Мелик-шах 1096-жылы күчтүү султан Кылыч-Арслан Iнин үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Кризис маалында тирүү калган мураскорлордун эң улуусу катары ал жаш кезинен эле чоң саясаттын куюнуна түшкөн. 1107-жылы, бала болгону он бир жашта кезде, атасы аны Мосулга жасалган дымактуу жортуулга өзү менен кошо алып кеткен. Шаардын тургундары эмир Жавалинин ырайымсыздыгы тууралуу ушактардан коркуп, сельжуктарды өздөрү чакырышкан. 1107-жылдын 22-мартында Кылыч-Арслан Мелик-шахты, аялдарынын бири Айше-хатунду жана кенже уулу Тугрул-Арсланды өзү менен кошо алып, Мосулга салтанаттуу түрдө кирген. Дал ушул жерде Мелик-шах расмий түрдө мелик, башкача айтканда башкаруучу деп жарыяланган, ал эми анын насаатчысы жана тарбиячысы болуп тажрыйбалуу эмир Бозмыш дайындалган.
Бирок бул салтанат узакка созулган эмес. Кылыч-Арсланга каршы Жавали башында турган, Мардин жана Алеппо эмирлери колдогон күчтүү коалиция чыккан. Чечүүчү салгылаш 1107-жылдын 13-июлунда Хабур дарыясынын жээгинде болгон. Душмандын көптүгүнөн корккон анатолиялык эмирлердин чыккынчылыгынан улам султан дээрлик армиясыз калып, чегинүү учурунда дарыяга чөгүп өлгөн. Бул кырсыктан кийин Жавали Мосулду ээлеген. Жаш Мелик-шах кармалып, Улуу Сельжук султаны Мухаммед Тапардын жанына, Исфаханга ардактуу, бирок катаал туткундукка жөнөтүлгөн. Анын бир тууганы Тугрул-Арслан энесинин жардамы менен Мелитенада такка отурган учурда, Мелик-шах Персияда бир нече жыл өткөрүп, чоң саясий оюндардын барымтасы бойдон калган.
1109-жылдын жай айынын аягында, Ибн аль-Каланисинин маалыматы боюнча, же бир аз кийинчерээк Мелик-шах Исфахандан чыгып кетүүгө жетишкен. Бул окуя тууралуу эки версия бар: бири боюнча, бул тайманбас качуу болгон; экинчиси боюнча, Мухаммед Тапар аны өзү бошоткон, анткени мыйзамдуу мураскорсуз Анатолияда кооптуу бийлик боштугу пайда болуп, аны византиялык император Алексей Комнин ийгиликтүү пайдаланып жатканын түшүнгөн.
1110-жылы Анатолияга кайтып келген Мелик-шах биринчи кезекте өз тактысын коопсуз кылууну чечкен. Ал туугандык байланыштарга ишенген эмес жана өз бир туугандары Месуд менен Арабды зынданга салдырган. Коньяда бийлигин бекемдеген соң, ал өзүнүн дымактарын Византияга каршы багыттаган. Султан 24 миң кишилик армияны кол башчы Хасан Кутлугдун жетекчилиги астында жөнөткөн. Анна Комнина аны Асан Катух деп атаган. Бирок жортуул ийгиликсиз аяктаган. Каарданган Мелик-шах Хасанды «ойлонбостугу» үчүн өлүм жазасына тартууга буйрук берген. Бул тагдыр чечкен ката болуп калган: бул чечим аскер башчыларынын арасында нааразылыктын үрөнүн сепкен, алар кийин анын бир тууганы Месуддун тарабына өтүшкөн.
1110-жылы Киликиялык Арменияны багындырууга болгон ийгиликсиз аракеттен кийин султан Алексей Комнин менен согушту уланткан. Бир катар кагылышууларга карабастан, ал чечүүчү артыкчылыкка жетише алган эмес жана 1112-жылы тынчтык келишимин түзүүгө мажбур болгон. Бирок тынчтык убактылуу эле. 1113 жана 1114-жылдары эле анын 50 миң кишилик аскери деңиз жээгиндеги шаарларды — Никеяны, Бруссаны жана Пергамды талап-тоногон.
