Келечектеги он бешинчи сёгун Токугава Ёсинобу 1837-жылдын 28-октябрында Япониянын саясий турмушунун жүрөгүндө — Эдо шаарында жарык дүйнөгө келген. Анын теги абдан асыл болгон: баланын атасы таасирдүү Мито-хандын башкаруучусу Токугава Нариаки болсо, апасы Арисугава тукумунан чыккан ханбийке Ёсико болгон, ошондуктан ал императордук үй-бүлө менен да кан аркылуу байланышкан эле. Ёсинобу кичине кезинен тартып катуу тартиптин жана терең интеллектуалдык изденүүнүн чөйрөсүндө чоңойгон. Анын билими Митодогу атактуу Кодокан мектебинде калыптанган, ал жерде жаш жигит аскер өнөрүн гана эмес, философияны, тарыхты жана саясатты да өздөштүргөн.
1847-жылы жаш Ёсинобунун жашоосунда чоң өзгөрүү болгон: үй-бүлөсүнүн талабы менен ал Токугава тукумунун Хитоцубаси бутагынын башчысы болуп дайындалган. Бул дайындоо аны өлкөнүн саясий элитасынын алдыңкы катарына чыгарып, мамлекеттеги жогорку бийликтин мүмкүн болгон мураскорлорунун бирине айландырган. Дал ушул мезгилде өлкөдө жакындап келе жаткан өзгөрүүлөрдүн алгачкы кооптуу белгилери сезиле баштаган.
Ёсинобу үчүн чыныгы сыноо 1853–1854-жылдары башталган, ошол кезде Япониянын жээктерине америкалык коммодор Мэттью Перринин эскадрасы келген. Бул окуя өлкөнү баш аламандыкка түрткөн: өзүн-өзү обочолонтуу саясаты жарака берип, бакуфу өкмөтүнүн ичинде ажырым башталган. Курч акылга жана авторитетке ээ болгон Ёсинобу реформаторлор партиясынын, тактап айтканда Мацудайра Ёсинага баштаган топтун, он төртүнчү сёгундукка негизги талапкери болуп чыккан. Бирок бийликке жол өтө татаал болгон.
Ага каршы келечектеги Иэмоти болгон Кии-хандын башкаруучусу Токугава Ёситомини колдогон күчтүү консервативдүү коалиция чыккан. Бул күрөштүн жыйынтыгын 1858-жылы тагдыр чечкен: өкмөт башчылыгына катаал консерватор Ии Наосукэ дайындалган. Он үчүнчү сёгун Иэсаданын алсыздыгы менен оорусун пайдаланып, Наосукэ консерваторлорго ылайыктуу талапкерди дайындап алган. Ёсинобу жеңилген, бирок бул анын узак жолунун башталышы гана болгон.
Ии Наосукэ императордун макулдугусуз эле АКШ менен тең укуксуз келишимге кол койгондо, Ёсинобу атасы менен бирге ачык каршылык билдирген. Жооп катары катаал «Ансэй репрессиялары» башталган. Ёсинобу үй камагына алынган, анын саясий карьерасы толугу менен талкаланды дегендей көрүнгөн. Бирок тарых башкача нук алган: 1860-жылы Наосукэнин зомбулукка негизделген бийлиги Эдо сепилинин дарбазасынын алдында өлтүрүлүшү менен аяктаган. Репрессиялар токтоп, Ёсинобу бошотулган жана салтанаттуу түрдө өкмөткө кайтып келген. Андан кийин ал императордун элчиси Охара Сигетоми жана Сацума башкаруучусу Симадзу Хисамицу менен бирге реформаларды жүргүзө баштаган.
