Кейкубаддын тарыхы 1190-жылы султан Гияседдин Кейхюсрев Iнин үй-бүлөсүндө башталган. Принц бала кезинен эле ич ара согуштардын куюнуна түшкөн. Анын атасы Коньядагы такты эки жолу ээлеген, бирок 1196–1197-жылдары өз бир тууганы Сулейман-шах II тарабынан тактан кулатылган. Ошол учурда Кейхюсрев борбордон Улуборлуга ушунчалык шашылыш качкандыктан, кичинекей уулдары Кейкавус менен Кейкубадды тагдырдын эркине таштап кеткен. Кийин агасы жээндерин атасына жөнөткөн, алар Киликиялык Армениянын чек арасында жолугушуп, Чыгыш Анатолия боюнча узак тентип жүрүү жылдарын башташкан. Бул жол акыры аларды Византияга алып келген.
1204-жылы Сулейман-шах өлгөндөн кийин такка анын жашы жете элек уулу Кылыч-Арслан III отурган. Бул эмирлердин нааразылыгын жараткан. Кейхюсревге кайтып келүү сунушталган. Бирок такка карай жол Никей империясы аркылуу өткөн, ал жерде император Феодор I Ласкарис кырдаалдан пайда көрүүнү чечкен. Ал аскерлердин өтүшүнө уруксат берүүнүн ордуна аймактык жеңилдиктерди талап кылган, ал эми шарттардын аткарылышына кепил катары Кейкавус менен Кейкубад Никейде барымта катары калтырылган. Алар ишенимдүү хажиб Зекериянын көзөмөлүндө болгон.
Туткундук көпкө созулган эмес: 1205-жылдын январында, Кейхюсрев өз жерлерине жетип калганда, хажиб Зекерия тайманбас качууну уюштурган. Сакчыларды сатып алып жана тоодо аңчылык кылууга уруксат алып, ханзаадалар аңдын артынан кызыгып кеткендей түр көрсөтүп, сельжук ээликтеринин чек арасынан тез өтүп кетишкен. Бул боштондук султандын колун бошотуп, ага византиялыктар менен түзүлгөн оор шарттуу келишимди аткарбоого мүмкүнчүлүк берген. Кейкубад Токатты башкарууга дайындалган, бирок атасы ага ал кезде чыныгы толук бийлик берген эмес.
1211-жылы Кейхюсрев I Алашехир салгылашында курман болгон. Такты Кейкубаддын улуу агасы Кейкавус ээлеген. Экинчи пландагы ролго макул болгусу келбеген Кейкубад Киликия падышасы Левон II жана Эрзурумдун мелиги менен союз түзүп, көтөрүлүш чыгарган. Бирок Кайсерини курчоо ийгилик алып келген эмес. Кейкубад Анкарага чегинген. Ал жерде узак курчоодон жана азык-түлүк запастары түгөнгөндөн кийин, 1212-жылы багынып берүүгө мажбур болгон. Кейкавус козголоңчу инисин өлүм жазасына тартууга чечкиндүү болгон, бирок атабек Медждуддин Исхактын кийлигишүүсү болочок улуу султандын өмүрүн сактап калган. Кейкубад түрмөгө жөнөтүлүп, ал жерде көп жыл өткөргөн. 1220-жылы агасынын өлүмү гана ага эркиндикке жол ачкан. Принцтин таланттарын эстеген эмирлер аны султан деп жарыялашкан.
Башкаруучу болгондон кийин Кейкубад I өзүн алысты көрө билген стратег катары көрсөткөн. Чыгышта монгол толкуну көтөрүлүп жатканда, ал өз мамлекетинин коргонуусун ырааттуу түрдө чыңдаган. Коньянын, Кайсеринин жана Сивастын дубалдары менен мунаралары кайра курулуп, бекемделген. Бирок анын куруучулук ишмердүүлүгүнүн башкы бермети түштүк болгон. 1221-жылы султан Киликиялык армяндардан Калонорос чебин кайтарып алган. Ал аны өзүнүн Ала ад-Дин деген ысымынын урматына Алайе, азыркы Аланья деп өзгөртүп, кышкы борборго айландырган.
