Токугава Хидэтаданын тарыхы — бул улуу династиядан чыккан экинчи сёгундун жөн гана өмүр баяны эмес, жапон мамлекеттүүлүгүнүн калыптанышын чагылдырган кеңири картина. Ал согуштарга толгон Сэнгоку доорунун катаал майдандарынан тартып, Эдо тартибинин бекем орношуна чейинки жолду камтыйт. Анын өмүрү 1579-жылдын 2-майында Тотоми провинциясында жайгашкан Хамамацу сепилинин дубалдарынын ичинде башталган. Улуу бириктирүүчү Токугава Иэясунун жана анын Сайго тукумунан чыккан күң аялы О-Ай айымдын (Ходай айым деген ат менен да белгилүү) үчүнчү уулу болгон жаш Хидэтада, бала чагында Нагамацу жана Такэтиё деген ысымдарды алып жүргөн, башында жалгыз мураскер катары каралган эмес. Бирок анын улуу агасы Токугава Нобуясунун трагедиялуу өлүмү мураскерлик тартибин түп-тамырынан өзгөртүп, бүтүндөй Токугава кланынын келечеги үчүн жоопкерчиликти Хидэтаданын ийнине жүктөгөн.
Хидэтада абдан жаш кезинен эле Императордук сарайдын иерархиялык тепкичинде жогорулай баштаган. 1587-жылы ал бешинчи төмөнкү даражадагы кызматтык чинге жана Императордук казыналардын башчысы (Куродо-но-ками) деген ардактуу кызматка татыган. Бирок чыныгы саясий чыйралуу 1590-жылы башталган, ошол кезде жаш жигит Жапониянын иш жүзүндөгү башкаруучусу Тоётоми Хидэёси менен жолугушуу үчүн Киотого жөнөгөн. Бул сапар жашы жетилүү аземи — гэнпуку менен белгиленген, анда Хидэёси колдоочу катары чыгып, жигитке өз ысымынан бир иероглиф белек кылган — ошентип, Хидэтада деген ысым пайда болгон. Кийинки жылдары анын макамы тездик менен өскөн: Императордун кызматчысы (дзидзю) даражасынан тартып, 1592-жылга чейин Императордук гвардиянын кенже генералы жана Орто мамлекеттик кеңештин убактылуу мүчөсү даражасына чейин жеткен. Келечектеги сёгундун жеке жашоосу да саясий кыртышка тыгыз байланышкан: 1595-жылы ал Адзаи Нагамасанын кызы жана атактуу Ода Нобунагага жээни болгон Ого менен стратегиялык нике курган. Ал аял Хидэтадага жети бала — эки уул жана беш кыз төрөп берген.
Хидэтада үчүн тагдыр чечкен сыноо 1600-жылы башталган, ал Хидэёси өлгөндөн кийинки улуу тирешүү менен белгиленген. Айдзуга даймё Уэсуги Кагэкацуга каршы жортуул маалында Хидэтада батышта Исида Мицунаринин көтөрүлүшү жөнүндө кабар алган. Атасынын чечими боюнча Иэясу Токайдо жээгиндеги жол менен жөнөгөн, ал эми Хидэтада Наксэндо тоолуу жолу аркылуу аскерди жетектеген. Дал ушул жерде анын карьерасындагы эң талаштуу окуя болгон: Санада Масаюки өжөрлүк менен коргогон Уэда сепилинин курчоосунда кармалып калып, Хидэтада Сэкигахарадагы чечүүчү салгылашка кечигип калган. Иэясунун каары өтө катуу болгон, жана союздаш төрөлөрдүн арачылыгы гана мураскерди толук маскаралануудан сактап калган. Ошентсе да бул анын кийинки өсүшүнө тоскоол болгон эмес: 1603-жылы Иэясу расмий түрдө сёгун болгондо, Хидэтада Императордук гвардияда жана ат сарайында жогорку наамдарды алган, ал эми анын кызы Сэнхимэ Осака менен болгон назик тынчтыктын алкагында Тоётоми Хидэёринин аялы болуп калган.
