Кылыч-Арслан IV султан Гияседдин Кейхюсрев IIнин экинчи уулу болуп, мамлекет үчүн бурулуш мезгилде — 1237–1240-жылдардын аралыгында жарык дүйнөгө келген. Анын келип чыгышы ошол мезгилдеги татаал этникалык мозаиканы чагылдырып турган: ханзааданын энеси грек аял болгон, булактар аны Конья магистратынын кызы деп аташат, бирок айрым тарыхчылар, мисалы Клод Каэн, анын түрк тектүү болушу мүмкүн экенин да божомолдошкон.
Кылыч-Арсландын балалыгы күчөп бараткан башаламандыктын атмосферасында өткөн. Анын атасы Кейхюсрев II тарыхка мамлекеттик иштерди көңүл ачууларга алмаштырган башкаруучу катары кирген. Султан оюн-зоокко берилип жүргөн кезде, өлкөнү бабаи көтөрүлүшү солкулдаткан, ал эми 1243-жылы тагдыр чечүүчү Кёсе-даг салгылашы болгон. Байджу-нойондун монголдору Сивас менен Кайсериге кирип келгенде, жаш ханзаада үй-бүлөсү менен керемет жолу менен качып үлгүргөн. Ал көчмөндөрдүн кыйраткыч күчүнүн алдында болгон коркунучту өмүр бою эстеп калган.
1246-жылы Кейхюсрев II өлгөндөн кийин султандыктын саясий элитасы, вазир Шемседдин Исфахани жана легендарлуу Джелаледдин Каратай башында турган топ, улуу агасы Кейкавус IIни султан деп жарыялаган. Бирок Анатолиянын иш жүзүндөгү кожоюндарына айланган монголдор султандын Монголиядагы курултайга жеке катышуусун талап кылышкан. Өз өмүрүнөн корккон же Коньяны таштап кеткиси келбеген Кейкавус стратегиялык ката кетирген: ал өзүнүн ордуна иниси Кылыч-Арсланды жөнөткөн.
Алыскы Каракорумда Улуу хан Гүйүктү шайлоо учурунда, 1246–1248-жылдары, Кылыч-Арслан өзүн чебер дипломат катары көрсөткөн. Кейкавустун келбегенине нааразы болгон Гүйүк жөнөкөй чечим чыгарган: башкарууга жарлык жана ардактуу пайза ким таазим кылып келсе, ошого берилген. Ошентип, Кылыч-Арслан расмий түрдө султан болуп дайындалып, хан өкүмү менен иш жүзүндө агасын тактан түшүргөн.
1249-жылдын башында Кылыч-Арслан IV эки миң кишилик монгол отряды менен бекемделип, Анатолияга кайтып келген. Ал Сиваста жайгашып, Эрзинжандан Кайсериге чейинки кеңири жерлерге укугун жарыялаган. Бул дароо кагылышууга алып келген. 1249-жылдын 14-июнунда Султанханынын жанында, Аксарайга жакын жерде, бир туугандардын аскерлери бир туугандык кан төгүлгөн салгылашта беттешкен. Кылыч-Арслан жеңилип, туткунга түшкөн.
Бирок регент Джелаледдин Каратайдын акылмандыгы өлкөнүн ыдырашына жол берген эмес. Ал бир туугандарды кийинчерээк тарыхчылар «болуп көрбөгөн жана акылга сыйбаган» деп атаган кадамга — үч бир туугандын биргелешкен башкаруусуна көндүргөн. Алардын арасында кенже Кейкубад да бар эле. 1249-жылдан 1254-жылга чейин султандыкта кызыктай тең салмак орногон: үч бир туугандын ысымдары тыйындарга түшүрүлүп, дубаларда айтылган.
Тынчтык 1254-жылы кыйраган. Каратай өлгөндөн кийин Кейкавус кайрадан бузукулукка берилген, ал эми Кылыч-Арслан Кайсериде кайрадан көтөрүлүш туусун көтөргөн. Дагы бир жолу — 1255-жылы Ахмедхисары жанындагы салгылашта жеңилүү, туткун жана катаал Улуборлу сепилине камак.