1860-жылдардын ортосу Япония үчүн абдан чыңалган мезгил болгон. 1863-жылы Ёсинобу өлкөнү ачуу маселеси боюнча императордук сарай менен сүйлөшүү жүргүзүү үчүн Киотого барган. Чет элдиктердин талаптары менен сарай аристократиясынын радикалдуулугунун ортосунда кысылып калган бул сүйлөшүүлөр туңгуюкка кептелген. 1863-жылдын августунда радикалдар борбордон куулгандан кийин гана Ёсинобунун макамы бекемделген — ал императордун кенже кеңешчиси болуп дайындалып, кийин 1864-жылы Императордук сарайдын күзөтүнүн төрагасы кызматына отурган. Бул кызматта ал Хамагури дарбазасынын жанындагы окуя учурунда чечкиндүү аскер башчы катары өзүн көрсөткөн.
Акыры, 1867-жылдын 10-январында көтөрүлүш чыгарган Тёсю княздыгына каршы ийгиликсиз жүрүш маалында он төртүнчү сёгун Иэмоти каза болгондон кийин, Токугава Ёсинобу расмий түрдө он бешинчи сёгун болуп калган. Ал эски система өлгөнүн түшүнүп, радикалдуу өзгөртүүлөрдү баштаган: армия француз үлгүсүндө кайра түзүлүп, мамлекеттик башкаруу модернизацияланган. Бул доордун символу болуп француз императору Наполеон III белек кылган жарашыктуу француз аскердик мундирин кийип көп көрүнгөн Ёсинобунун өзү калган.
Бирок убакыт ага каршы иштеп жаткан. Оппозициянын басымы жана жарандык согуштун сөзсүз жакындап келатканын түшүнүү аны тарыхый чечимге алып келген: 1867-жылдын 9-ноябрында Ёсинобу мамлекеттик бийликти расмий түрдө императорго кайтарып берген. Ал даймёлор кеңешинин алдында премьер-министр болуп, жаңы коалициялык өкмөттө өз таасирин сактап калам деп үмүттөнгөн, бирок бул пландар ишке ашкан эмес.
Сацума жана Тёсюдан чыккан радикал күчтөр Токугаванын кандай гана формада болбосун бийликте калышын каалашкан эмес. 1868-жылдын 3-январында алар Киотодо бийликти басып алып, Императордук бийликти калыбына келтирүү жөнүндө жарлык жарыялашкан, муну менен сёгун титулун иш жүзүндө жокко чыгарып, Ёсинобуну анын ээликтеринен ажыратышкан. Тынч жол менен чечүү мүмкүн болбой калган. Токугаванын тарапкерлери Киотого карай жүрүш жасашкан, бирок Тоба жана Фусими алдындагы кандуу салгылашууларда императордук армиянын эң жаңы куралдары тарабынан талкаланган.
Ёсинобу Эдого качып кеткен. Француз элчиси Мишель Леон Роша ага кайра реванш алуу үчүн аскердик жардам сунуштаган, бирок мурдагы сёгун өлкөнү чексиз кан төгүүдөн сактап калууну каалап, андан баш тарткан. Ал Канъэйдзи монастырына кетип, толук багынып берерин билдирген. Эдо сепили согушсуз эле өткөрүлүп берилген. Жаңы өкмөттүн талабы боюнча Ёсинобу уруунун башчылыгын жаш мураскор Камэноскэге өткөрүп берип, Сидзуока шаарына ардактуу сүргүнгө, үй камагына жөнөтүлгөн.
1869-жылы бошотулган Ёсинобу бүтүндөй бир империяны жоготкон адам үчүн таң каларлык узак жана тынч өмүр сүргөн. Саясат аны эми кызыктырбай калган. Ал мурда өкүмдар үчүн жеткиликсиз болгон хоббилерден жубатуу тапкан: сүрөткө тартуу менен кесипкөй түрдө алектенип, аңчылыкка кызыгып, го оюнун сааттап ойногон.
Эски кастык бара-бара унутулган. 1902-жылы император ага князь (косяку) титулун жана Пэрлер палатасынан орун берип, расмий түрдө аны жаңы кадзоку аристократиясынын курамына киргизген. Ал 1910-жылга чейин депутат бойдон калган, андан кийин курак өз таасирин тийгизген. Япониянын акыркы сёгуну 1913-жылдын 22-ноябрында 76 жаш курагында кадимки суук тийүүдөн каза болгон.
