717-жылдын сентябры Омейяд халифаты үчүн бурулуш учур болду. Халиф Сулейман аскердик лагерьде өлүм төшөгүндө жаткан. Анын улуу уулу каза болуп, кичүү уулу Константинополдун курчоосунун баш аламандыгында дайынсыз калган эле. Өзү касташып жүргөн бир туугандарына такты өткөрүүдөн кооптонгон Сулейман, жакындарынын кеңеши менен, «бейтарап фигураны» — өзүнүн аталаш тууганы Умарды тандаган.
Умар дүйнөнүн кожоюну болууга такыр даярдалган эмес. Сулуу кара тору, жүзү назик, коюу сакалдуу бул адам бала чагынан эле теңтуштарынан байлыкка умтулуусу менен эмес, терең диндарлыгы менен айырмаланган. Айтылышынча, ал өспүрүм кезинде эле Кыямат күнү жөнүндө ой жүгүртүп, катуу ыйлагандыктан апасын да чочутчу. Знаттуу тегине карабастан, ал жашоонун ар түрдүү жактарын көрүүгө үлгүргөн: 26 жашында Медина менен Меккени ийгиликтүү башкарып, жолдорду жана кудуктарды салдырган, кийин болсо эч кандай артыкчылык талап кылбастан, армияда жөнөкөй жоокер болуп кызмат өтөгөн.
Сулеймандын керээзи элдин зор жыйыны алдында жарыяланганда, Умар тактыдан баш тарткысы келген. Ал Кытайдын чек араларынан Пиреней тоолоруна чейин созулган, ички карама-каршылыктардан жыртылып турган державаны башкарып каларын түшүнгөн. Бирок элдин бир добуштан берген анты ага башка жол калтырган эмес.
Реформаларды баштаар алдында Умар үч даанышман-аскетти чакырган. Алардын насааттары анын башкаруусунун манифестине айланган:
— Салим аны дүйнөлүк ырахаттардан толук баш тартууга чакырып, өлүмдү өмүр орозосунан кийинки жалгыз чыныгы «ооз ачуу» деп эсептеген;
— Ибн Кааб социалдык гармониянын моделин сунуштаган: улуу подданныхтарды — ата катары, теңдерди — бир тууган катары, кичүүлөрдү — балдар катары көрүү;
— Раджа алтын эрежени эске салган: өзүң үчүн каалаган нерсени адамдар үчүн да каалоо.
Ушул принциптер менен куралданган Умар II өзүнүн «тынч революциясын» баштаган.
Алгач жаңы халиф Омейяддардын улуулугуна сокку урган. Ал Дамасктагы кооз сарайды таштап чыгып, жеке байлыгын толугу менен мамлекеттик казынага өткөргөн. Акындар катышкан шаңдуу тойлор менен даамдар тууралуу маектердин ордун нан менен жасмыктан турган жөнөкөй тамактар баскан. Анын жубайы Фатима — халифтердин кызы жана карындашы — күйөөсүн колдоп, өзүнүн асыл таштарын байт аль-малга (казынага) тапшырган.
Умар буга чейин болуп көрбөгөн кадамга барып, ата-бабалары мыйзамсыз ээлеп алган жерлерди кайтарып бере баштаган. Хайбардагы туугандык поместьелер да мыйзамдуу ээлерине кайтарылган. Ал Омейяддар ондогон жылдар бою жайылтып келген Али ибн Абу Талибди каргап-силөө практикасын токтотуп, бөлүнүп-жарылган мусулман жамаатын элдештирүүгө аракет кылган.
Умардын реформалары руханий гана эмес, катуу административдик да болгон. Ал зомбулукка аралашкан наместниктерди ырайымсыз кызматтан бошоткон.
— Египет казынасынын башчысы Усама ибн Зайд карызкорлордун колун кестиргени үчүн чынжырланып, Сириянын бардык аймактарындагы түрмөлөр аркылуу айдалып өткөн;
— Чыгыштын кубаттуу башкаруучусу Йазид ибн аль-Мухаллаб амалдуу спектакль аркылуу кызматтан алынган: аны жолугушууга шылтоо кылып кемеге чакырып, буйрукту көрсөтүп, казынага болгон миллиондогон карыздарын өндүрүү үчүн Дамаскка депортациялашкан.
Умар II империянын гүлдөп-өнүгүүсү салыктын көптүгүнөн эмес, алардын адилеттүүлүгүнөн көз каранды деп ишенген. Анын жарлыктары турмуштун эң майда-баратына чейин жеткен: Куранда көрсөтүлбөгөн жаңы салыктарды киргизүүгө катуу тыюу салынган. Хараж (жер салыгы) эми чиновниктин каалоосуна эмес, жердин чыныгы түшүмдүүлүгүнө жараша белгиленген. Дин кызматкерлери жана Китеп ээлери (христиандар менен жөөттөр) өз укуктары менен мүлкүн коргоого алышкан.
Халиф төөлөргө жүктөлө турган жүктүн эң жогорку салмагын бекитип, металл учтуу камчылар менен жаныбарларды сабоого тыюу салган.
Ал тургай канцелярияда да документтерди майда жазып, кең четтерди калтырбоону буюрган — кымбат папирусту үнөмдөө үчүн.
Аскерий саясатта Умар II чыңалууну азайтууну жактаган. 719-жылдын жайында ал Константинополдун дубалдарынын алдындагы алсыраган аскерлерди артка чакыртып, курчоону улантуунун маңызы жок экенин түшүнгөн. Дүйнөлүк экспансиянын ордун коргонуу жана сейрек чек аралык рейддер ээлеген.
Бирок империянын ичинде жаңы коркунучтар бышып жетилип жаткан. Хорасанда Мухаммад ибн Алинин жетекчилиги алдында Аббасиддердин жашыруун уячалары түзүлө баштаган. Нааразы дыйкандардын күңкүлү катары жашырылган алардын үгүтү Омейяддардын келечектеги кулашына пайдубал түзгөн.
Экинчи жагынан, хариджиттер да аракеттенип турган. Умар алар менен Алланын Китебине таянып диалог жүргүзүүгө аракет кылганына карабастан, сүйлөшүүлөр туңгуюкка кептелген: хариджиттер Омейяддар тукумунан чыккан эч кимди халиф катары тааный алган эмес, анткени аларды анык эле узурпаторлор деп эсептешкен.
Умар IIнин өмүрү күтүүсүздөн, болжол менен 40 жаш курагында үзүлгөн. Ичтин өнөкөт оорулары (балким рак же Омейяддар тарабынан ууландырылуунун кесепети — анын чынчылдыгы аларга тоскоол болгон) анын күчүн бат эле кемирген. Акырын сезип, ал Симеон Столпниктин монастырынан жер тилкесин сатып алган.
720-жылдын 17-январында (хижранын 101-жылы, ражаб айынын 1-күндө) Умар II көз жумган. Өлүм алдында анын карашы катуу жана тике болуп калган. Жанындагылар сураганда, ал өз жанына келгендерди көрүп жатканын — алар адамдар да эмес, жиндер да эмес экенин айткан.
Анын өлүмү менен Халифат эрте исламдын идеалдарына тынч жол менен кайтуу мүмкүнчүлүгүн биротоло жоготкон. Андан кийинки доор империяны кайрадан ички кагылышууларга салып, отуз жыл өткөндөн кийин Омейяддар династиясынын акыркы кыйрашына алып келген.
