган.
Венециялык Томазина өзүн көрүнүктүү саясатчы катары көрсөткөн.
Кылдат дипломатиянын, саясий интригалардын жана убадалардын жардамы менен ал бир катар козголоңчул барондор, анын ичинде коркунучтуу Хенрик Кёсеги менен ийгиликтүү сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүгө жетишкен.
Алар анын уулунун бийлигин таанышкан.
1294–1295-жылдары Андраш менен анын энесинин бириккен күчтөрү түштүктө Карл Мартелл Анжуйскийдин тарапташтарына каршы бир катар ийгиликтүү аскердик жортуулдарды өткөрүшкөн.
1296-жылдын 6-февралында падышалык сарай аза күтүү абалына түшкөн.
Королева Фененна дүйнөдөн кайткан.
Бирок жесир калган Андраш укмуштуудай геосаясий кадамга барган.
Ал өзүнүн жакындагы душманы Альбрехт Iнин кызы, Австриялык Агнессага үйлөнгөн.
Кайнатасынан кубаттуу аскердик колдоо алган падыша чечкиндүү чабуулга өткөн.
Ал Миклош Кёсеги менен Матьяш III Чактын көтөрүлүштөрүн ырайымсыздык менен баскан.
Алардын негизги чептери — Кёсег жана Пожонь сепилдери — салгылаш аркылуу басып алынган.
Союздаштар бири-бирине болгон берилгендигин өз ара көрсөтүшкөн.
1298-жылы Андраш Германиянын падышасы Адольфко каршы Альбрехт баштаган көтөрүлүштү колдогон.
Бирок мындай тактикалык жеңиштерге карабастан, Андраш III Венгриянын абсолюттук башкаруучусуна айлана алган эмес.
Өлкө өз алдынча бийлик жүргүзгөн майда феодалдык өкүмдарлардын ортосунда бөлүнүп кеткен.
Баш ийбеген барондор королдуктун эң ири магнаттарына таандык алынгыс сепилдердин дубалдарынын артына жашынышкан.
Миклош Кёсеги, Матьяш Чак жана Ласло Кан сыяктуу кубаттуу магнаттар өз жерлерин көз карандысыз монархтардай башкарышкан.
1298-жылы абал каргашалуу түрдө начарлаган.
Рим папасы Бенедикт VIII Дьордь Бискеини Эстергомдун жаңы архиепискобу кылып дайындаган.
Бул жогорку даражалуу дин кызматкери Неаполдон чыккан такты талапкерлеринин ачык тарапташы болуп чыккан.
1298-жылдын августунда Андраш Пешт шаарында «жогорку даражалуу дин кызматкерлери жана дворяндар, сакстар жана кыпчактар» катышкан чоң мамлекеттик жыйын чакырган.
Бул жыйын анын башкаруусунун мыйзамдуулугун кайрадан ырастаган.
Бирок архиепископ Бискеи багынган эмес.
Ал жогорку диний кызматкерлердин арасында жашыруун түрдө Анжуйлар үй-бүлөсүнүн тарапташтарынан турган саясий топ түзө баштаган.
1299-жылы Бискеи ачык козголоңго өтүп, кезектеги мамлекеттик жыйынга катышуудан демонстративдүү түрдө баш тарткан.
Ошондо падышанын чыдамы түгөнгөн.
Андраш архиепископтун бардык кеңири жер ээликтерин тартып алган.
Венгрия кайрадан жарандык согуштун босогосунда калган.
Чечүүчү окуялар 1300-жылдын августунда башталган.
Өлкөдөгү башаламандыктан пайдаланган хорват магнаты Павел I Шубич Карл Робертти Венгриянын тактысына отурууга расмий түрдө чакырган.
Анжуйлар династиясынан чыккан жаш талапкер Сплит шаарына келип түшкөн.
Хорват союздаштарынын аскердик колдоосу менен ал Загребди жеңиштүү түрдө ээлеген.
Андраш III баскынчыларга чечүүчү сокку уруу үчүн шашылыш түрдө армия топтой баштаган.
Бирок каардуу тагдыр башкача чечим чыгарган.
Падышалык сарайды королева-эне Томазина Морозининин күтүүсүз өлүмү дүрбөлөңгө салган.
Ал падышанын башкы дипломаты жана анын тактысынын эң ишенимдүү таянычы эле.
Энесинен ажыраган падыша кайгыдан мүңкүрөп, аракет кылууга алсыз болуп калган.
Көп өтпөй, 1301-жылдын 14-январында, отуз беш жаштагы Андраш III өзү да табышмактуу жагдайларда күтүүсүздөн дүйнөдөн кайткан.
Анын сөөгү Буда шаарында жерге берилген.
Ал өзү менен бирге бүтүндөй бир тарыхый доорду мүрзөгө ала кеткендей болгон.
Андраштын өлүмү менен Венгриянын тактысында төрт кылымдан ашуун убакыт бийлик жүргүзгөн Арпаддар династиясынын доору биротоло аяктаган.
Анын замандаштарынын бири болгон жылнаамачы Андраш IIIтү терең кайгы жана көркөм салыштыруу менен «Арпаддар дарагынын акыркы алтын бутагы» деп атаган.
Венгриянын үстүнөн бийлик Карл Роберттин колуна өткөн.
Бул окуя өлкөнүн тарыхындагы жаңы доордун — Анжу-Сицилия династиясынын башкаруусунун башталышын билдирген.
