Жаш кезинде эле Венгриянын королевасы болгон Мариянын өмүр баяны драмалуу окуяларга, саясий интригаларга жана аман калуу үчүн күрөшкө толгон.
Ал 1371-жылдын экинчи жарымында жарык дүйнөгө келген. Мария Венгриянын, Хорватиянын жана Польшанын падышасы Улуу Людовик I менен анын экинчи жубайы Босниялык Елизаветанын экинчи кызы болгон. Үй-бүлөдө жалпысынан үч кыз төрөлгөн.
Мариянын ата-энеси дээрлик он жыл бою балалуу болууну күтүшкөн. Алардын тун кызы Екатерина 1370-жылы гана төрөлгөн. Мария жарык дүйнөгө келгенден болжол менен үч жыл өткөндөн кийин падышалык үй-бүлөдө үчүнчү кыз — Ядвига төрөлгөн.
Людовиктин эркек мураскери болбогондуктан, анын кыздары Венгриянын, Хорватиянын жана Польшанын падышалык таажыларын, ошондой эле Неаполь менен Прованстын тактыларына болгон укуктарды мурастап алышат деп күтүлгөн.
Бул жагдай ханбийкелерди Европадагы эң кадырлуу жана каалаган колуктулардын катарына кошкон.
Мария бир жашка толо электе эле анын тагдыры алдын ала чечилип калган. Атасы аны Ыйык Рим империясынын императору Карл IVтүн уулу Сигизмундга турмушка берүү тууралуу келишим түзгөн.
Бул макулдашууну Людовик 1373-жылдын июнунда кайрадан ырастаган.
Белгилей кетчү нерсе, Мария менен Сигизмунд жакын туугандар болушкан. Анткени Мариянын атасы тарабынан чоң энеси Елизавета Польская Сигизмунддун чоң атасынын атасы Казимир IIIтүн бир тууган эжеси болгон.
Мындай нике Рим папасынын атайын макулдугун талап кылган. Бул уруксат 1374-жылдын 6-декабрында Григорий XI тарабынан берилген.
1375-жылдын жазында, 14-апрелде, Венгрия менен Польшанын алдыңкы ак сөөктөрү падыша Людовиктин Марияны Сигизмундга турмушка берүү тууралуу убадасын расмий түрдө ырасташкан.
1378-жылдын экинчи жарымында Мариянын улуу эжеси Екатерина дүйнөдөн кайткан. Ал Орлеандык Людовик менен кудалашылган болчу.
Бир жылдан кийин Зволен шаарында Улуу Людовик Рим падышасы Вацлав IV менен жолугуп, Мария менен Сигизмунддун никеси тууралуу макулдашууну дагы бир жолу ырастаган.
Вацлав IV Сигизмунддун бир тууган агасы болгон.
Ошол эле жолугушууда монархтар Урбан VIны мыйзамдуу Рим папасы катары таанышып, Климент VIIнин талапкерлигин четке кагышкан.
Мария менен Сигизмунддун расмий кудалашуу аземи 1379-жылы Трнава шаарында өткөн.
Бранденбургдун маркграфы деген титулга ээ болгон Сигизмунд андан соң Венгрияга жөнөгөн.
Людовик өз кыздарынын келечегин камсыз кылууга умтулган.
1379-жылдын сентябрында ал Мариянын Польша тактысына болгон укуктарын бекитүү максатында поляк дин кызматкерлерин жана ак сөөктөрүн Кашша шаарына жыйынга чакырган.
Ошол мезгилдеги жылнаамачы Чарнковдук Янко, Людовикке карата терс көз карашта болгон адам, поляктардын макулдугу күч менен алынганын билдирген.
Анын айтымында, падыша шаардын дарбазаларын жабууга буйрук берип, делегаттар анын талаптарына макул болмоюнча аларды сыртка чыгарган эмес.
Бирок 1380-жылдын башында Австриянын герцогу Леопольд III менен болгон жолугушууда Людовик башка пландары бар экенин кыйыткан.
Анын сөздөрүнө караганда, Венгриянын королевасы кичүү кызы Ядвига болууга тийиш эле. Ал Леопольддун уулу Вильгельмге турмушка чыгууга убадаланган болчу.
1382-жылдын жайында, 25-июлда, Людовиктин талабы боюнча поляк дворяндарынын делегациясы Сигизмунд менен Марияга кайрадан берилгендик антын берген.
Тарыхчылар Людовиктин чыныгы ниети тууралуу бир пикирге келе алышпайт.
Оскар Галецкий падыша өзүнүн ээликтерин Мария менен Ядвиганын ортосунда бөлүштүрүүнү пландаган деп эсептеген.
