
Флавий Иовиандын өмүр жолу — анын кыска болсо да тарыхый мааниси абдан чоң болгон башкаруусу «акыркы бутпарас» Юлиандын доору менен Валентиниан династиясынын бийликке келишинин ортосундагы көпүрө болуп калган — 330 же 331-жылы Сингидунумда, азыркы Белградда башталган. Ал Констанций IIнин сарайындагы зор абройго ээ болгон күчтүү комит доместик Варрониандын уулу эле, ошондуктан Иовиандын тагдыры ал жарык дүйнөгө келерден мурун эле аныкталып калгандай сезилген. Аммиан Марцеллин жана «Рим императорлорунун өмүрү менен адеп-ахлагы жөнүндө үзүндүлөрдүн» түзүүчүсү сыяктуу антикалык авторлор Варрониандын пайгамбарлык түштөрү тууралуу уламыштарды сактап калышкан. Ал түштөрдө ага уулуна Юпитерге арналган императордук «Иовий» эпитетине үндөш ысым берүү буйрулган делет. Кийин Иовиан маркум Констанций IIнин сөөгүн Константинополго узатып бара жатканда, эл менен аскерлер аны байкабай эле келечектеги өкүмдар катары көрүп, расмий жарыяланганга чейин эле жаңы август деп кабыл алышкан.
Мындай мистикалык башталышка карабастан, Иовиандын чыныгы карьерасы узак убакыт бою атасынын даңкынын көлөкөсүндө калган. Ал өзгөчө таланттары же мыкты билими менен айырмаланган эмес, императордук гвардияда кызмат тепкичинен көбүнчө жеке эрдиктери үчүн эмес, үй-бүлөлүк байланыштарынын аркасында көтөрүлгөн. Юлиан Отступниктин тушунда доместиктердин примицерийи чинине чейин жетип, ал императорду 363-жылдагы анын каргашалуу перс жортуулунда коштоп жүргөн.

Кийинчерээк христиан салты Юлиан Иовианды ишеними үчүн кызматтан бошоткон деген уламышты жараткан, бирок азыркы тарыхчылар ал Юлиан өлгөнгө чейин императордук сакчылардын башында калганын ырасташат. Иовиандын келбети салабаттуу, бир аз бүкүрөйүңкү болсо да, абдан зор бойлуу болгон — ушунчалык узун болгондуктан, ага ылайыктуу императордук кийимди көпкө чейин таба алышкан эмес. Анын жүзү жайдары, көздөрү көк болгон, ошондой эле көңүлдүү отурумдарды, жакшы шарапты жана мол тамакты жактырган адам катары белгилүү болгон.
Бурулуш учур 363-жылдын 27-июнунда келген. Юлиан мураскер калтырбастан салгылашта каза болуп, Персиянын так жүрөгүндө калган алсырап бүткөн рим армиясы жаңы жетекчини дароо тандап алуу зарылдыгына туш болгон. Кол башчылык эки душман лагерге бөлүнгөн: Виктор менен Аринфей жетектеген Констанций IIнин ардагерлери Юлиандын «галлиялык» адамдарына — Невитта менен Дагалайф сыяктууларга каршы турушкан. Урматтуу префект Саллюстий өзүнүн карылыгын жүйө кылып, кочкул кызыл императордук кийимден баш тарткандан кийин, баарына ыңгайлуу болгон орток талапкер катары Иовиандын фигурасы чыккан. Анын саясий жактан өз алдынча эмес көрүнгөнү көптөргө жаккан. Аммиан Марцеллин жаңы император жарыяланганда аскерлер «Иовиан» деген атты угуп, жаңылыштык менен сүйүктүүсү Юлиан жараатынан айыгыптыр деп ойлошконун, бирок узун бойлуу жана тааныш эмес адамды көргөндө ыйлап жиберишкенин шылдың менен жазган. Ал эми христиан авторлору тескерисинче бул учурду даңазалап, армия жаңы өкүмдарынын артынан бир добуштан өзүн христианбыз деп жарыялаганын айтышкан.
Иовиандын башкаруусу кырсыктын шартында башталган. Перс падышасы Шапур II Юлиандын өлгөнүн уккан соң артка чегинип бараткан римдиктерге басымды күчөткөн. Харханын жанында курчоого алынып, ташкындаган Тигр дарыясына кысылган армия ачарчылыкка кабылган. Ушул оор кырдаалда Иовиан перстерден да көбүрөөк Галлиядан атаандаш-узурпаторлордун, айрыкча Юлиандын тууганы Прокопийдин чыгышынан кооптонуп, болуп көрбөгөндөй чоң жеңилдиктерге барган. Уяттуу отуз жылдык тынчтык келишими түзүлүп, ага ылайык Рим Персияга Тигрдин ары жагындагы беш аймакты, анын ичинде Арзакена менен Кордуэнаны берген жана негизги чептер — Сингара менен алынгыс Нисибисти коргоосуз калтырган. Мындан тышкары, империя өзүнүн союздашы болгон армян падышасы Аршак IIни да сатып кеткен. Бутпарас тарыхчылар бул келишимди Римдин абийириндеги жуулгус так деп катуу сындашканына карабастан, Иовиан анын шарттарын өжөрлүк менен аткарган. Ал тургай Нисибистин тургундарына шаарды өздөрү коргоого да уруксат бербей, аларды үч күндүн ичинде үйлөрүн таштап кетүүгө мажбурлаган.