Дал ушул жерде атактуу Кызыл Куле, башкача айтканда Кызыл мунара курулган. Ал 1224-жылга карата бүткөрүлгөн. Бул күчтүү сегиз бурчтуу курулуш верфти гана коргобостон, сельжуктардын деңиздеги күч-кубатынын символу катары да кызмат кылган. Беш күмбөздүү галереянын ичине жашырылган уникалдуу аскердик док флотту жашыруун курууга жана кемелерди душмандын көзүнөн жашырууга мүмкүндүк берген. Кейкубаддын тушунда Анатолия гүлдөп-өнүккөн аймакка айланган: Алайеде кант өндүрүшү жолго коюлган, Сивас Левант соодасынын негизги түйүнүнө айланган, ал эми айыл чарба өнөр жай деңгээлине чыккан.
Султан дипломатиянын чебери болгон. Ал атасы жана агасы мурда кол койгон Венеция Республикасы менен соода келишимин ырастап, кеңейткен. Жаңы шарттар болуп көрбөгөндөй эле: товарларга эки пайыздык бажы, нан жана баалуу металлдарга салыктан бошотуу, ошондой эле каракчылар кол салган учурда соодагерлердин коопсуздугуна кепилдик берүү. Бул султандыкты аймактын экономикалык жүрөгүнө айландырган.
Кейкубаддын аскердик күчү Анатолиянын чегинен алыска жайылган. 1220–1239-жылдардын аралыгында анын эмири Хусамеддин Чобан Синоптон Крымга легендарлуу деңиз жортуулун жасаган. Расмий шылтоо румдук соодагерлердин укуктарын коргоо болгон, ал эми натыйжада половецтердин армиясы талкаланып, сельжуктардын Түндүк Кара деңиз аймагындагы таасири бекемделген.
Чыгышта султан өзүнүн лидерлик укугун дайыма далилдөөгө мажбур болгон. 1226-жылы вассал Артукид Месуд Египет султанынын үстөмдүгүн таанып, көз карандысыздыкка умтулган. Кейкубаддын жообу чагылгандай тез болгон: Амида жанындагы салгылашта ал Артукиддер менен Айюбиддердин бириккен күчтөрүн талкалап, козголоңчуну кайра баш ийдирген. Кийинки жылдары ал хорезмшах Жалал ад-Дин Менкбурнунун амбицияларын ийгиликтүү ооздуктап, монголдордун алгачкы кооптуу чабуулдарын кайтарган.
Улуу башкаруунун соңу күтүүсүз келген. 1237-жылдын башында Кейкубад Кайсери аймагында армиянын зор мобилизациясын өткөргөн. Бул Багдаддын, монгол ханынын жана коңшу мамлекеттердин элчилеринин алдында күч көрсөтүү актысы болгон. Аскердик парадда султан өзүнүн кенже уулу Кылыч-Арсланды мураскор деп жарыялаган. Бул сарайдагы топтордун нааразылыгын жараткан.
1237-жылдын 1-июнунда Кайсериде салтанаттуу кабыл алуу берилген. Майрам кызуу жүрүп жатканда чашнигир, башкача айтканда стольник Насураддин Али султанга куурулган тоок сунган. Тамактан жаңы эле ооз тийген улуу башкаруучу катуу ооруну сезип, бир нече сааттан кийин каза болгон. Расмий тарых унчукпайт, бирок шек эмир Саад ад-Дин Көпекке түшөт. Ал такта султандын улуу уулу Кейхюсрев IIни көргүсү келген интриган болгон. Кейхюсрев II атасынын сөөгү жерге бериле электе эле такты ээлеген.
Ала ад-Дин Кейкубад I урпактардын эсинде «Улуу» деген ат менен калган. Ал жөн гана жоокер болгон эмес; ал интеллектуал, теологиянын, химиянын жана тарыхтын билерманы, шахматка берилген оюнчу жана искусствонун колдоочусу болгон. Анын башкаруусу сельжук цивилизациясынын көз жоосун алган жаркыраган дооруна айланган. Анын эстеликтери — Аланьянын дубалдарынан тартып Анатолиянын кербен-сарайларына чейин — жолу ушунчалык күтүүсүз жана трагедиялуу үзүлгөн адамдын улуулугун бүгүнкү күнгө чейин далилдеп турат.
