Ягайлонун инсандыгы төрөлгөн күнүнөн тартып эле көптөгөн сырлар менен курчалган. Тарыхчылар анын так туулган жылын ушул күнгө чейин талашып, 1351-жылдан 1362-жылга чейинки аралыкты көрсөтүшөт. Улуу князь Ольгерд менен Тверь княжнасы Юлианиянын уулу болгон Ягайло көп бийлик борборлору жана тынымсыз согуштар өкүм сүргөн чөйрөдө чоңойгон. Балалык кезинде ал православ дини боюнча Иаков деген ысым менен чокундурулган болушу мүмкүн деген божомол бар. Бирок 1377-жылга чейин анын аты жылнаамаларда дээрлик кездешпейт.
Баары атасы каза болгондон кийин өзгөргөн. «Сүйүктүү мураскер» катары бийликке келген Ягайло Чыгыш Европанын келечегин аныктаган катуу бийлик күрөшүнө аралашкан.
Анын башкаруусунун алгачкы мезгили бир туугандары менен болгон жаңжалдар жана чыгыштагы Волынь менен Северщина жерлеринин үстүнөн көзөмөлдүн жоголушу менен белгиленген.
1380-жылы Ягайло Москвага каршы Мамай менен союз түзүүгө аракет кылган. Бирок Куликово салгылашында татарлар жеңилгенден кийин ал өз аскерлерин артка кайтарууга аргасыз болгон.
Ал Москва менен Ордонун ортосунда саясий маневр жасап жаткан учурда Литванын ичинде кутум бышып жетилип жаткан.
1381-жылы анын агасы Кейстут, Ордого каршы саясаттын жактоочусу, Ягайлону тактан кулаткан.
Бирок Ягайло өзгөчө саясий ийкемдүүлүгүн көрсөтүп, 1382-жылы Тевтон орденинин колдоосу менен бийлигин кайра кайтарып алган.
Кейстут Крево сепилинде каза болгон. Бир версия боюнча, ал өз жанын кыйган, экинчи версия боюнча, Ягайлонун буйругу менен муунтуп өлтүрүлгөн.
Бул кан төгүлгөн үй-бүлөлүк жаңжал Ягайло менен анын тууганы Витовттун ортосундагы узакка созулган кастыктын башталышына себеп болгон. Витовт крестоносецтерге качып барып, Ягайлого каршы согуш баштаган.
1384-жылга карата Ягайлонун абалы өтө татаал болуп калган.
Бир жагынан, Москва ага Дмитрий Донскойдун кызына үйлөнүүнү жана православ динин кабыл алууну сунуш кылган. Экинчи жагынан, Тевтон ордени күчтүү саясий басым көрсөтүп турган.
Бирок Ягайло акырында Батышты тандаган.
1385-жылдын 14-августунда Крево униясы түзүлүп, бул келишим Европанын саясий картасын түп-тамырынан өзгөрткөн.
Ягайло Литваны католик динине өткөрүүгө, поляк туткундарын бошотууга жана жаш королева Ядвигага үйлөнүүгө милдеттенген.
1386-жылдын февралында Краковдо литвалык княздын жаңы саясий макамга өтүшү салтанаттуу түрдө аяктаган.
Ягайло католик динин кабыл алып, Владислав деген христиандык ысым алган. Андан соң Ядвигага үйлөнүп, Польшанын падышасы катары таажы кийген.
Юридикалык жактан ал узак убакыт бою королеванын күйөөсү катары гана каралганы менен, иш жүзүндө Ягайло жаңы поляк-литва союзунун негизги архитекторуна айланган.
1387-жылы ал Вильнодо Литваны христиандаштыруу жараянын жеке өзү жетектеген.
Ягайло бутпарастардын ыйык отторун өчүрүүгө жана ата-бабалардын ыйык токойлорун кыйууга буйрук берген.
Бул чаралар жашыруун жана туруктуу каршылыкты жаратып, анын башына Витовт чыккан.
Бир гана 1392-жылдагы Остров келишими эки тарапка компромисске жетүүгө мүмкүнчүлүк берген.
Келишимге ылайык, Витовт Литванын өмүр бою башкаруучусу катары таанылган, бирок формалдуу түрдө Ягайлонун жогорку бийлигин кабыл алган.