1116-жылы Византия менен болгон жаңжал туу чокусуна жеткен. Император Алексей Балкандарда жүргөндө, Мелик-шах жоготулган аймактарды кайтарып алууга аракет кылган. Византиялыктар каршы чабуулга өтүп, Коньяга карай жылышкан. Сельжуктар күйгөн жер тактикасын колдонуп, талааларды өрттөп, душманды азык-түлүктөн ажыратышкан. Акшехир шаарынын жанында император өтө оор абалга туш болгон: анын аскерлери алсырап, чарчаган, ал эми сельжуктар чечүүчү соккуга даярданып жатышкан. Мелик-шахтын жеңиши сөзсүз көрүнгөн.
Бирок дал ушул учурда султан күтүлбөгөн жерден тынчтык сунуштаган. Буга аскердик ийгиликсиздик эмес, тылдан келген коркунучтуу кабар себеп болгон: анын бир тууганы Месуд түрмөдөн качып чыгып, Данышмендид Мелик Газинин колдоосу менен көтөрүлүш баштаган. Империя колунан чыгып баратканын түшүнгөн Мелик-шах Афьонкарахисарга жакын жердеги лагерде тынчтык келишимине кол койгон. Ал Византияга Дорилейди өткөрүп берип, анын ордуна алтын жана таанууну алган.
Алексей Комнин күтүлбөгөн асылдык көрсөтүп, султанга кутум тууралуу эскертип, ага сакчыларды сунуштаган, бирок Мелик-шах текеберликке азгырылып, баш тарткан. «Варварлардын менменсинген мүнөзү ушундай эмеспи», — деп кийин Анна Комнина бул учур тууралуу какшык менен жазган.
Коньяга бараткан жолдо чыккынчылык ачыкка чыккан. Султандын чалгындоо отряддары Месудга жолукканда, дароо анын тарабына өтүп кетишкен. Акшехирдин жанындагы кагылышууда өлүм жазасына тартылган Хасан Кутлугдун уулу Гази найза менен султанды сайып, аны өлтүрүп коё жаздаган. Жарадар болгон Мелик-шах Тирагионго жашынган, бирок шаардын тургундары эмир Пухейдин тукуругу менен аны бир тууганына өткөрүп беришкен.
1116-жылы Коньяда акыркы драма болгон. Месуд бир тууганынын көзүн оюп салууга буйрук берген. Колдо керектүү аспаптар болбогондуктан, жазалоочулар византиялык император белек кылган чоң алтын шамдалды колдонушкан. Көзү сокур кылынган Мелик-шах зынданга ташталган. Бир аз убакыт өткөндөн кийин ал этиятсыздык кылып, өзүнүн эмчек энесине көрүүсү жарым-жартылай калыбына келип, жарыкты көрө баштаганын айтып койгон. Муну уккан Месуд бийлик үчүн жаңы күрөштөн коркуп, бир тууганын өлтүрүүгө буйрук берген.
1117 же 1118-жылы Мелик-шах башкаруучу династиянын мүчөлөрүнүн канын төгүүгө тыюу салган байыркы талаа салтына ылайык өлүм жазасына тартылган: аны жаанын кермеси менен муунтуп өлтүрүшкөн. Ал болгону 21 жашта эле. Мелик-шах алты коогалуу жыл бийлик жүргүзгөн жана замандаштарынын пикиринде, өзүндө жаштык өзүмчүлдүк менен тажрыйбасыздыкты айкалыштырган. Акыры дал ушул нерсе анын дымактуу иштеринин кыйрашына алып келген. Кыязы, ал акыркы жайын Коньядагы белгилүү Алаэддин мечитинин жанындагы күмбөздөн тапкан.
