Флавий Юлий Валенттин тагдыры — бул улуулукка өзү умтулбаган, бирок Рим тарыхынын эң караңгы доорлорунун биринде анын оор жүгүн көтөрүүгө мажбур болгон адамдын баяны. Анын агасы Валентиниан жаш кезинен тартып легиондордо мүнөзүн курчутса, 328-жылы Паннониядагы Цибалы шаарында төрөлгөн Валент узак убакыт бою көлөкөдө калган. Даңктуу Грациан Улуунун уулу болгон ал жогорку билим алган эмес жана, балким, Африка менен Британиядагы үй-бүлөлүк ээликтерде катардагы провинциялык жер ээси катары жашаган. Ал 360-жылдарда гана аскердик кызматты баштап, агасын Юлиан Отступниктин каргашалуу Персия жортуулунда коштоп жүргөн.
364-жылдын февраль айында Иовиандын күтүүсүз өлүмү такты бош калтырганда, легиондор Валентиниан Iни император деп жарыялашкан. Бирок мындай зор империяга эки башкаруучу керек эле. 364-жылдын 28-мартында Эвдомон сарайында Валент тең башкаруучу болуп дайындалган. Ага Чыгыш — Балкандан Евфратка чейинки жерлер, анын ичинде Греция, Египет жана бай Сирия берилген. Ага агасы Рейн чек арасын бекемдеп жатканда, Валент ошол эле жылдын декабрында өзүнүн борбору Константинополго кирген.
Тынчтык узакка созулган эмес. 365-жылдын күзүндө, император Кесарияда жүргөндө, ага Юлиандын бөлөсү Прокопийдин көтөрүлүшү тууралуу кабар жеткен. 365-жылдын 28-сентябрында Прокопий Константин династиясы менен болгон байланышын пайдаланып, борбордогу легиондорду өз тарабына өткөргөн. Табиятынан шектенчээк жана аскердик кадыр-баркы жок Валент дээрлик сынып кала жаздаган: ал тактан баш тартууга даяр болуп, атүгүл өзүн өлтүрүү тууралуу да ойлонгон. Бирок ал өзүн колго алып, күрөштү баштаган. Жарандык согуш ар кандай ийгиликтер менен жүргөн; Прокопий Вифинияны басып алып, Халкидон жанында Валенттин өзүн дээрлик туткундап алууга аз калган. Император 366-жылдын жазына карата гана абалды өз пайдасына өзгөртө алган. Фиатирдеги салгылашта көтөрүлүшчүлөрдүн алдыңкы бөлүгү талкаланып, өз адамдарынын чыккынчылыгынын курмандыгы болгон Прокопий 366-жылдын 27-майында өлүм жазасына тартылган.
Прокопийди жеңүү жаңы жараны ачып берген: Атанарих баштаган вестготтор узурпаторду колдошкон. 365-жылдын жайында эле чалгын маалыматтары Фракияга жапайы уруулардын басып кирүүгө даярданып жатканын кабарлаган. Валент алдын ала сокку урууну чечкен.
367-жылы римдиктер Трансмарисканын жанында Дунайдан өтүшкөн, бирок Атанарих Карпаттарга жашынып, салгылашуудан чебер качып кеткен.
369-жылы үч жылга созулган чарчаткан партизандык согуштан жана готторду ачарчылыктын чегине жеткирген табигый кырсыктардан кийин, Валент алар менен тынчтык келишимин түзгөн.
Балкандагы кырдаал бир аз тынчый баштаганда, Чыгыш кайра жалындаган. Перс шахы Шапур II Римдин алсыздыгынан пайдаланып, армян падышасы Аршак IIни туткундап алган. Валент ханзаада Папты кайра такка отургузууга аракет кылып, татаал дипломатиялык жана аскердик оюнга кирүүгө аргасыз болгон. 371-жылы Багавандагы салгылашта рим-армян аскерлери маанилүү жеңишке жетишип, чек араны убактылуу турукташтырышкан. Бирок Исавриядагы ички көтөрүлүштөр жана 375-жылы араб ханышасы Мавиянын козголоңу Валентти перстер менен тынчтык издөөгө мажбур кылган. Дал ошол жылы анын агасы Валентиниан каза болуп, Батышта анын жээндери — Грациан жана жаш Валентиниан II бийликке келген.