Ал эми Паль Энгель менен Клод Мишо катуу ооруп жаткан монарх эки королдукту тең — Венгрия менен Польшаны — Марияга жана анын болочок күйөөсү Сигизмундга мураска калтырууну көздөгөн деген пикирде болушкан.
Улуу Людовик 1382-жылдын 10-сентябрында дүйнөдөн кайткан.
17-сентябрда, аны акыркы сапарга узаткандан кийинки күнү, Секешфехервар шаарында Марияга таажы кийгизүү аземи өткөрүлгөн.
Эстергомдун архиепискобу, кардинал Деметрий, анын башына Ыйык Иштвандын таажысын кийгизип, Марияны Венгриянын «падышасы» деп жарыялаган.
Сигизмунддун катышуусуз шашылыш өткөрүлгөн бул азем жана аялга эркек башкаруучунун титулунун берилиши королева-эне менен анын союздаштарынын саясий ниетин ачык көрсөткөн.
Алар Мариянын толук укуктуу, көз карандысыз монарх экенин баса белгилөөгө жана, балким, анын болочок күйөөсүнүн таажы кийүүсүн кечеңдетүүгө же таптакыр болтурбоого аракет кылышкан.
Босниялык Елизавета жаш королеванын атынан регенттик милдетти өз мойнуна алган.
Анын башкы кеңешчилери Венгриянын палатини Миклош Гараи жана кардинал Деметрий болушкан.
Маркум падышанын сарай кызматкерлеринин көпчүлүгү жаңы бийликтин тушунда өз кызматтарын сактап калышкан.
Бирок Цудар бир туугандар — башкы шарап сунуучу Георге жана Русь аймагынын воеводасы Петер — бул тизмеден четтетилген.
Поляк тарыхчысы Ян Длугош бир туугандар чоң суммадагы акчанын ордуна бир нече чепти литвалыктарга өткөрүп беришкен деп жазган.
Королева-эне Петер Цударды 1-ноябрга чейин камакка алууга буйрук берген.
Бирок чыгарылган расмий документте анын «ачык берилбестигинен» башка эч кандай себеп көрсөтүлгөн эмес.
Мариянын башкаруусунун алгачкы алты айында чыгарылган бардык падышалык документтерде анын атасынын тактысына болгон мыйзамдуу укугу баса белгиленген.
Ошентсе да венгр дворяндарынын көпчүлүгү аялдын башкаруусуна каршы чыгышкан.
Алар мыйзамдуу мураскер катары Неаполдун падышасы Карл IIIтү көрүшкөн.
Ал Анжу-Сицилия үйүнүн эркек тукумундагы акыркы өкүлү болгон.
Бирок Карл өзүнүн талаптарын ачык билдире алган эмес.
Анткени Неаполь тактысына Франциянын падышасы Карл VIнын таякеси Людовик I Анжуйский да талапкер болгон. Ал бир жыл мурда Түштүк Италияга басып кирген эле.
Польшада да кырдаал курч бойдон калган.
1382-жылдын 25-ноябрында Радомско шаарында чогулган Улуу Польшанын дворяндары Марияны же Ядвиганы королева катары таанууга даяр экенин билдиришкен.
Бирок алар милдеттүү шарт коюшкан: королева жана анын күйөөсү Польшада жашоого тийиш болчу.
Ушундай эле чечим 12-декабрда Вислицадагы жыйында Кичи Польшанын дворяндары тарабынан кабыл алынган.
Елизавета бул шартка макул болсо, поляк дворяндары тактыга башка талапкерлерди карабоого убада беришкен.
Бул окуялар тууралуу уккан Сигизмунд ошол учурда жүргөн Польшадан шашылыш түрдө Венгрияга кайтып келген.
Бирок поляк ак сөөктөрүнүн арасында биримдик болгон эмес.
Гнезнонун архиепискобу Бодзанта, Наленч үй-бүлөсү жана алардын Улуу Польшадагы тарапташтары Плоцк князы Земовит IVтүн талапкерлигин колдошкон.
Жарандык согуштун алдын алууга умтулган Елизавета 1383-жылдын февраль айынын аягында Серадзда өткөн поляк дворяндарынын жыйынына өз өкүлдөрүн жөнөткөн.
28-мартта бул өкүлдөр поляктарды 1382-жылы Марияга берген берилгендик антынан расмий түрдө бошотушкан.
Ошондой эле Елизаветанын Польшага кичүү кызы Ядвиганы жөнөтүү тууралуу чечимин жарыялашкан.
1383-жылдын жазында Мария менен Елизаветага каршы хорват дворяны, Врана орденинин приору Иван Палижна көтөрүлүш чыгарган.
Королевалар Хорватиянын баны кылып Степан II Лацковичти дайындашкан.
Падышалык аскерлер Врана шаарын курчоого алышып, козголоңчулардын башчысын Боснияга качууга мажбурлашкан.
