Келечектеги башкаруучу 1646-жылдын 23-февралында Эдо сепилинде төрөлгөн. Каардуу сёгун Иэмицунун үчүнчү уулу болгон Цунаёси кичине кезинен эле өзгөчө энергиясы жана ашкере кыймылдуулугу менен айырмаланган. Эрктүү жана жандуу уулу келечекте агаларынын бийлигине талаш жаратышы мүмкүн деп чочулаган Иэмицу стратегиялык чечим кабыл алган: ал баланын согуш өнөрүн терең үйрөнүшүнө иш жүзүндө тыюу салып, анын бардык күч-кубатын академиялык илимдерге бурган. Цунаёси тырышчаак окуучу болуп, конфуцийчилик канондоруна жана буддисттик философияга терең сүңгүп кирген, бул анын кийинки бүткүл башкаруу стилине өчпөс из калтырган.
Ага өзгөчө таасир эткен адам — жөнөкөй киотолук бакалеячынын Хондзё үй-бүлөсүнөн чыккан энеси болгон. Анын теги төмөн болушу жана терең такыбаалыгы Цунаёсинин дүйнө таанымын калыптандырып, анда аристократтык текеберлик диний берилүү менен айкалышкан. Кийинчерээк анын урматына Цунаёси улуу Гококу-дзи храмын курдурган. 1661-жылдан 1680-жылга чейин ал Татэбаяси княздыгынын даймёсу катары башкарган, бирок мураскер калтырбай каза болгон агасы Иэцунанын күтүлбөгөн өлүмү аны кайра Эдого чакырган. 1680-жылдын июнунда ал расмий түрдө Япониянын бешинчи сёгуну болгон.
Цунаёсинин башкаруу мезгили атактуу Гэнроку дооруна туш келген. Бул япон шаар маданиятынын алтын доору болгон. Сёгун өзүнүн жакын адамы Янагисава Ёсиясунун таасири астында адеп-ахлак жөнүндө ой жүгүртүп жаткан маалда, өлкө болуп көрбөгөндөй гүлдөп-өнүккөн:
Кабуки театры жана бунраку куурчак театры популярдуулуктун туу чокусуна жеткен.
Адабият жана сүрөт өнөрү жаркын түстөр менен гүлдөгөн.
Осака менен Киотонун бай соодагерлери самурай элитасы менен байлык жагынан атаандаша баштаган.
Бирок маданий жаркыроонун артында терең өзгөрүүлөр жашырылып турган. Конфуцийчил этиканын катуу жактоочусу болгон Цунаёси аскердик өкмөттү зомбулук эмес, изгилик башкы орунду ээлеген идеалдуу жарандык мамлекетке айландырууну каалаган. Тилекке каршы, анын изгилик жөнүндөгү түшүнүгү көп өтпөй замандаштарын үрөй учурган формага айланган.
Цунаёсинин эң белгилүү жана эң талаштуу иши — 1687-жылы чыккан «Тирүү жандыктарды өлтүрүүгө тыюу салуу жөнүндө» жарлык болгон. Дал ушул үчүн ал эл арасында шылдың аралаш «Ину-кубо» — «Ит сёгун» деген лакап атка ээ болгон.
Бул радикализмге эмне түрткү бергени тууралуу ар түрдүү версиялар бар. Бир версия боюнча, буддист кечил сёгунду мураскердин жоктугу (анын жалгыз уулу жаш кезинде каза болгон) мурунку өмүрлөрүндөгү күнөөлөрү үчүн жаза деп ишендирген, айрыкча иттерге ырайымсыз мамиле кылганы үчүн, үстүнө үстөк болуп Цунаёси өзү да Ит жылында төрөлгөн. Сёгун күнөөсүн жууш үчүн жаныбарларга болуп көрбөгөндөй укуктарды берүүнү чечкен.
Дээрлик күн сайын чыгып турган жарлыктардын кесепеттери болуп көрбөгөндөй болгон:
Укуктук макам: Иттер, уйлар, мышыктар, канаттуулар, ал тургай жыландар да мамлекеттин коргоосуна алынган. Балыкты базарларда сатууга тыюу салынган.
