Токугава Иэнари туулганда тактынын түз мураскору болгон эмес. Ал Хитоцубаси үйүнүн башчысы Токугава Харусаданын үй-бүлөсүндө жарык дүйнөгө келген — бул госанкё деп аталган таасирдүү үч каптал бутагынын бири эле. Анын атасы Токугава Харусада саясий салмакка гана эмес, өзгөчө өжөрлүккө да ээ болгон: ал уулуна бийликке жол ачуу үчүн башка тууган үйлөрдөгү атаандаштарын улам-улам четтетип турган. Үй-бүлөгө ийгилик 1781-жылы жылмайган, дал ошол жылы баласыз онунчу сёгун Иэхару жаш Иэнарини расмий түрдө асырап алган.
1787-жылы, Иэхару каза болгондон кийин, 14 жаштагы Иэнари Япониянын он биринчи сёгуну деп жарыяланган. Анын башкаруусу маанилүү саясий союз менен башталган: 1789-жылы ал Сацумадагы күчтүү тодзама-даймё Симадзу Сигэхидэнин кызы Тадакого үйлөнгөн. Бул нике жөн гана үй-бүлөлүк иш эмес, дымактуу түштүк княздарын тынчтандырууга багытталган кылдат саясий кадам болгон.
Иэнари такка өспүрүм курагында отургандыктан, 1787-жылдан 1793-жылга чейинки аралыкта мамлекетти чыныгы башкаруу регент — Мацудайра Саданобунун колунда болгон. Улуу реформатор Ёсимунэнин небереси болгон Саданобу өз миссиясын мурунку катаал тартипти жана конфуцийчил адеп-ахлакты кайра жандандыруу деп түшүнгөн. Анын тарыхка Кансэй реформалары деген ат менен кирген саясаты мамлекеттин ыдырашын токтотууга жасалган аракет болгон.
Саданобу чечкиндүү, кээде ырайымсыз да аракет кылган:
Ал бардык сословиелерден үнөмчүлүктү талап кылып, ысырапкорчулукка, паракорлукка жана алдамчылыкка каршы күрөш жүргүзгөн.
Даймёлорго мурунку жылдардагы ачарчылык кайталанса деп, стратегиялык күрүч запастарын топтоо милдеттендирилген.
Билим берүү жана илим катуу чжусиандык нукка салынган, андан ар кандай четтөөлөр токтотулуп турган.
Самурайлардын абалын жеңилдетүү үчүн регент Токугава вассалдарынын көпөстөр жана сүткорлор алдындагы карыздарын жокко чыгаруу жөнүндө жарлыктарды чыгарган.
Бирок мындай саясат тымызын нааразылык жараткан. Экономикалык кубатын административдик чектөөлөр менен ооздуктоого аракет кылынган көпөстөр жана тынымсыз үнөмдөөдөн тажаган дворяндар регентти жактырбоодо биригишкен. 1793-жылы Мацудайра Саданобу кызматынан четтетилип, Иэнари акыры өз алдынча бийлик жүргүзө баштаган.
Саданобу кеткенден кийин Иэнаринин башкаруу мүнөзү түп-тамырынан өзгөргөн. Бул мезгил «огосё дзидай» — кызматтан четтеген сёгундун башкаруу доору деп аталып калган (бирок иш жүзүндө Иэнари көпкө чейин бийликте калган). Сёгун реформаларга кызыгуусун жоготуп, жеке иштерине сүңгүп кирип, Эдо сепилин татаал туугандык жана тааныш-билиштик байланыштардын борборуна айланткан.
Иэнаринин жеке жашоосундагы ысымдар менен сандар элестетүүнү таң калтырат: ал 40 токолдон 55 баланын атасы болгон. Ушундай алп үй-бүлөнү, ошондой эле түгөнгүс сарай кызматкерлеринин кошуунун багуу өлкөнүн бюджети үчүн оор жүк болгон. Бирок Иэнари өзүнүн көп балалуулугун саясий курал катары колдонгон: ал уул-кыздарын эң таасирдүү даймё үйлөрүнүн өкүлдөрүнө чебердик менен үйлөнтүп-жубайлап, Японияны Токугава кланы менен туугандык байланыштар аркылуу түзмө-түз «торчолоп» чыккан. Анын көптөгөн балдары, мисалы, Натисука Нарихиро же Токугава Нарикацу, кийин Эдо доорунун аягындагы коогалуу окуяларда маанилүү роль ойношкон.
Сарай турмушунун тышкы жаркыроосунун артында терең социалдык жаралар жашырылып турган. 1830-жылдары Японияга апааттуу «Тэмпо жылдарындагы ачарчылык» каптаган. Салык түшүүлөрү кескин азайып, өкмөт мындан жакшы нерсе ойлоп таба албай, тыйынды бузуу сыяктуу кыйраткыч практикага кайра кайрылган. Бул инфляцияны күчөтүп, ансыз да жакыр элди биротоло кыйраткан.
Элдин айласыздыгы кылымдагы эң чоң толкундоолордун бирине — 1837-жылдагы Осио Хэйхатиронун көтөрүлүшүнө алып келген. Осаканын мурдагы чиновниги болуп, бийликтин массалык ачарчылык шартында эч нерсе кылбаганына нааразы болгон ал адилетсиздикке каршы көтөрүлүш уюштурган. Бул чыгыш тез эле басылганы менен, чиновниктин өзү системага каршы чыккандыгы бакуфу үчүн коңгуроо кагылгандай эле болгон.
Өлкөнүн өзүнчө обочолонуу саясатына карабастан, Иэнаринин тушунда батыш билиминин кириши улана берген. 1823-жылы Дэдзима аралына немис дарыгери жана табият таануучусу Филипп Франц фон Зибольд келген. Ал жапондорго медицина менен ботаниканы окутуп, жергиликтүү «голландовед» окумуштуулар үчүн чыныгы кумирге айланган.
Бирок 1830-жылы жаңжал чыккан: Зибольддун жүгүнүн арасынан Япониянын өлкөдөн алып чыгууга тыюу салынган картасы табылган. Дарыгер өлкөдөн куулуп, анын жапон кесиптештери, анын ичинде картаны белек кылган Такахаси Кэйхо да куугунтукка кабылган. Бул окуя батыш илимдеринин өнүгүшүн бир топко чейин токтотуп, интеллектуалдык элитаны коркуткан.
1837-жылдын апрелинде бийликтин жүгүнөн чарчаган Иэнари расмий түрдө тактыны өзүнүн экинчи уулу Иэёсиге өткөрүп берген. Бирок ата-бабаларынын адатына берилген бойдон, ал «отставкадагы сёгун» катары көзү өткөнгө чейин чыныгы таасир тийгизүү рычагдарынын баарын өз колунда сактап калган.
Токугава Иэнари 1841-жылдын 22-мартында 67 жаш курагында дүйнөдөн кайткан. Ал Канъэйдзи храмына коюлуп, өзүнүн мураскоруна улуу өзгөрүүлөрдүн босогосунда турган өлкөнү калтырган. Анын башкаруусу эски тартиптин «акыркы ыры» болуп калган: кооз, элдүү жана сыртынан туруктуу көрүнгөнү менен, ички жактан тарыхтын сөзсүз агымы тарабынан эбак эле ичинен жеп бүткөн доор болгон.