4-ноябрда шаар Марияга багынып берген.
Курчоо учурунда Мария энеси менен бирге ошол жерде болгон.
Карл III Неаполитанский менен болгон күрөштө өз позицияларын бекемдөө максатында Елизавета Францияга элчилерин жөнөткөн.
Алар Мариянын Орлеандык Людовикке турмушка чыгышы боюнча сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүгө тийиш болушкан.
Людовик Франциянын падышасы Карл VIнын иниси жана маркум Екатеринанын мурдагы күйөө болочогу болгон.
Мария менен Елизавета Хорватия жана Славония аймактарынан кийинки жылдын башында гана чыга алышкан.
Венгрияга кайтып келгенден кийин королева-эне Степан Лацковичти кызматынан бошотуп, анын ордуна Томаш Сентдьёрдьини дайындаган.
1384-жылдын майында Томаш Задар шаарындагы королеваларга каршы кутумду ырайымсыздык менен баскан.
Королевалар дворяндардын арыз-даттанууларын кароо үчүн Венгриянын жалпы мамлекеттик жыйынын чакырышкан.
Мындай жыйын 1350-жылдардын башынан бери биринчи жолу өткөрүлгөн.
1384-жылдын 22-июнунда Мария атасынын 1351-жылы чыгарган жарлыктарын кайрадан ырастап, дворяндардын артыкчылыктарын бекемдеген.
Бирок Марияны француз ханзаадасына турмушка берүү пландары венгр ак сөөктөрүнүн арасында ажырым жараткан.
Лацковичтер, Миклош Замбо, Миклош Сечи жана Улуу Людовиктин башка жакын адамдары маркум падышанын эркине ылайык Сигизмунддун талапкерлигин колдоону улантышкан.
1384-жылдын августунда Елизавета аларды кызматтарынан четтетип, ордуна Миклош Гараинин тарапташтарын дайындаган.
Франция менен союз түзүүгө венгр дин кызматкерлери да каршы чыгышкан.
Анткени француздар Климент VIIни колдошкон, ал эми Венгрияда аны антипапа деп эсептешкен.
Чыңалуу күчөгөн сайын Ядвига Польшага жөнөгөн.
Ал жерде 1384-жылдын 16-октябрында ага падышалык таажы кийгизилген.
Аны кардинал Деметрий коштоп барган.
Таажы кийгизүү аземинен кийин Деметрий Венгрияга кайтып келген, бирок падышалык сарайга баруудан баш тарткан.
Бул чечим падышалык өкмөттүн ишин дээрлик токтоткон.
Анткени кардинал падышалык мөөрдүн сактоочусу болгон.
1384-жылдын 20-сентябрында Людовик I Анжуйский дүйнөдөн кайткан.
Бул анын атаандашы Карл III Неаполитанскийге Түштүк Италиядагы бийлигин бекемдөөгө мүмкүнчүлүк берген.
Карлдын позицияларынын күчөшү анын Венгрия тактысына болгон дооматтарын колдогон дворяндык топтун биригишине түрткү болгон.
Бул партиянын башына Мачванын баны Иван Хорват жана анын бир тууганы, Загребдин епискобу Павао келишкен.
Сигизмунд Люксембургский Елизаветаны Мария менен никеге турууга макулдук берүүгө көндүрүүгө аракет кылган.
Бирок анын өтүнүчү четке кагылган.
1385-жылдын аягында Сигизмунд Венгрияны таштап кеткен.
Келечек үчүн тынчсызданган Елизавета оппозиция менен макулдашууга аракет кылган.
Бирок 1385-жылдын жазында Пожега шаарында өткөн жолугушуу эч кандай жыйынтык берген эмес.
Май айында Венгрияга Франциянын делегациясы келген.
Маркум күйөөсүнүн эркине каршы чыгып, Елизавета Марияны Орлеандык Людовик менен кудалаштырган.
Жылнаамачы Фруассардын маалыматына караганда, Людовик ошол замат эле өзүн «Франциялык Людовик, Венгриянын падышасы» деп атап, документтерге ушундай титул менен кол коё баштаган.
Ошол эле айда королева-эне Степан Лацковичти мамлекеттик чыккынчылыкка айыптап, кызматынан бошоткон.
Ал Загребге жана башка шаарларга кат жөнөтүп, Лацковичке, епископ Паваого жана алардын туугандарына жардам көрсөтүүгө тыюу салган.
Август айында Хорват бир туугандар жана алардын союздаштары Карл III Неаполитанскийге Венгриянын таажысын сунуштап, аны өлкөгө чакырышкан.
Ошол эле мезгилде Мария Далмациядагы Котор шаарынын Твртко I тарабынан ээленишин расмий түрдө бекиткен.
