Болеслав III Кривоустыйдын улуу уулу болгон Владислав, кыязы, атасы тирүү кезинде эле Силезияда тең башкаруучу катары мамлекеттик иштерге тартылган. Анын алгачкы олуттуу аскердик сыноолору 1133–1135-жылдарга туура келген. Бул мезгилде Польша Венгрия тактысын мурастоо маселесинен улам Чехия жана Австрия менен курч жаңжалга аралашкан. Болеслав III тактыга талапкер Бориске колдоо көрсөтсө, анын каршылаштары Бела IIнин тарабында болушкан.
Жаш Владиславга өтө жооптуу милдет — Силезиянын чек араларын коргоо тапшырылган. Бирок анын алгачкы аскердик тажрыйбасын ийгиликтүү деп айтууга болбойт: Владислав душмандын чабуулун токтото албай, чех кошуундарынын өлкөнүн ичкерки аймактарына, Одра дарыясына чейин кирип келишине жол берген.
Ошентсе да, ошол кездеги дипломатиялык аракеттер аскердик ийгиликсиздиктердин кесепеттерин жумшартууга мүмкүнчүлүк берген. Тынчтык келишими түзүлгөндөн кийин Польша менен Чехиянын ортосунда жакындашуу башталып, анын туу чокусу 1137-жылы Немчадагы жолугушуу болгон.
Бул жыйында Владислав чех князы Собеслав Iнин жаңы төрөлгөн уулу Вацлавдын чокундуруу атасы болгон. Бул окуя анын эл аралык аренадагы аброюн дагы да бекемдеген.
Андан да мурда, болжол менен 1125–1127-жылдары Владислав Агнесса фон Бабенберг менен стратегиялык жактан өтө маанилүү нике түзгөн. Ал австриялык маркграф Леопольд IIIнүн кызы жана, эң негизгиси, келечектеги герман императору Конрад IIIнүн бир тууган карындашы болгон. Кийинчерээк Агнесса атактуу Фридрих Барбароссанын таежеси болуп калган.
Бул нике Владиславды Европанын эң жогорку аристократиялык чөйрөлөрү менен байланыштырып гана койбостон, анын келечектеги тышкы саясий багытын да көп жагынан аныктаган.
Польшанын тарыхындагы бурулуш учур 1138-жылдын 28-октябры болду. Дал ошол күнү Болеслав III каза болгон.
Анын тарыхка «Болеслав Кривоустыйдын Статуту» деген ат менен кирген керээзи сеньориалдык түзүлүштүн негизин түзгөн. Бул документке ылайык, Польша княздын уулдарынын ортосунда бөлүштүрүлмөк, бирок династиядагы эң улуу князь — принцепс — жогорку бийликке ээ болушу керек эле.
Ошол учурда 33 жаштагы, мамлекеттик тажрыйбасы жана өз үй-бүлөсү бар Владислав IIге Силезия мурастык ээлик катары берилген. Анын уулу Болеслав Долговязый да ошол учурда өсүп келе жаткан.
Бирок династиянын улуу өкүлү катары Владиславга мындан тышкары өтө чоң сеньориалдык үлүш да берилген.
Бул мурас катары берилбеген аймакка стратегиялык жактан маанилүү жерлер кирген: Гнезно шаары менен Чыгыш Улуу Польша, принцепстин борбору Краков жайгашкан Батыш Кичи Польша, Серадз жери жана Куявиянын батыш бөлүгү.
Мындан тышкары, Владислав Гданьск Поморьесин көзөмөлдөп, Батыш Поморьенин үстүнөн жогорку бийликке ээ болгон.
Болеслав Храбрый жана Мешко II сыяктуу улуу ата-бабаларынын үлгүсүнөн шыктанган Владислав «теңдердин арасындагы биринчи» деген роль менен чектелүүнү каалаган эмес. Ал үлүштүк системаны толугу менен жоюп, атасы бир кезде кылгандай, мамлекетте жеке бийликти калыбына келтирүүнү кыялданган.
Анын кичүү бир туугандары жана аларды колдогон энеси — жесир княгиня Саломея фон Берг менен жаңжалдын чыгышы сөзсүз эле.
1141-жылы Саломея Владиславды чакырбастан Ленчицада магнаттардын жыйынын өткөргөн. Бул жыйындын максаты Владиславга каршы союздаштарды табуу болгон. Болеслав Кривоустыйдын кичүү кызы Агнешканы Киевдин улуу князы Всеволод Ольговичтин уулуна турмушка берүү пландалган.
Бирок Владислав саясий көрөгөчтүгүн көрсөттү. Ал каршы чараларды көрүп, Киев менен өзү союз түзгөн. Бул союзду улуу уулу Болеславды Всеволод Ольговичтин кызы Звениславага үйлөнтүү аркылуу бекемдеген.
Ачык куралдуу күрөш 1142–1143-жылдары башталган. Владислав орус союздаштарынын кошуундарына таянып, бир туугандарын акырындык менен сүрүп чыгара баштаган.
1144-жылдын 27-июлунда Саломея каза болгондон кийин кырдаал өзгөчө курчуп кеткен. Талаш анын жесирлик үлүшү — Ленчица жери үчүн чыккан. Мыйзам боюнча бул аймак Владиславдын сеньориалдык үлүшүнө кошулушу керек болчу.