Ягайлонун башкаруусу Тевтон ордени менен болгон күрөш менен ажырагыс байланышта болгон.
Литвалыктардын католик динин чын жүрөктөн кабыл алганына ишенүүнү каалабаган крестоносецтер өз экспансиясын уланта беришкен.
Жаңжалдын негизги себептери Жемайтия жана Добжин жери үчүн күрөш болгон.
1404-жылы тирешүү атүгүл жеке кемсинтүүлөргө чейин жеткен. Торунь шаарындагы сапар учурунда, уламыш боюнча, Ягайлонун үстүнө терезеден кир суу төгүлгөн. Көпчүлүк муну Тевтон рыцарлары уюштурган атайын провокация деп эсептеген.
Бул тирешүүнүн туу чокусу 1409–1411-жылдардагы Улуу согуш болгон.
1410-жылдын 15-июлунда Грюнвальд талаасында Польша менен Литванын бириккен күчтөрү Тевтон орденинин күчтүү армиясына каршы чыккан.
Грюнвальд салгылашы крестоносецтер үчүн кыйратуучу сокку болгон.
Ордендин улуу магистри Ульрих фон Юнгинген салгылашта каза болуп, Тевтон орденинин аскердик күчү олуттуу түрдө алсыратылган.
1411-жылдагы Торунь тынчтык келишими союздаштар каалаган бардык жерлерди алып бербесе да, Балтикадагы Тевтон үстөмдүгүнүн акырындап аяктай баштаганын көрсөткөн.
1399-жылы Ядвига каза болгондон кийин Ягайлонун поляк тактысына болгон укуктары бир аз солгундаган.
Бирок анын бийлиги королдук кеңеш тарабынан кайрадан ырасталган.
Өз позициясын бекемдөө үчүн Ягайло андан кийин бир нече жолу тектүү үй-бүлөлөрдүн өкүлдөрүнө үйлөнгөн.
Алардын арасында Казимир Улуунун небереси Анна Цельская жана акыры София Гольшанская болгон.
Дал төртүнчү никесинде, падыша алтымыш жаштан кыйла ашкан кезде, анын көптөн күткөн уулдары төрөлгөн.
Бул окуя жаңы интригалардын башталышына себеп болгон.
Витовт атүгүл балдардын атасы Ягайло экенине шек келтирген. Натыйжада чоң соттук териштирүү жүрүп, королева София күнөөсүз деп табылган.
Өмүрүнүн акыркы он жылдыктарында Ягайло уулдарына такты мурастоо укугун камсыз кылуу үчүн шляхтага бир катар жеңилдиктерди берүүгө мажбур болгон.
1430-жылдагы Едлин привилейи ак сөөктөрдүн укуктарын кеңейткен, бирок ошол эле учурда королдук бийликти алсыраткан.
Падышанын өмүрүнүн акыркы мезгили «Луцк согушу» менен да көлөкөдө калган.
1430-жылы Витовт каза болгондон кийин Ягайлонун бир тууганы Свидригайло Польша менен болгон унияны бузууга аракет кылган.
Ягайлонун өмүрү 1434-жылдын май айында аяктаган.
Городокто жүргөн кары падыша токойго чыгып, булбулдун сайраганын угуп отуруп суук тийгизип алган деген маалымат бар.
1434-жылдын 1-июнунда ал каза болгон.
Ал кезде Ягайло болжол менен сексен жашта болгон.
Ал негиздеген Ягеллондор династиясы Польша менен Литвада дээрлик эки жүз жыл бийлик жүргүзүп, бул аймактардын тарыхындагы эң гүлдөгөн доорлордун бирин жараткан.
Тарыхчылар Ягайлонун инсандыгына ар кандай баа беришет: орус тарыхнаамасында кээде ал «мүнөзү алсыз адам» катары сүрөттөлсө, поляк тарыхнамасында көбүнчө «акылман стратег» катары бааланат.
Бирок бир нерсе талашсыз: Ягайло бири-биринен өтө айырмаланган саясий жана маданий дүйнөлөрдү бириктирип, келечектеги чоң Чыгыш Европа державасынын пайдубалын түптөгөн.
