
Птолемей VIIIдин тарыхы анын улуу агасы Птолемей VI Филометордун көлөкөсүндө башталган. Атасы Птолемей V Эпифан б.з.ч. 180-жылы каза болгондон кийин тактыга жаш Филометор мураскер болгон. Бирок тагдыр Египетти селевкид падышасы Антиох Эпифан менен узакка созулган, алсыратып жиберген согушка аралаштырган. Б.з.ч. 170-жылы Антиох Мемфисти басып алып, улуу агасын иш жүзүндө өзүнүн куурчак тең башкаруучусуна айландырганда, текебер Александрия көтөрүлүшкө чыккан. Шаар тургундары туткундалган падышанын бийлигин таануудан баш тартып, башкаруучу катары анын кичүү инисин — келечектеги Эвергетти жарыялашкан.

Бул окуя узак жана оор кош бийлик доорунун башталышы болгон. Египет экиге бөлүнүп, Мемфистеги өкмөт Александрия сарайына каршы турган. Экөө тең жаш жана тажрыйбасыз болгондуктан, амбициялуу убактылуу башкаруучулардын колунда барымтага айланышкан. Бир туугандардын мүнөздөрү бири-бирине карама-каршы болгон: Филометор жумшак жана кечиримдүү болсо, Птолемей VIII ошол эле кезде эле аны династиянын «эң караңгы фигурасына» айланткан сапаттарды — шектенүүчүлүк, өжөрлүк жана зордук-зомбулукка даярдыкты көрсөтө баштаган. Акыры алардын ортосундагы чыр Римдин кийлигишүүсүнө алып келген. Б.з.ч. 164–163-жылдары рим элчилери ээликтерди бөлүштүрүүнү талап кылышкан: Филометор Египет менен Кипрди башкарууну уланткан, ал эми Эвергетке Киренаика берилген.
Бул мезгилдин кызыктуу эпизоддорунун бири Птолемейлер менен Пергам башкаруучуларынын маданий атаандаштыгына байланыштуу. Плиний Улук сактап калган уламышка ылайык, египет падышасы (балким дал ушул Птолемей VIII же анын агасы), Пергамдагы Евмен IIнин китепканасы Александрия китепканасынан ашып кетет деп коркуп, папирустун экспортун тыюу салган. Бул аргасыз эмбарго Пергамда жазуу үчүн жаңы материал — пергаменттин ойлоп табылышына алып келген. Тарыхчылар бул чечимдин артында кайсы Птолемей турганы боюнча талашса да, бул факт жарандык согуштардын учурунда да Египет падышалары өз китеп жыйнагынын аброюна зор маани бергенин көрсөтөт.

Птолемей VIII Кипрден ажыраганына макул болгон жок. Б.з.ч. 162-жылы ал бөлүштүрүүнү кайра каратуу үчүн Римге өзү барган. Ошол окуяларга күбө болгон тарыхчы Полибий сенаттагы жыйынды чыныгы дипломатиялык кармаш катары сүрөттөйт. Эвергет адилетсиздикке жана ал тургай агасы тараптан өз өмүрүнө коркунуч бар экенине даттанган. Рим өз кызыкчылыктарын көздөп, Египеттин күчтүү жана бирдиктүү болушун каалабагандыктан, формалдуу түрдө кичүү Птолемейдин талаптарын колдогон, бирок ага аскердик жардам берүүдөн баш тарткан.

Эвергеттин жалданма аскерлер менен Кипрди басып алуу аракеттери кайра-кайра ийгиликсиз болуп, анын өзүнүн Киренаикасында Александрия тарабынан колдоого алынган көтөрүлүш тутанган. Б.з.ч. 155-жылы тарыхтын жүрүшүн өзгөрткөн окуя болду: Эвергетке кол салуу уюштурулду. Ал керемет менен аман калып, белгилүү «Птолемей Эвергеттин керээзин» түздү. Анда ал баласыз каза болсо, падышалыгын Рим элине мураска калтырарын жарыялаган. Бул айлакер жана гениалдуу кадам эле, анткени эми Рим анын бийлигинин коопсуздугуна түздөн-түз кызыкдар болуп калды.
Чыр-чатактын кульминациясы б.з.ч. 154-жылы болду: Эвергет акыры Кипрге басып кирген, бирок Лапефе шаарында Филометор тарабынан талкаланган. Бирок агасын өлтүрүүнүн ордуна Филометор аны кечирип, Киренаикага кайтарып, жыл сайын дан жөнөтүп турууну жана ал тургай өз кызын аялдыкка берүүнү убада кылган. Б.з.ч. 145-жылы Филометор өлгөнгө чейин Эвергет Египет тактысына ачык доо коюуга батынган эмес.
Филометордун Сирияда каза болушу Эвергетке эңсеген тактыга жол ачты. Александрияда анын жесири Клеопатра II жаш мураскери менен бийлик жүргүзүп жаткан. Бирок рим легаты Луций Минуций Термдин колдоосу менен Эвергет шаарга кирген. Юстин анын такка отурушун жийиркеничтүү окуя менен сүрөттөйт: жаш жээни, мураскер бала, Эвергет Клеопатра IIге үйлөнгөн күнү эле энесинин кучагында өлтүрүлгөн.

