Месуддун бийликке карай жолу татаал болгон жана чоң кырсыктын көлөкөсүндө башталган. 1107-жылы анын атасы Кылыч-Арслан I Хабур дарыясынын сууларында каза болгондо, сельжук мамлекети иш жүзүндө бирдиктүү түзүлүш катары жашоосун токтоткон. Булактар ошол учурда жаш Месуд кайда болгон деген маселеде ар башка маалымат берет: ал атасы менен Мосулда болуп, Улуу Сельжук султаны Мухаммед Тапардын колуна туткунга түшкөнбү же Коньяда мураскор катары калганбы — так эмес. Бирок көпчүлүк изилдөөчүлөр атасы өлгөндөн кийин Месуд бир нече жыл көлөкөдө, балким Данышмендиддердин колдоосунда жүргөн деп эсептешет. Ал эми анын улуу агасы Мелик-шах, башкача айтканда Шахин-шах, бийликти сактап калууга аракет кылган.
1110-жылы туткундан кайтып келген Мелик-шах Коньяда такка отуруп, Месудду дароо түрмөгө салдырган, анткени аны өзүнө коркунучтуу атаандаш катары көргөн. Бирок Мелик-шах ийгиликсиз башкаруучу болуп чыккан. Анын византиялыктардан жеңилиши жана текеберлиги эмирлерди андан алыстаткан. 1116-жылы Мелик-шах император Алексей Комнин менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп жаткан учурда, аскер башчылары Месудду жашыруун түрдө бошотушкан. Өзүнүн кайнатасы, Данышмендиддер династиясынан чыккан күчтүү эмир Мелик Газинин колдоосу менен Месуд көтөрүлүш баштаган. Бул күрөштүн аягы ырайымсыз болгон: Мелик-шахтын көзү сокур кылынган, муну үчүн византиялык император белек кылган алтын шамдал колдонулган, андан кийин ал жаанын кермеси менен муунтулган. 1116-жылы Месуд Коньяда расмий түрдө такка отурган.
Месуддун башкаруусунун алгачкы ондогон жылдары анын кайнатасы Мелик Газиге көз карандылык белгиси астында өткөн. Бул аргасыз, бирок акылдуу союз болгон. Алар биргелешип бийликке башка талапкерлерди ырааттуу түрдө жок кылышкан. Месуддун иниси Тогрул-Арслан стратегиялык маанилүү Мелитенаны, башкача айтканда Малатьяны кармап турган. Алты айлык курчоодон кийин 1124-жылдын декабрында Мелитена кулап, Тогрул-Арслан качууга мажбур болгон.
Дагы бир олуттуу атаандаш Анкарада жана Кастамонуда бийлик жүргүзгөн бир тууганы Араб болгон. Ал Месудду атасынын идеалдарына чыккынчылык кылды деп айыптаган, анткени Месуд Мелитенаны Данышмендиддерге өткөрүп берген эле. 1126-жылы Араб 30 миң кишилик армия менен жортуулга чыгып, башында жеңишке да жеткен. Месуд Константинополго, Иоанн II Комнинден жардам суроого качууга аргасыз болгон. Императордон алтын жана аскер алып, Месуд кайра кайтып келип, Мелик Гази менен биригип, Арабды биротоло талкалаган. Араб кийин Византияда сүргүндө өлгөн. 1127-жылга карата Месуд сельжук жерлеринин жалгыз кожоюну болуп калган, бирок 1134-жылы кайнатасы өлгөнгө чейин анын биринчилигин таанып турган.
Месуддун Византия менен мамилеси татаал шахмат партиясына окшош болгон. Император Иоанн II Комнин, андан кийин анын уулу Мануил I түрктөрдү Анатолиядан толугу менен сүрүп чыгарууга умтулушкан. 1137–1138-жылдары Иоанн Киликия менен Сирияга чоң жортуул жасап, сельжук жерлерин талкалаган. Месуд буга Адана жана Марашка жасалган тайманбас чабуулдар менен жооп берген.
Эң олуттуу сыноо 1146-жылы болгон. Ошол жылы император Мануил I Комнин зор армия менен түз эле Коньянын дубалдарына жакындаган. Месуд өзүн мыкты стратегиячы катары көрсөткөн: ал айланадагы элди эвакуациялап, күйгөн жер тактикасын колдонгон жана шаардын коргонуусун аялына тапшырган. Өзү болсо жашыруун отряддар менен тоолордо маневр жасап, византиялыктарды чарчаткан. Шаар алынгыс экенин, чыгыштан болсо Месудга кошумча күчтөр келе жатканын түшүнгөн Мануил артка чегинүүгө мажбур болгон. Бул чегинүү гректер үчүн кырсыкка айланган: Цибрелицемани ашуусунун тар капчыгайларында сельжук жаачылары болжол менен 20 000 византиялык жоокерди жок кылышкан. Мануил тынчтык сурап, Пракананы кошкондо басып алган чептерди кайтарып берүүгө мажбур болгон.