Этикет: Көчөдө жүргөн иттерге «О-ину сама» («Жогорку урматтуу Ит») деп гана кайрылуу керек болгон. Орой сөз же таш ыргытуу үчүн таяк менен сабоо жазасы берилген.
Баш калкалоочу жайлар: Эдону ээси жок иттердин үйүрү каптап кеткенде, Цунаёси ири баш калкалоочу жайлар тармагын курууну буйруган. Алардын эң чоңу Накано районунда жайгашып, 55 гектар жерди ээлеп, 50 миңге чейин жаныбарды батыра алган.
Жаныбарды өлтүргөнү үчүн (кокусунан болсо да) өтө катуу жазалар киргизилген — сүргүндөн баштап өлүм жазасына чейин. Тарыхта түшүмдөрдү жок кылып жаткан иттердин үйүрүнө туура эмес мамиле жасаганы үчүн бүтүндөй бир айыл жазаланганы жөнүндө маалыматтар сакталган. Дыйкандарга иттерди катуу үн чыгарбай, «жакшылык жана жалынуу» менен гана кетүүгө көндүрүү буйрулган.
Парадокс ушунда болгон: жаныбарларга болгон ушунча «сүйүүгө» карабастан, сёгундун өз сарайында бир да ит болгон эмес — анын фанатизми көбүрөөк идеологиялык жана метафизикалык мүнөздө болгон.
Цунаёсинин башкаруусу самурайлык берилгендиктин үлгүсүнө айланган 47 ронин жөнүндөгү уламыш менен да ажырагыс байланышта. 1701-жылы жаш төрө Асано Наганори азем башчысы Кира Ёсинаканын мазактоосунан айласы кеткенде, ага Эдо сепилинин коридорлорунун ичинде эле кол салган.
Сарай этикетинин бузулушуна аябай каарданган Цунаёси Асанону дароо сэппукуга өкүм кылып, анын сепили менен кланын конфискациялоону буйруган. Ронинге айланган Асанонун вассалдары бир жыл бою өч алуу планын даярдашкан. Өрт өчүрүүчүлөр болуп кийинип, алар Киранын усадьбасын штурм менен алып, анын башын кесип, кожоюнунун мүрзөсүнө алып барып коюшкан. Сёгун татаал тандоого туш болгон: бир жагынан алар самурайлык эң жогорку берилгендикти көрсөтүшкөн, экинчи жагынан анын мыйзамын бузушкан. Акыры ал аларга ардактуу өзүн-өзү өлтүрүүгө — сэппукуга уруксат берген. Бул окуя бүтүндөй Японияны дүрбөлөңгө салып, Цунаёсинин дооруна улуу кумарлар менен катаал принциптер мезгили деген ат алып келген.
«Ит сёгундун» башкаруусунун акыркы жылдары табигый жана экономикалык кырсыктар менен көлөкөлөнгөн. Алтын тыйынды бузуу жана иттердин баш калкалоочу жайларын кармоого кеткен чоң чыгымдар жараткан каржылык кризис табияттын каары менен коштолгон: 1706-жылы Эдого кыйраткыч тайфун сокку урган, ал эми 1707-жылы ыйык Фудзи тоосунун каргашалуу атылышы болгон. Күл борборду каптап, эл муну кудайлардын «итчил» башкарууга нааразы болушунун белгиси катары кабыл алган.
Өлүмүнүн алдында Цунаёси жаныбарларды коргоо жөнүндөгү жарлыктары түбөлүк аткарылсын деп керээз калтырган. Бирок анын жээни жана мураскери Токугава Иэнобу саясий акылмандык көрсөткөн: таякеси каза болгондон он күн өтпөй эле элдин баары жек көргөн мыйзамдар жалпы калктын зор кубанычы менен жокко чыгарылган.
Экцентрик мүнөзүнө карабастан, Цунаёси артында жогорку деңгээлде өнүккөн шаар маданияты жана гуманисттик мыйзамдардын алгачкы белгилери бар өлкөнү калтырган. Ал сёгундун бийлиги бир гана аскердик эмес, интеллектуалдык да болушу мүмкүн экенин көрсөткөн, ал тургай бул интеллектуалдуулук кээде акылдан адашууга жакын формаларды алган күндө да.