Хидэтаданын расмий такка отурушу 1605-жылдын жазында болгон. Анын жүз миң аскердин коштоосунда Киотого болгон салтанаттуу жүрүшү Токугава бийлигинин талашсыз күчүн көрсөткөн. 24-майда Иэясу уулуна сёгундук ыйгарым укуктарды өткөрүп берген, ал эми 2-июнда Императордук сарай бул макамды бекемдеп, Хидэтадага Минамото тукумунун улуусу деген титулду жана башка эң жогорку регалияларды, анын ичинде аристократиялык араба менен куралчан кайтаруу укугун ыйгарган. 1606-жылы кеңейтилген Эдо сепилине кайтып келип, Хидэтада өз резиденциясын иретке келтире баштаган. Номиналдуу башчы болгонуна карабастан, анын бийлигинин алгачкы жылдары кош бийликтин белгиси астында өткөн: башкаруунун чыныгы рычагдары Сумпу сепилинде жашаган «тактан кеткен сёгун» (огосё) Иэясунун колунда калган. Бул мезгилде Хидэтада Чыгыш Японияны башкарууга жана тышкы саясат маселелерине, мисалы, 1607-жылы корей элчилигин кабыл алууга жана 1608-жылы Симадзу кланынын Рюкю падышалыгына жортуулуна уруксат берүүгө көңүл бурган.
Хидэтаданын бийлигинин биротоло бекемделиши 1614 жана 1615-жылдардагы Осака жортуулдарынын жалын ичинде болгон. Ал атасы менен бирге Тоётоми тукумун жок кылууга катышып, өз ара согуштар дооруна биротоло чекит койгон. 1616-жылы Иэясу өлгөндөн кийин Хидэтада толук укуктуу жалгыз башкаруучуга айланган. Ал өзүн катаал жана системалуу реформатор катары көрсөткөн, даймёлордун укуктарын катуу чектеген «Аскер үйлөрүнүн мыйзамдарын» (Букэ Сёхатто) чыгарган. Анын башкаруусу шектүү жана ишенимсиз вассалдардын жерлерин кеңири тартып алуу менен коштолгон, алардын арасында Фукусима Масанори жана Хонда Масадзуми сыяктуу таасирдүү адамдар да бар эле. Мүмкүн болуучу каршылаштарды алсыратуу жана режимдин күчүн бекемдөө үчүн ал төрөлөрдү Эдо менен Осакадагы зор курулуш иштерине мажбурлап катыштырган.
Императордук сарай менен болгон мамилелер да Хидэтаданын тушунда сёгунаттын толук үстөмдүгүнө карай өзгөргөн. Аристократиянын укуктарын чектеген мыйзамдардын чыгышы жана «кызгылт көк кийим окуясы» 1627-жылы Император Го-Мидзуноону тактан баш тартууга аргасыз кылган, ал тактыны Хидэтаданын небереси — келечектеги императрица Мэйсёго өткөрүп берген. Муну менен катар Хидэтада өзүнчө обочолонуу саясатынын (сакоку) негизин түптөп, Европа менен сооданы Нагасаки жана Хирадо порттору менен гана чектеген, курал-жарак ташып келүүгө тыюу салган жана христиандыкты мамлекеттин туруктуулугуна коркунуч катары көрүп, ага каршы кеңири куугунтук жүргүзгөн.
Атасына окшоп, 1623-жылы Хидэтада сёгун кызматын уулу Иэмицуга өткөрүп берип, дайдзё тэнно (огосё) титулун кабыл алган. Расмий милдеттерден четтегенине карабастан, ал өлкөнү Эдо сепилинин Батыш короосунан ишенимдүү кеңешчиси Дои Тосикацунун жардамы менен башкарып, иш жүзүндөгү бийликти сактап калган. 1626-жылы ал сарай иерархиясынын эң жогорку чокусуна жетип, Дайдзё-дайдзин кызматын алган. Экинчи сёгундун өмүр жолу 1632-жылдын 14-мартында, 52 жаш курагында аяктаган. Ал Дзодзёдзи монастырында жерге берилген жана өзүнөн кийин татаал, бирок терең из калтырган. Узак убакыт бою тарыхчылар аны улуу атасынын солгун көлөкөсү же катаал уулунун алдында көрүнбөй калган адам катары гана карашып, анын камелияларды, пиондорду жана чай аземдерин жакшы көрүшүн жумшак мүнөздүн белгиси катары баалашкан. Бирок азыркы илим бир нерсени так моюндайт: дал ошол Хидэтада Токугава аскердик жеңишин туруктуу укуктук жана социалдык системага айланткан архитектор болгон, жана ал система Японияга эки жарым кылым тынчтык менен туруктуулук тартуулаган.