Бирок кичүү бир туугандары — Болеслав Мазовецкий менен Мешко — буга каршы чыгышкан.
Ал жылдардагы окуяларды жылнаамалар ар кандай сүрөттөйт. Бир туугандарга ыктаган поляк жылнаамачысы Винценты Кадлубек 1145-жылы Пилица дарыясынын боюндагы салгылашта Владиславдын аскерлери жеңилгенин жана князды орус кошуундарынын кийлигишүүсү гана сактап калганын жазган.
Ал эми орус булактарында бул талаш тынчтык жолу менен чечилгендиги айтылат. Ага ылайык, Владислав өзү каалаган жерлерди алган, ал эми анын союздаштарына Визна шаары берилген.
Акырында Владислав Ленчицаны өзүнө кошуп алган. Бирок бул анын абсолюттук бийликке болгон умтулуусун андан ары күчөткөн.
Владиславдын башкаруусундагы эң маанилүү жана эң караңгы окуялардын бири Пётр Власттын, же Влостовичтин иши болгон. Ал күчтүү палатин жана Владиславдын атасынын эң жакын санаалаштарынын бири эле.
Болеслав IIIнүн керээзин аткарууга жооптуу адам катары Власт анын жоболорун сактоону талап кылып, кичүү бир туугандардын укуктарын чектөөгө каршы чыккан.
Жаңжал Владиславдын жубайы Агнессанын таасири менен дагы күчөгөн. Анын дымактуулугу жана таасирдүү ак сөөккө болгон жек көрүүсү өтө күчтүү болгон.
1146-жылы сыртынан караганда тынчтык сакталып турганына карабастан, Владислав Властты жашыруун кармоого буйрук берген.
Агнессанын түрткүсү менен палатин өтө катаал жазага тартылган: анын көздөрүн оюп, тилин кесип, андан соң өлкөдөн кууп чыгышкан.
Мындай мурда болуп көрбөгөн ырайымсыздык поляк коомун дүрбөлөңгө салган. Княздын аракетине нааразы болгон диниятчылар менен ак сөөктөр массалык түрдө анын бир туугандарынын тарабына өтө башташкан.
Ошол эле 1146-жылдын башында Владислав бир туугандарына акыркы сокку урууну чечкен. Ал Мазовияны басып алып, бир туугандарын Познань шаарында курчоого алган.
Бирок дал ушул учурда ийгилик андан жүз бурган.
Анын тылында көтөрүлүштөр башталып, Гнезно архиепискобу Якуб из Жнина принцепсти эл алдында чиркөөдөн чыгарган.
Ак сөөктөрдүн күчтөрү менен курчоодо калган тараптын биргелешкен чабуулу Владиславдын аскерлерин кыйратуучу жеңилүүгө учураткан.
Натыйжада Владислав алгач Прагага — өзүнүн атташы жана күйөө баласы, Чехиянын князы Владислав IIге — качууга аргасыз болгон. Андан кийин ал герман падышасы Конрад IIIнүн сарайына жөнөгөн.
Саксонияга жеткенден кийин Владислав Конрад IIIгө оммаж жасап, Империядан аскердик жардам алууга үмүттөнгөн.
1146-жылдын августунда Конрад Польшага жортуул баштаган. Бирок табигый шарттар жана поляктардын согуш тактикасы — Одра дарыясынын ташкыны жана чоң чечүүчү салгылашуудан атайылап качуусу — аны артка чегинүүгө мажбур кылган.
Натыйжада Конрад Болеслав Кудрявыйдын империялык сотко келүү тууралуу убадасы менен гана чектелген. Бирок бул убада эч качан аткарылган эмес.
Кийин Конрад Крест жортуулуна жөнөп, поляк маселеси экинчи планга сүрүлгөн. Владиславга жашоо үчүн Тюрингиядагы Альтенбург сепили берилген.
Рим папасы Евгений IIIнүн кийлигишүүсү жана 1148-жылы папалык легат Гвидонун миссиясы да натыйжа берген эмес.
Пётр Власттын тагдырын эстеген поляк епископтору папанын Владиславды такка кайтаруу талабына баш ийүүдөн баш тартышкан.
Владиславдын кайтып келүүгө болгон акыркы үмүтү 1157-жылы жаңы император Фридрих Барбаросса Познанды көздөй жортуулга чыкканда пайда болгон.
Бирок бул жортуул да Болеслав Кудрявыйдын дипломатиялык маневри менен аяктаган. Ал салык төлөп, императордун үстөмдүгүн тааныган, бирок Владиславды кайтаруу маселесин кайрадан создуктуруп, Магдебургдагы сотко келүүгө убада берген.
Владислав II Изгнанник өзүнүн туулган жерлерин кайра көрө алган эмес. Ал 1159-жылдын 30-майында Альтенбургда каза болгон.
Тарыхта ал өзүнүн ашкере дымактуулугу жана катаалдыгынын айынан сактап калууга аракет кылган нерселеринин баарынан акырында ажырап калган башкаруучу катары эсте калды.
Анын уулдары кийинчерээк Силезияга кайтып келүүгө жетишкен. Бирок Польшанын биримдиги ондогон жылдарга жоголгон бойдон калган.
