Анын өмүрү 321-жылы Түштүк Паннониядагы Цибале шаарында (азыркы Винковцы) башталып, башынан эле армия менен ажырагыс байланышта болгон. Даңктуу аскер адамы, протектор жана Британиянын комити Грациан Улуунун уулу болгон Валентиниан аскер лагерлеринин чөйрөсүндө чоңойгон. Ал мыкты классикалык билим алган эмес, ошондуктан риторикадан көрө чек араларда аман калуунун өнөрүн өздөштүргөн.
Валентиниандын жаштыгы атасынын көлөкөсүндө өткөн: 340-жылы ал аны Африкага, андан кийин Британияга коштоп барган. Бирок империянын саясий бороондору анын карьерасын дээрлик үзүп коё жаздаган. 353-жылы узурпатор Магненций кулагандан кийин император Констанций II Грациан Улуунун мүлкүн козголоңчуга ыктаган болушу мүмкүн деген шек менен тартып алган. Валентиниан түздөн-түз жапа чекпегени менен, өтө оор абалда калган. Ошентсе да анын аскердик таланты талашсыз болгон. 357-жылы цезарь Юлиандын алдында ал Аргентораттагы улуу салгылашта согушкан, андан кийин Рейндин ары жагындагы атчан аскер рейддерин жетектеп, варварлардын конуштарын өрттөп, франктарды үрөйү учура баштаган.
Анын мүнөзү катаал жана түз болгон, ошондуктан ал Юлиан Отступниктин идеологиясы менен кагылышкан. 362-жылы христианчылыкка ачык берилгендиги үчүн Валентиниан Египеттеги Фивага сүргүнгө айдалган. Аны сүргүндөн Юлиандын өлүмү жана Иовиандын такка келиши гана кайтарган. Галлиядагы ийгиликтүү кызматынан кийин ал Анкирада скутарийлердин трибуну болуп дайындалган. Дал ошол жерде ага Иовиандын күтүүсүз өлүмү тууралуу кабар жеткен, ал империяны башкаруучусуз калтырган эле.
Империянын жогорку даражалуу адамдары жаңы августту шайлоо үчүн Никеяда чогулганда, Эквиций менен Януарийдин талапкерликтери өтө орой мүнөзү жана алыс жайгашканы үчүн четке кагылган. Ошондо баарынын көзү Валентинианга бурулган. 364-жылдын февраль айында ал император деп жарыяланган. Анын такка отурушу уламышка айланган эпизод менен коштолгон: жоокерлер дароо эле тең башкаруучуну дайындоону талап кылганда, Валентиниан кочкул кызыл императордук кийимди кийип туруп, аларды муздак кандуулук менен токтотуп, эми мураскерди тандоо анын гана укугу экенин билдирген.
Бирок ал Евфраттан Британияга чейинки чек араларды бир эле адам кармап тура албасын жакшы түшүнгөн. Ошондуктан 364-жылдын 28-мартында Константинополдо ал өзүнүн бир тууганы Валентти тең башкаруучу кылып дайындаган. Империя экиге бөлүнгөн: Валентке бай, бирок тынчсыз Чыгыш берилсе, Валентиниан катаал Батышты өзүнө алып, борбору катары Медиоланды тандаган.
Валентиниандын башкаруусу тынымсыз салгылашуулардын чынжырына айланган. 365-жылы эле алемандар императордук белектердин аздыгына нааразы болуп, Галлияга каптап киришкен. Ошол эле учурда Чыгышта Прокопийдин көтөрүлүшү чыккан. Валентиниан чечкиндүү кадам жасап, агасына жардам берүү үчүн Галлияны таштап кетүүдөн баш тартып, Батыш провинцияларын коргоого көңүл бурган. Анын кол башчысы Иовин варварларга бир катар жеңилүүлөрдү алып келген, ал эми император өзү 368-жылы Рейнден өтүп, Солинициумдагы кандуу салгылашта алемандарды талкалаган.