376-жыл кайрылып болбой турган чекке айланган. Гунндардын басымынан улам Фритигерн жетектеген вестготтордун зор массасы Дунайга жакындаган. Алар кызмат өтөө шарты менен баш калкалоо сурашкан. 200 миңдик жалданма аскерлерге ээ болом деген кыялга азгырылган Валент каргашалуу ката кетирип, алардын империя аймагына киришине уруксат берген.
Бирок бул өтүү баш аламандыкка айланган. Рим чиновниктери Лупицин менен Максим ач көздүккө берилип, готторду ачарчылык аркылуу дээрлик кырып жок кылууга жеткирген. Эркин жоокерлер иттин эти үчүн өз балдарын кулчулукка сатууга мажбур болушкан. Күтүлүп жаткан жарылуу 377-жылдын башында Маркианополдо Фритигернге каршы ийгиликсиз кол салуудан кийин болгон. Готтор көтөрүлүш чыгарып, остготтор, аландар, атүгүл айрым гунндар менен биригишкен. Фракия өрт менен кылычка чулганган.
Валент аскердик ийгиликтери үчүн жээни Грацианга ичи күйүп, готторду өз алдынча талкалоону чечкен. Ал Батыштан келе турган кошумча күчтөрдү күтпөстөн, 378-жылдын 9-августунда Адрианополдон аскер менен чыккан.
Ал күн көтөрө алгыс ысык болгон. Римдиктер күйүп турган күндүн алдында 18 чакырым жол басып, чаң менен суусоодон алсырап калышкан; готтор болсо атайылап чөптөрдү өрттөп, абалды ого бетер оорлотушкан.
Салгылаш башталганда римдиктердин оң канаты тоют издеп кетип кайра келген гот атчан аскерлеринин капысынан жасаган чабуулу менен талкаланган. Жөө аскерлер ушунчалык тар мейкиндикте кысылып калгандыктан, жоокерлер кылычын көтөрүп урууга да жетишпей калышкан. Бул чыныгы кыргын болгон. Чыгыш армиясынын үчтөн экиси ошол талаада калып кеткен.
Валенттин өзүнүн өлүмү уламыштарга оронгон. Бир версия боюнча, ал кадимки легионер сыяктуу Ланциарийлердин катарында салгылашып жатып курман болгон. Экинчи версия боюнча, жарадар болгон императорду айылдагы бир тамга алып киришкен, бирок ичте ким жатканын билбеген готтор ал үйдү отун менен курчап өрттөп жиберишкен. «Арианчы императордун» сөөгү эч качан табылган эмес.
Валент артына карама-каршылыктуу эстелик калтырган. Ал ишенимдүү арианчы болгон жана кээде никейчилерди ырайымсыз куугунтукка алган, бирок ошол эле учурда жөндөмдүү администратор катары да белгилүү болгон. Анын тушунда Константинополдогу атактуу акведук курулган, ал эми анын катчысы Евтропий император-провинциал өз мамлекетинин өткөнүн түшүнө алсын деп, Римдин кыскача тарыхы болгон «Бревиарийди» түзгөн.
Бирок Адрианополдогу каргаша анын бардык жетишкендиктерин жокко чыгарган. Замандаштары бул жеңилүүнү Канна салгылашуусу менен салыштырып, аны акырдын башталышы деп аташкан. Валенттен кийин империя мурдагыдай болбой калган: варварлар анын чегине жөн гана кирип келбестен, анын өзүнүн бир бөлүгүнө айланып калышкан, ал эми Рим болсо эми аларды сиңире да, кууп чыга да албай калган.