Бул учурда Сигизмунд да аракетке өткөн.
Ал өзүнүн аталаш туугандары, Моравиялык Йост жана Прокоп менен бирге Жогорку Венгрияга басып кирип, Пожонь комитатын ээлеген.
Елизавета оппозицияга жеңилдиктерди берүүгө аргасыз болгон.
Ал Миклош Гараини кызматынан бошотуп, анын ордуна Миклош Сечини дайындаган.
Степан Лацкович Трансильваниянын воеводасы, ал эми Миклош Замбо каржы министри болуп дайындалган.
Карл IIIтүн Венгриядагы башкаруусу, ал жерде Карл II деген ысым менен бийлик жүргүзгөнү, көпкө созулган эмес.
Елизавета Мариянын тактыдан четтетилишине моюн сунган эмес.
1386-жылдын 7-февралында Карл анын чакыруусу боюнча падышалык сарайга келген.
Дал ошол жерде ага кол салуу уюштурулган.
Елизаветанын буйругу менен жасалган кол салууда падыша бычактан оор жаракат алган.
Аны Вышеградга алып кетишкен.
1386-жылдын 24-февралында Карл алган жаракатынан дүйнөдөн кайткан.
Он төрт жаштагы Мария кайрадан королева, ал эми Елизавета регент болгон.
Апрель айында Сигизмунд бир тууганы Вацлав менен Венгрияга кайтып келген.
Дьёр шаарында түзүлгөн келишимге ылайык, Елизавета Сигизмундду Мариянын келечектеги кошо башкаруучусу катары таанууга аргасыз болгон.
Бирок Неаполду жактаган партия багынган эмес.
Карл III өлтүрүлгөндөн кийин Елизаветага каршы жаңы көтөрүлүш башталган.
Козголоңдун борбору Хорватия болгон.
Хорваттар Карл IIнин уулу Владиславды падыша деп жарыялашкан.
Ал кийинки көптөгөн жылдар бою Венгриянын тактысы үчүн күрөшкөн, бирок ийгиликке жете алган эмес.
Жаңжалды жөнгө салууга аракет кылган Елизавета менен Мария Миклош Гараи жана куралдуу жансакчыларынын коштоосунда Хорватияга жөнөшкөн.
Бирок бул чечим алардын тагдырындагы эң чоң ката болуп чыккан.
25-июлда королевалардын коштоочулары буктурмага түшүшкөн.
Жансакчылар толугу менен жок кылынган.
Миклош Гараи өлтүрүлүп, Мария менен энеси туткунга алынган.
Аларды Загреб епискобунун Гомнецтеги (Босильево) чебине камашкан.
Елизавета туткунга алгандардан кызынын өмүрүн сактап калууну жалбарып суранган.
Королдук башкаруучусуз калган.
Бийлик барондордун колуна өткөн.
Алар Секешфехервар шаарында жыйын өткөрүп, хорваттарга компромисстик чечим сунушташкан.
Бирок бул аракет ийгиликсиз аяктаган.
Туткундар Задарга жакын жайгашкан Новиград чебине которулган.
Елизаветанын Венециядан жашыруун жардам суроо аракеттери да ишке ашкан эмес.
Анын каттары кармалып калган.
Карл IIнин жесири Маргарита Дураццо өч алууну каалаган.
Буга чейин ал күйөөсүнүн Венгриянын падышасы болуу дымагына каршы чыккан эле.
1387-жылдын 16-январында Елизавета түрмөдө, кызы Мариянын көз алдында муунтуп өлтүрүлгөн.
Бул кылмыш абактын башчысы Иоанн Палиснанын буйругу менен жасалган.
1387-жылдын январында Мария күйөөсү Сигизмунддун аскерлери тарабынан туткундан бошотулган.
Ошол эле жылдын 31-мартында Сигизмундга Венгриянын падышалык таажысы кийгизилген.
Мария хорваттар менен элдешүүгө жетишкен.
Бирок Сигизмунд күнөөлүүлөрдү жазалаганына карабастан, ал күйөөсүн энесинин өлүмү үчүн эч качан кечире алган эмес.
Жубайлар өз-өзүнчө жашашкан.
Ар биринин өзүнүн падышалык сарайы болгон.
Королева Мария 1395-жылдын 17-майында, болгону жыйырма төрт жашында дүйнөдөн кайткан.
Ал кош бойлуулугунун акыркы мезгилинде ат минип сейилдеп жүрүп, аттан кулап кеткенден кийин каза болгон.
Анын өлүмүнөн кийин сиңдиси Ядвига 1384-жылдагы келишимге таянып, Венгриянын тактысына болгон укуктарын билдирүүгө аракет кылган.
Бирок Сигизмунд эч кандай олуттуу кыйынчылыксыз бийлигин сактап калган.
