XVII кылымдын аягында да, упайга кеткенине карабастан, Осмон империясы Европанын тереңине чейин чек араларын кеңейтүүнү кыялданган коркунучтуу күч бойдон калган. Анын башкы бута-жери Веналан, Дунайды жана негизги соода жолдорун көзөмөлдөгөн стратегиялык маанилүү шаар. Венаны алуу Борбордук Европага толук көзөмөл орнотуу гана эмес, католик дүйнөсүнө да олуттуу сокку болмок.
Согушка даярдык кылдат жүргүзүлүп, бир нече жылга созулду. Түрктөр жолдор менен көпүрөлөрдү оңдоп, курал-жарак, жабдуу жана артиллерия топтоду. Мына ошондой эле алар атаандаштарынын жерлериндеги ички чатактарды чебер колдонушту. Габсбургдардын бийлигиндеги Венгрияда император Леопольд Iдин протестанттарга каршы контрреформациялык саясатына нааразылык күч алды. Бул нааразылык Имре Тёкёлинин жетекчилиги астында ачык көтөрүлүшкө айланып, аны түрк тарап Жогорку Венгриянын падышасы катары таанып, шаарды басып алууга жардам бергенинин ордуна «Венна падышалыгын» түзүүгө убада берди.
1681–1682-жылдары венгр көтөрүлүшчүлөрү менен австриялык аскерлердин кагылышуулары тездеп, Осмон империясына согуш баштоого шылтоо болду. Улуу уәзир Кара Мустафа-паша султан Мехмед IVтү Австрияга жорук зарыл экенине ишендирди. 1682-жылдын 6-августунда Осмон империясы расмий түрдө согуш жарыялады.
Кеңири масштабдагы чабуул убакыт талап кыларын түшүнгөн австриялыктар коргонууга активдүү даярданып, башка европалык державалар менен союздар түзүштү. Дал ушул мезгилде Леопольд I Речь Посполитая менен коргонуу келишимине кол коюп, эгер түрктөр Краковго кол салса, поляктарга жардам берерин, ал эми король Ян III Собеский Венна курчоого алынса, Австрияга көмөк көрсөтөрүн убада кылышты.
1683-жылдын мартында түрк армиясы Веннага жортуулун баштап, 7-июлда эле 40 миң татар атчаны шаардан чыгышта кошуун тикти. Саны жагынан алсыраак болгон австриялыктар чегинди. Леопольд I 80 миң качкын менен Линцке баш калкалады.
14-июлда 175 миңге чейинки жоокерден турган түрк колу Веннанын дубалдарынын алдына жетти. Гарнизондун колбашчысы граф Эрнст Рюдигер фон Штаремберг болгону 16 миң аскер жана ополчение менен шаарды тапшыруудан катуу баш тартты. Коргоочулар жакында эле күрөшсүз бериле калган Перхтольдсдорф шаарынын тургундарын түрктөр айоосуз кырганын билишчү.
Түрктөр шаардын өзүн шаабуул менен алууга да аракет кыла алышмак, бирок алар өздөрү азыраак кан төгүлөт деп эсептеген узак курчоону тандашты. Траншеяларды казып, дубалдардын астын казууну башташты. Түрктөрдүн курчоодогу жайбасарлыгы алардын өлүмүнө себеп болду бул Европанын союздаштарына күч топтоого убакыт берди.
Бир нече жума бою курчоо шаар коргоочуларын кыйнады. Гарнизон ачарчылыкка жана чарчоого дуушар болду. Бирок австриялыктар дубалдардын жардырылышын кандай болгон күндө да алдын алууга аракет кылып, багынган жок. 6-сентябрда поляк армиясы Дунайдан өтүп, бир нече күндөн соң Папа Иннокентий XI өзү батасын берген Ыйык Лига аскери менен бирикти.
Чечүүчү салгылаш 12-сентябрдын таңында башталды. Поляктардан, австриялыктардан жана немистерден турган союздаш христиан күчтөрүнүн саны болжол менен 84 миң эле. Аларга каршы турган осмон армиясынын аркасында ишенимсиз союздаштар болгон: Кара Мустафага таарынычта жүргөн Кырым ханы поляктарга кол салуудан баш тартты, ал эми согушка мажбурлап салынган молдаван-валахтар түрк аракеттерин саботаж кылышты.
Күндүзү салгылаш ар кыл ийгилик менен жүрдү. Немис жана австриялык бөлүктөр түрк жөө аскерлеринин тынымсыз чабуулдарын кайтарып турушту. Бирок түрк тарап негизги стратегиялык катаны кетирди: алар күчтөрүнүн башын Веннаны штурмдоого топтоп, жакындап келген союздаш армияны талкалоону экинчи планга калтырды.
Болжол менен саат 17:00дө, осмондордун али качан алсырап калган маалында, Ян III Собеский аты менен өзү баштап атакка өттү анын катарында атактуу поляк «канаттуу гусарлары» да бар эле. Бул тарыхтагы эң көлөмдүү атчан чабуулдардын бири болуп, 20 миңдей атчан тоо капталынан төмөн түшүп, түрк саптарын көзөнөктөй жарып өттү. Моралдык жагынан сынып, алсыраган осмон кошуундары каршылыкты кармай албай, башаламан түрдө качты. Үч саатка жетпеген убакытта салгылаш союздаштардын толук жеңиши менен аяктады.
Салгылаштан кийин Ян Собеский Юлий Цезардын сөзүн өзгөртүп: «Келдик, көрдүк, Кудай жеңиш берди», деп айткан.
Венна алдындагы жеңиш бүт Европа үчүн орасан мааниге ээ болду. Ал осмон экспансиясына чек коюп, дагы 16 жылга созулган Улуу түрк согушунда бурулуш учурга айланды. Натыйжада түрктөр Венгрияны жана Трансильванияны жоготуп, Карловиц тынчтыгына кол коюшту.
Речь Посполитая үчүн Венна алдындагы жеңиш акыркы улуу триумф болуп калды. «Европанын куткаруучусу» Ян III Собеский бул салгылаштан олуттуу пайда көргөн жок. Андан да жаманы герман союздаштары анын ролун кемсинтип, кийинкиде Австриянын Польшаны бөлүштүрүүлөргө катышуусу айрым тарыхчылардын көз карашында бул жеңиш Польшанын тагдырында кайгылуу роль ойногонун көрсөттү.
Австрия үчүн болсо Венна алдындагы жеңиш тескерисинче, көтөрүлүшүнүн башталышы болду: ал жоголгон жерлерин кайра кайтарып алып, Европадагы алдыңкы державалардын бирине айланды.
Салгылаш диний жактан да чоң мааниге ээ болду. Мусулмандар үстүнөн болгон жеңиштин урматына Папа Иннокентий XI 12-сентябрды ыйык Мариянын Ысымынын майрамы күнү деп жарыялады.
Жеңилүүнүн башкы күнөөкөрү Кара Мустафа-паша султандын буйругу менен Белградда жазаланды.