Толук кандуу фараон болгондон кийин ал Эвергет («Жакшылык кылуучу») деген эпиклесаны кабыл алган, бирок эл анын репрессияларын эстеп, Какергет («Жамандык кылуучу») деп атаган. Ошол убакта анын келбети да шылдыңга айланган: ашыкча семиздигинен улам аны Фискон («Чоң курсак») деп аташкан. Булактар аны зор курсактуу, дээрлик фараондук тунук кийим кийген адам катары сүрөттөшөт, бул гректердин күлкүсүн, ал эми карапайым элдин үрөйүн учурган.
Анын Александриядагы башкаруусу террор менен башталган. Ал интеллигенцияны куугунтуктап, окумуштуулар менен сүрөтчүлөрдүн Египеттен массалык түрдө качып кетишине алып келген. Бул парадоксалдуу түрдө башка грек шаарларында маданий кайра жаралууну жараткан. Анын агасын колдогон Александрия жөөттөрүн да жазалоого аракет кылып, аларды мас пилдердин алдында тебелетүүнү пландаган. Бирок уламыш боюнча, пилдер өзүнүн кызматчыларына каршы бурулуп, бул кудайдын белгиси катары кабыл алынган.
Фискондун жеке жашоосу да саясий турмушундай эле татаал болгон. Ал өзүнүн карындашы Клеопатра IIге үйлөнгөндөн кийин, анын кызына (өзүнүн жээни Клеопатра IIIге) ашык болуп калган. Аны зордоп, расмий түрдө аялдыкка алып, акылга сыйгыс союз түзгөн: ошол мезгилдеги документтерде бир эле учурда эки ханыша — «Карындаш» жана «Жубай» — көрсөтүлөт. Бул кандуу ички согушка алып келген.
Б.з.ч. 131–130-жылдары александриялыктар падышанын ырайымсыздыгына чыдабай, сарайды өрттөп жиберишкен. Фискон Клеопатра III менен Кипрге качкан, ал эми Клеопатра II Александрияда бийликте калган. Ачуунун тездик менен тутанган учурунда Эвергет карындашынан төрөлгөн уулу Птолемей Мемфисти өлтүрүп, анын бөлүктөргө бөлүнгөн денесин энесине туулган күнүнө «белек» катары жөнөткөн.
Ошондой жийиркеничтүү иштерге карабастан, Эвергет бийлигин сактап калды. Б.з.ч. 129-жылга карата анын Лох башкарган аскерлери Александрияны кайра кайтарып алышкан. Клеопатра II Сирияга качкан, бирок бир нече жылдан кийин, б.з.ч. 124-жылы, таң калыштуу окуя болду — бир туугандар жарашышты. Клеопатра Египетке кайра келип, тең башкаруучу болуп калды.
Кызыгы, Фискондун өмүрүнүн акыркы жылдары туруктуулук менен өткөн. Б.з.ч. 118-жылы белгилүү Амнистия жөнүндө указ чыгарылып, кылмыштар жана карыздар кечирилип, качкындардын мүлкү кайтарылган. Падыша ошондой эле курулуш иштерине активдүү катышкан: ал Идфудагы улуу храмдын курулушун бүтүрүп, Филе аралында, Ком-Омбодо жана Мединет-Абудо имараттарды курдурган.

Птолемей VIII Эвергет б.з.ч. 116-жылдын 28-июнунда болжол менен 65 жашында каза болуп, көпчүлүк мурунку падышаларынан узак жашаган. Ал өзүнөн кийин мемуарлар китебин жана чарчаган, бирок дагы эле бай жана кубаттуу өлкөнү калтырып, бийликти Клеопатра III менен анын уулдарына өткөрүп берген.



