1437-жылы Венгрия падышасы жана Ыйык Рим империясынын императоры Сигизмунд каза болгондон кийин өлкө саясий кризиске кептелди. Анын мураскери Альбрехт II болгону эки жыл (1439-жылга чейин) гана бийлик кылып, көз жумду. Кийинки мураскер Владислав Постум али ымыркай болгондуктан, венгр ак сөөктөрү «бала падышаны» каалабай, Польша падышасы Владислав IIIни такка чакырышты. Венгр тактысына отурган соң Владислав Польшага кайтып барган жок; анын башкы кеңешчиси жана аскер башчысы катары талыкпас полководец Янош Хуньяди чыкты.
1440-жылдардын башында Владислав менен Хуньяди Осман империясына каршы жигердүү аскерий өнөктүктү баштады. Максат — Балкандарда османдардың таасирин алсыратуу жана Сербиянын эгемендигин калыбына келтирүү эле. Бириккен крестоносчу күчтөр 1443-жылдын ноябрында Ниш жанында, декабрда Яловацта, 1444-жылдын январында Куновицеде биринен сала бири жеңиштерге жетишти. Ошол маалда Анатолияда Караманид Ибрагим менен согушуп жүргөн султан Мурад II 1444-жылы Сегед тынчтык келишимине кол коюуга мажбур болду. Келишим боюнча Мурад серб жерлеринин көз карандысыздыгын таанып, тараптар он жыл бою бири-бирине кол салбоого анты ушулду. Ушундан кийин Мурад 12 жаштагы уулу Мехмедге тактыны өткөрүп, мамлекеттик иштерден четтеген.
Мурад тактыдан кеткен замат кардинал Джулиано Чезарини Владиславды Инжилге берген ант «жараксыз» деп ишендирди. Ошентип, келишим вероломдук менен бузулуп, падыша согуш аракеттерин жаңылады. Буга чейин союздаш болгон серб деспоту Георгий Бранкович жортуулга катышуудан баш тартса да, крестоносчу аскер түштүккө сүрүлдү. Анын курамына венгр, поляк, богем рыцарлары, тевтон жана папалык кошуундар, ошондой эле Босния, Хорватия, Болгариянын бөлүктөрү кирди. Аларга Влаштан (Валахиядан) Влад Дракуладан чыккан Мирча II жетектеген 7 миңдей атчандар кошулду.
Крестоносчулардын максаты — Осман империясынын борбору Эдирне болчу. Алар Венеция менен Папалык мамлекеттердин христиан флотуна таянып, Дарданелл менен Босфор кысыктарын тосуп, Мураддын негизги күчтөрүн Кичи Азиядан өткөрбөй коёбуз деп ишенишкен. Бирок жээктердеги түрк артиллериясы флоттун бул милдетти толук аткаруусуна жол бербей, папалык жана венециялык галералар армияны тосуп алууга Варнага кетүүгө мажбур болушту. Султан Мурад жортуул тууралуу укканда кайрадан командачылыкка кайтып, генуялык флоттун жардамы менен аскерин Кичи Азиядан Румелияга ыкчам өткөрдү. Түштүккө жол жабылып, крестоносчулар душман тарабынан курчалган абалда калышты. Владислав менен Хуньяди Варнага жылып, Добрруджа тарапка чегинүү же кемелерге отуруу мүмкүнчүлүгүн издөө жөнүндө чечим кабыл алышты. 9-ноябрда 1444-жылы эки армия Варнага жетти: христиандар Кара деңиз, көл, Франга платосунун тик капталдары жана душман колу ортосунда «кысып» калышты.
Аскер кеңешинде (10-ноябрь) кардинал Чезарини коргонуу тактикасын сунуш кылды, бирок Янош Хуньяди ачык салгылашуну жактап чыкты: «Жеңишке умтулган армиянын араба менен тосколдоно жашынышы ылайыксыз» деген жүйөөсү үстөм чыгып, айкашка кирүү чечими кабыл алынды.
Варна жанындагы салгылаш 10-ноябрдын эртең мененинде башталды. 24 миңге чукул крестоносчу аскер жарым ай формасында тизилип, борборго падышанын күчтөрү, сол канатка Хуньяди менен Силадьи, оң канатка Ян Доминек, Чезарини, Ференц Таллоци жана Мирча IIнин бөлүктөрү жайгашты. Айрым баалар боюнча саны 60 миңге чейин жеткен осман аскери Варна көлү менен Франга платосунун ортосуна жайгашты.
Алгачкы этабында османдар крестоносчулардын оң канатына сокку урду. Давуд-бейдин чабуулу төрт бандерийни талкалап, командирлеринин бир топу — анын ичинде кардинал Чезарини — көл жанындагы сазга баткан боюнча кырылды. Сол канатта, тескерисинче, крестоносчулар ийгиликке жетишти: Хуньяди менен Силадьинин бөлүктөрү Каража-бей жетектеген осман күчтөрүн артка сүрүп, Каража-бей өзү да салгылашта курман болду.
Ошол маалда, Хуньяди солдо үстөмдүккө жетип турган чакта, түрк армиясынын элитасы — янычарлар менен империялык азаптар — айкашка кирди. Деми кайтарылбаган, жакшы жарактанып, тартиптүү бул бөлүктөр чарчаган крестоносчуларга каршы жапырт чыкты. Османдардың сандык артыкчылыгы, баамдоолор боюнча, үч эсеге жакын эле.
Дал ушул чечүүчү учурларда, Хуньяди күчтөрүн иретке салууга аракет кылып жатканда, падыша Владислав опурталдуу жаңылыштык кетирди: Хуньядинин даңкын көрө албаган айрым рыцарлардын кеңешине алдана, султан Мурадга жеке өзү чабуул койду. Өзүнүн рыцарьлары менен султандын штабына ыкчам аттанган падыша янычарлардын курчоосунда калды; аты атып түшүрүлүп, өзү жерге жыгылганда дароо башы кесть.
Падыша Владиславдын өлүмү салгылаштын бурулуш мүнөтү болду. Анын найзага сайылган башын эки армияга тең көрсөтүштү — бул көрүнүш ага чейин жеңишке ишенип турган христиандарды катуу духтан түшүрдү. Хуньяди падышанын сөөгүн алып кетүүгө аракет кылган менен ийгиликке жетпей, аскери менен тоолорго чегинди. Талаанын татаал жер бедеринде көп крестоносчу кырылды. Жоготуулар зор болду: 24 миңдин ичинен 4 миңден ашуун адам мерт кетти.
Варна жанындагы салгылаш христиан дүйнөсү үчүн кыйроочу жеңилүү болуп, османдардың Балкандардагы үстөмдүгүн түпөйүл бекемдеди. Падышасынан ажыраган Венгрия баш аламандыкка батты, Польша тактысы үч жылга бош калды. Венгриянын жаңы падышасы болуп жашы жете элек Ладислав Постум шайланып, Янош Хуньяди регент болуп бекитилди.
Крестоносчулардын талкаланышы 1448-жылы Косово талаасындагы дагы бир жеңилүү менен уланды; андан соң алар жарым аралды Осман империясынан кайра тартып алууга олуттуу аракеттерди токтотту. Мурад II бул жеңиштин инерциясы менен Мореяны моюн сундурду. Константинопольдун тагдыры дээрлик чечилген — анын кулашы убакыт маселеси гана болду. Варна жанындагы салгылаш Балкандардагы крест жортуулдарынын доорун жапкан окуя болуп, Осман империясына Европага мындан аркы кеңейишке жол ачты.