Өз аброюн сактап калууга аракет кылган Иовиан ири пропагандалык өнөктүк баштап, «Республиканы калыбына келтирүүчү» жана «Римдиктердин жеңиши» деген жазуулар түшүрүлгөн тыйындарды чыгарган. Ушул маалда анын армиясы артка чегинүү учурунда ачарчылыктан улам дагы деле жоготууларга учурап жаткан. Антиохияга жеткен соң, император ички туруктуулук жана дин маселелери менен алектене баштаган. Анын диний саясаты этият болсо да, христианчылыктын мамлекеттик деңгээлге акыркы кайтып келишин билдирген. Ал Юлиандын дискриминациялык мыйзамдарын жокко чыгарып, чиркөөгө артыкчылыктарын кайра берип, православиенин улуу коргоочусу Александриялык Афанасийди чакырып, Никей ишеним символун тааныган. Ошол эле учурда ал белгилүү деңгээлде сабырдуулук да көрсөткөн: бутпарас философтор Максим менен Прискти сарайда калтырган, бирок Антиохияда анын жашыруун макулдугу менен Адриан курдурган храм-китепкана өрттөлгөн.

364-жылдын январында Анкирада Иовиан өзүнүн кичинекей уулу Варрониан менен бирге салтанаттуу түрдө консулдук кызматка киришкен жана ритор Фемистийдин кооз мактоо сөзүн уккан. Бирок анын Константинополго карай жолу күтүүсүз жана табышмактуу түрдө үзүлгөн. 364-жылдын 17-февралында Дадастана деген чек ара шаарчасында император өз төшөгүндө өлүк табылган. Ал болгону 33 жашта эле жана сегиз ай гана башкарган. Анын өлүмүнүн себептери табышмак бойдон калган: айрымдар жаңы акталган бөлмөдөгү очоктон чыккан уулуу газды күнөөлөшсө, башкалары мол кечки тамактан кийин болгон өлүмдүү ич сиңбөөнү себеп дешкен, үчүнчүлөр акырын шыбырап ууландырылганын айтып жүрүшкөн. Эч кандай иликтөө жүргүзүлгөн эмес. Иовиандын сөөгү Константинополго жеткирилип, жубайы Харито менен катар Апостолдор чиркөөсүнө коюлган. Анын башкаруусу кыска болуп, аймактык жоготууларга карабастан, Иовиан кийин Валентиниан I жана анын иниси Валент өнүктүргөн жаңы диний туруктуулуктун пайдубалын түптөп кеткен. Дал ошолор империянын христиандык жүзүн биротоло бекемдешкен.