Кылыч-Арсландын тагдыры 1256-жылы дагы бир кескин бурулуш жасаган. Байджу-нойон кайрадан Анатолияга басып кирип, Кейкавус IIни талкалаган. Улуу агасы Никей империясына качкан, ал эми монголдор Кылыч-Арсланды Улуборлу түрмөсүнөн салтанаттуу түрдө чыгарып, 1257-жылдын мартында аны кайрадан Коньяда такка отургузушкан.
Бирок Кейкавус грек жалданма аскерлери менен кайтып келип, чарчатуучу тирешүү мезгили башталган. 1258-жылы Хулагу-хандын жарлыгы менен султандык расмий түрдө бөлүнгөн: Кейкавус Кызылырмак дарыясынын батышындагы жерлерди, ал эми Кылыч-Арслан чыгышындагы аймактарды алган. Дал ушул учурда тарых сахнасына Муинеддин Сулейман Перване чыккан. Ал Кылыч-Арсланды өзүнүн куурчагына айлантууну чечкен дымактуу вазир болгон.
Перване Кейкавусту мамлүк султаны Бейбарс менен жашыруун байланышта деп айыптап, чебер интригаларды жүргүзгөн. 1262-жылга карата Кейкавус биротоло куулуп, Кылыч-Арслан формалдуу түрдө жалгыз башкаруучу болуп калган. Бирок чыныгы бийлик эми ага эмес, анын вазирине жана монгол наместниктерине таандык болгон.
Анын башкаруусундагы аз сандагы жарык учурлардын бири Синоптун кайтарылышы болгон. Шаар 1259-жылы Трапезунд империясы тарабынан басып алынган. 1265-жылы Перване хан Абаканын уруксатын алып, бул негизги портту курчап, алган. Коньяда турган Кылыч-Арслан дагы бир жолу кордукка чыдоого мажбур болгон: ал кайтарылган Синопту Перваненин жеке менчигине өткөрүп берген, анткени каршылык көрсөтүү пайдасыз экенин түшүнгөн.
Султандын өмүрүнүн аягы анын башкаруусундай эле трагедиялуу болгон. Муинеддин Перване султан анын көзөмөлүнөн тажап жатканын жана, мүмкүн, чындап эле мамлюктар менен союз издеп жатканын көрүп, алдын ала аракет кылууну чечкен. 1266-жылы султан Аксарайга чакырылган. Даңазалуу тойдон кийин Кылыч-Арслан IV каза болгон. Расмий себеп катары аракечтик айтылган, бирок көшөгө артында баары билишкен: султан өлтүрүлгөн. Анын атын жана куралын Перване хан Абаканын Тебриздеги ордосуна «чыккынчынын өлүмүнүн» далили катары жөнөткөн, ал эми такка жашы жете элек Кейхюсрев IIIни отургузган.
Кылыч-Арслан IV замандаштарынын эсинде карама-каршылыктуу адам катары калган. «Ичкилик менен көңүл ачууну сүйгөн» адам болсо да, ошол эле учурда ал руханийликке да умтулган: анын улуу мистик Жалаледдин Руми, башкача айтканда Мевляна менен тыгыз мамилеси белгилүү. Бирок саясатчы катары ал жеңилген: анын түркмөн урууларынын монгол моюнтуругуна каршы күрөшүн колдоону каалабаганы же колдой албаганы экономикалык төмөндөөгө жана жер ээси сипахилердин жакырланышына алып келген.
Коньядагы мавзолейден алынган сөөк калдыктарына жүргүзүлгөн заманбап изилдөөлөр, анын ичинде ДНК анализи, анын ким экенин жана көмүү деталдарын тастыктаган. Бул бизге «Кылычтын арстаны» деген титулуна карабастан, монголдор жана өзүнүн вазири куруп берген капастан чыга албаган башкаруучунун элесин кайра кайтарып берди.