Ошол эле учурда империяны Британиядагы «Улуу кутумчулук согушу» (367-жыл) солкулдаткан. Пикттер, скоттор жана сакстар аралдагы римдик командачылыкты дээрлик жок кылышкан. Провинцияны сактап калуу үчүн таланттуу кол башчы Феодосий (кийин император боло турган Феодосийдин атасы) жөнөтүлгөн. 369-жылга карата Феодосий тартипти калыбына келтирип, варварларды Антонин дубалынын ары жагына сүрүп чыгарып, императордун урматына Валентия аттуу жаңы провинцияны негиздеген.
Валентиниан согушуп гана тим болбостон, курулуш иштерин да жүргүзгөн. Рейндин сол жээги күчтүү чептердин жана күзөт мунараларынын бүтүндөй тармагы менен капталган. Ал курулуштарды өзү текшерип турган, кээде душмандын аймагында да чеп курууга аракет кылган, бул варварлардын катуу каарын келтирген. 370-жылы ал сакстардын чабуулдарын ийгиликтүү кайтарган, ал эми 372–375-жылдары ошол эле ишенимдүү Феодосийдин күчү менен Африкадагы узурпатор Фирмдин ири көтөрүлүшүн баскан.
Замандаштары, айрыкча тарыхчы Аммиан Марцеллин, Валентиниандын образын коркунучтуу карама-каршылыктардын адамы катары сүрөттөшкөн. Ал булчуңдуу, сары чачтуу, падышага мүнөздүү келбетке жана курч көк көз карашка ээ болгон, бирок каарданып кеткен учурларда анын көз карашы кыйшык жана таш боор болуп калчу. Император абдан жөндөмдүү адам болгон: мыкты сүрөт тарткан, момдон айкел жасаган, атүгүл куралдын жаңы түрлөрүн ойлоп тапкан.
Бирок анын каары өтө коркунучтуу эле. Ал сот иштеринде ырайымдуулукту билчү эмес, шектүү кеңешчилерге ишенип, көп учурда паранойяга алдырган. Диний маселелерде ал, арианчы болгон инисинен айырмаланып, акылдуу нейтралдуулукту кармап, догматикалык талаштарга кийлигишкен эмес. Ошентсе да манихейлер менен донатисттерди катуу куугунтуктап, көбүнчө теологиялык себептерден эмес, казынанын каржылык кызыкчылыктарынан улам иш жүргүзгөн. Дал анын тушунда улуу Амвросий Миландын епискобу болуп калган.
Императордун аягы да анын өмүрүндөй эле бороондуу болгон. 374-жылы кваддар менен сарматтар римдиктердин алардын жеринде чеп курушун шылтоо кылып, Рецияга басып киришкен. 375-жылы Валентиниан сүйлөшүү жүргүзүү үчүн Брегеционго келген. 375-жылдын 17-ноябрында кваддардын элчилигин кабыл алып жатып, алардын өз чабуулдарын актоого аракеттенгенине император акылга сыйгыс каарданган.
«Император катуу ачууланды... алардын бүтүндөй уруусун катуу сөгө баштады... ошол маалда асмандан чагылган ургансып, деми кыстыгып, үнү өчүп, жүзү коркунучтуу кызарып кетти; анан анын кекиртегинен капысынан кан атырылып чыкты».
Валентиниан каардуу сөз сүйлөп жаткан учурда эле апоплексиялык соккуга, башкача айтканда инсультка кабылган. Узакка созулган кармаштан кийин ал 55 жашында дүйнөдөн кайткан. Анын сөөгү Константинополдогу Апостолдор чиркөөсүнө коюлган. Валентиниандын өлүмү менен империя өзүнүн болоттой тирегинен ажыраган: үч жылдан кийин анын иниси Валент Адрианополдогу салгылашта курман болот, ал эми Валентиниан ушунчалык каардуу коргоп келген дүйнө Улуу көч доорунун башаламандыгына биротоло чөгүп кетет.
