Токугава Иэясу Япониядагы акыркы сёгунаттын (Токугава сёгунатынын) негиздөөчүсү 1543-жылы Микава провинциясынын даймёсу Мацудайра Хиротаданын үй-бүлөсүндө Окадзаки сепилинде төрөлгөн. Анын жаштыгы тынымсыз кооптуу абалда өткөн: анын жери батышта Ода, чыгышта Имагава өңдүү эки күчтүү жана бирине бири душман уруулардын ортосунда жайгашкан. Бул саясий чыңалуу 1545-жылы Мацудайра уруусу Имагава тарапка өткөндө, апасынын сүргүнгө айдалышына чейин алып барган.
1548-жылы алты жаштагы Иэясу союздун кепилдиги катары Имагаваларга күрөөгө берилген. Бирок жолдо Оданын адамдары аны уурдап кетип, үч жыл туткунда кармашкан. Ошол жерде ал уурусунун уулу Ода Нобунага менен дос болуп калган. 1549-жылы атасы каза болгондон кийин кожоюнсуз калган Иэясу 1551-жылы кайра Имагаваларга кайтып, дагы күрөө болуп калган, бирок бул ирет аны үй-бүлө мүчөсүндөй кармап, мыкты билим беришкен жана Имагаванын жээнине үйлөндүрүп, статусун чыңдашкан.
Анын жашоосундагы бурулуш учур 1560-жылы Окэхадзама салгылашында Имагава Ёсимото Нобунаганын аскерлери тарабынан өлтүрүлгөндө келди. Башталган баш-аламандыкты пайдаланып, Иэясу өз алдынча эгемендүүлүгүн жарыялап, тукум сепили Окадзакини кайтарып алды да, 1562-жылы Нобунага менен союз түздү. Ал өз фамилиясын Токугава деп өзгөртүп, байыркы Минамото тукумунанбыз деп уламыштуу тектерине шилтеме жасады жана Имагава кланынын калдыктарына каршы согушту улантып, аны түп-тамыры менен талкалады.
1570-жылга келгенде Иэясу Имагавага таандык болгон Тотоми провинциясынын көбүн каратып алган. Анын жаңы жана эң кооптуу душманы аскерий күчү менен даңкталган Такэда Сингэн болду. 1573-жылы Микатагахара түздүгүндө Иэясу Сингэнден оор жеңилүү тапты, бирок Такеданын капыс ооруп, каза болушу менен аман калды.
1575-жылы Иэясу Нобунага менен союздаш болуп, Нагасино салгылашына катышкан. Союздаштардын аркебузачылары Такэданын атактуу атчан кошуунун талкалап, Японияда огнестрелдик курал чечүүчү роль ойногон алгачкы чоң жеңишке жетишкен. 1582-жылга карата Такэда кланы толук кыйратып, Иэясу алардын кең аймактарын, анын ичинде Суруга провинциясын да алган.
1582-жылдын июнунда Иэясу Сакаи порт шаарында турганда, Ода Нобунага Хонно-дзи ибадатканасында вассалы Акэти Мицухидэ тарабынан өлтүрүлгөнүн угат. Анын артынан аңчылык башталып, бирок ниндзялардын чакан тобу жашыруун тоо жолдору менен аны коопсуз алып чыгышат.
Иэясу өз жерине кайтып баратканда, Нобунаганын башка ишенимдүү вассалы Тоётоми Хидэёси аны озуп кетип, Ямадзаки салгылашында Акэтини талкалап салды. Хидэёси Нобунаганын фактиялык мураскору болуп, Иэясу аны менен эсептеше турганын түшүнүп, согушка даярдык көрө баштады.
1584-жылы экөөнүн ортосунда Комакки–Нагакутэ салгылашы болуп, Иэясу саны боюнча үстөмдүк кылган душманга карабай тактикалык чеберчилик көрсөтүп, Хидэёсинин күчтөрүн жеңди. Бирок душманынын кубатын баалаган Иэясу согушту улантпай, 1586-жылы Тоётоминин сюзеринитетин формалдуу таанып, ант берди.
Мунун артынан Хидэёси ага Канто аймагында кең, бирок тартипке салынбаган жерлерди ыйгарды. Иэясу өзгөчө уюштуруучулук жөндөмү менен он жыл ичинде бул аймакты күчтүү экономикалык жана аскердик борборго айлантты келечектеги Токугава сёгунатынын пайдубалын түптөдү.
1598-жылы Хидэёси каза болгондон кийин, жаш мураскор Тоётоми Хидэёринин камкорчулар кеңешиндеги эң таасирдүү мүчө катары Иэясу абалды тез пайдаланды. Ал Тоётомидин башкаруусуна нааразы даймёлор менен союз түзүп, өлкө эки блокко бөлүндү: Иэясу жетектеген «чыгыш коалициясы» жана Тоётомиге берилген администратор Исида Мицунари башындагы «батыш коалициясы».
Чечүүчү кагылышуу 1600-жылдын 21-октябрында Сэкигахара салгылашында болду. Саны азыраак болгон Иэясу Кобаякава Хидэакинин орто жолдо тарап алмаштыруусуна да таянып, толук жеңишке жетти. Бул жеңиш Иэясуну Япониянын жалгыз кожоюнуна айлантты.
1603-жылы 60 жашка келген Иэясуга император сэйи-тай-сёгун наамын ыйгарды Токугава сёгунаты расмий башталды. Анын ставкасы Эдо шаарында (бүгүнкү Токио) жайгашты. Мураскорлуктун кризистерин алдын алуу үчүн Иэясу 1605-жылы сёгун наамын уулу Токугава Хидэтадага өткөрүп берип, өзү фактиялык бийликти сактап калды.
Бирок туруктуулукту бекемдөш үчүн Тоётоми үйүнүн коркунучун жоюу зарыл эле. Иэясу ар кандай себептерди шылтоо кылып, алардын казнасын алсыратты да, 1614-жылы Хоко-дзи храмындагы коңгуроодо анын аты «упайга мазакталган» деген жүйө менен Осака кампаниясын баштады. Осака сепилинин эки (Кышкы жана Жайкы) курчоосунан кийин Тоётоминин аскер күчү талкаланды. 1615-жылы Тоётоми Хидэёри энеси менен кошо сэппуку кылып, Тоётоми тукумунун аякташын жана Япониянын акыркы биригишин белгиледи.
Иэясу 1616-жылдын 1-июнунда 73 жашында каза болду. Ага өлгөндөн кийин Тосё-Дайгонгэн («Чыгышты нуру менен жарык кылган улуу куткаруучу кудай») деген ысым ыйгарылып, ал ыйык деңгээлде даңкталган.
Ички саясаты сёгунат бийлигин бекемдөөгө багытталган: дыйкандарды жерге байлаган, жарандык калкты куралсыздандырган жана самурайлар менен аристократиянын жүрүм-турумун катуу тартипке салган бир катар мыйзамдарды чыгарган. Өзгөчө маанилүү документ «Аскер үйлөрүнүн мыйзамдары» самурайларды жер ээлигинен ажыратып, регионалдык княздарды сёгунаттын катуу көзөмөлүнө койгон.
Нобунагага салыштырмалуу европалыктарга ачыгыраак эмес болгон Иэясу кеңешчиси Уильям Адамстын таасири астында акырындык менен изоляционисттик саясатты баштаган. 1614-жылы ал христиандыкты тыюу жана европалыктарды чыгаруу тууралуу жарлык чыгарып, Японияны Батышка жаап салган Сакоку доорунун 250 жылдан ашуун башталышына жол ачкан.