Месуддун өмүр баянындагы эң жаркын учурлардын бири 1147–1148-жылдардагы Экинчи крест жортуулунун рыцарлары менен кагылышуусу болгон. Немис падышасы Конрад III Биринчи жортуулдун изи менен Анатолия аркылуу жылганда, Месуд ага «жылуу» тосуп алууну даярдаган.
1147-жылдын 26-октябрында Дорилейдин жанында — элүү жыл мурда крестоносчулар анын атасын жеңген дал ошол жерде — Месуд толук өч алган. Сельжук жеңил атчан аскерлери кол кармаш уруштан качып, немистерди жебелердин мөндүрү менен каптаган. Конраддын 70 миң кишилик армиясынан араң ондон бир бөлүгү гана аман калган. Олжолор ушунчалык көп болгондуктан, Мелитена базарларында күмүштүн баасы коргошундун баасына чейин түшүп кеткен.
Бир нече айдан кийин, 1148-жылдын 7-январында, Месуд француз падышасы Людовик VIIни Кадм тоосунун жанында жеңген. Француздар тар капчыгайда буктурмага кабылган: алардын армиясы узарып, бөлүктөргө бөлүнүп калган. Падыша Людовик аткылоонун астында аскаларга жармашып чыгып, араң аман калган. Месуддун бул жеңиштери Экинчи крест жортуулун иш жүзүндө көмүп салган: аман калган рыцарлар Сирияга деңиз аркылуу жетүүгө мажбур болуп, кургактык жолдор толугу менен сельжуктардын көзөмөлүндө калган.
Өмүрүнүн акыркы жылдарында Месуд Түндүк Сириянын иштерине активдүү аралашкан. Ал өзүнүн күйөө баласы — атактуу Нуреддин Махмуд Занги менен тыгыз союзда аракеттенген. 1150–1151-жылдары алар биргелешкен аракеттер менен Эдесса графтыгын биротоло жок кылышкан. Месуд Марашты, Кейсунду, Беснини жана Айнтабды басып алып, өз владениелерин Евфраттын жээктерине чейин кеңейткен. Анын мусулман башкаруучуларынын арасындагы кадыр-баркы ушунчалык чоң болгондуктан, Артукиддер жана майда эмирлер анын коргоосун жана колдоосун издешкен.
1153–1154-жылдары Месуддун Киликияны багындыруу аракеттери катуу аба ырайынын шарттарынан жана лагерде капысынан чыккан чума эпидемиясынан улам анчалык ийгиликтүү болгон эмес. Бул аны армян башкаруучусу Торос II менен тынчтык түзүүгө мажбур кылган.
Месуд I 1155-жылдын апрелинде же май айында узак оорудан кийин каза болгон. Өлөр алдында ал Эльбистандан уулу Кылыч-Арслан IIни чакырып, анын башына таажы кийгизип, эмирлерди ага ант берүүгө мажбурлаган. Ошентип, бийликтин тынч жол менен өтүшүн камсыз кылган. Султан Коньяда, өзү курулушун баштаган Алаэддин мечитинин жанындагы түрбөгө коюлган.
Мамлекеттүүлүк: Ал анатолиялык сельжуктардын ичинен биринчи болуп өзүнүн тыйынын чыгара баштаган. Бул толук көз карандысыздыктын символу болгон.
Экономика: Анын тушунда көчмөн түрк урууларынын отурукташкан жашоого массалык өтүшү башталып, соода жолдору жана базарлар өнүккөн.
Демография: Анын акылдуу салык саясаты византиялык жерлерден христиандарды да өзүнө тарткан. Алар византиялык чиновниктердин эзүүсүнөн кыйроого учурагандан көрө, сельжуктарга белгиленген жизья салыгын төлөөнү артык көрүшкөн.
Символизм: Дал Месуд Iнин тушунда батыш жылнаамачылары Кичи Азияга карата «Turchia», башкача айтканда «Түркия» деген терминди колдоно башташкан.
Месуд I уулуна гүлдөгөн жана күчтүү державаны калтырган. Ал жөнөкөй «Конья князынан» «Улуу султанга», диндин тирегине жана ислам дүйнөсүнүн коргоочусуна айланган.
