Мешко II Ламберттин доору жаш поляк мамлекети үчүн оор сыноолордун мезгили болуп калды. Эгерде анын атасы Болеслав Храбрый өлкөнүн улуулугун кылыч жана саясий айлакерлик менен түптөсө, уулуна өтө оор мурас тийди: аймагы эң чоң чекке жеткен, бирок ошол эле учурда ички жактан алсырап, тышкы дүйнөдө обочолонуп калган королдук.
Болеслав менен лужиц князынын кызы Эмнильданын никесинен төрөлгөн Мешко II 1025-жылы Гнезнодо таажы кийген. Ал үй-бүлөдөгү улуу уул болбосо да, такка отурушу сыртынан караганда тынч өткөн. Бирок бул тынчтыктын артында олуттуу карама-каршылыктар жашырынган. Анын бир туугандары Безприм менен Оттон өз тагдырына моюн сунбай, өлкөдөн куулушкан жана Киев князы Ярослав Мудрыйдын сарайынан башпаанек табышкан. Бул болсо келечекте сырттан кийлигишүү үчүн өтө кооптуу жагдай жараткан.
Мешко IIнин башкаруусу терең социалдык-саясий кризистин шартында башталган. Анын мурунку башкаруучусунун агрессивдүү экспансиялык саясаты Польшанын дээрлик бардык коңшуларын ага каршы койгон.
Атасынын саясатын улантууга жана королдуктун макамын сактап калууга аракет кылган Мешко Ыйык Рим империясынын жаңы императору Конрад IIнин катуу каршылыгына туш болгон.
Душмандардын курчоосунун коркунучун түшүнгөн Мешко II дипломатиялык маневр жасоого аракет кылган. 1027-жылы ал Венгрияга аймактык жеңилдик берип, Словакиянын бир бөлүгүн өткөрүп берген. Бул чечим оор болгонуна карабастан, Империяга каршы багытталган поляк-венгр союзун түзүүгө мүмкүнчүлүк берген.
Ошол эле учурда падышага өлкө ичиндеги көтөрүлүштөрдү да басууга туура келген. Атап айтканда, ал Батыш Поморьенин князы Дитрихтин көтөрүлүшүн чечкиндүү түрдө баскан. Муну менен катар Поморье менен Куявиядагы христиандаштыруу жараянын тездетип, бул аймактарды борбордук бийлик менен бекемирээк байланыштырууга аракет кылган.
Поляк падышасынын мындай активдүү саясаты жоопсуз калган эмес. 1028-жылы Мешко II демилгени өз колуна алуу максатында Чехия менен Саксонияга тайманбас жортуулдарды жасаган.
Жооп соккусу көп күттүргөн эмес: 1029-жылы император Конрад II Силезияга басып кирген. Бирок чыныгы кыйроо 1031-жылы геосаясий кырдаал кескин өзгөргөндө башталган. Польшанын жалгыз союздашы болгон Венгрия император менен өзүнчө тынчтык келишимин түзүп, Мешкону душмандары менен жалгыз калтырган.
Дал ушул оор учурда чыгыштан поляк жерлерине Ярослав Мудрыйдын аскерлери басып кирген. Киев князы жөн гана басып алуучу согуш жүргүзгөн эмес — ал Мешконун сүргүндөгү бир тууганы Безпримдин укуктарын коргоочу катары чыккан.
Ошентип, Польша германдык сокку менен киевдик кысымдын ортосунда калган. Мешко II кырдаалды сактап калууга аракет кылып, Конрад IIге атасы басып алган бардык жерлерден — Лужицадан жана Моравиядан — баш тартууну сунуштаган. Ал мунун ордуна император орус аскерлерине каршы ага жардам берет деп үмүттөнгөн.
Бирок Конрад бул сунуштарды кабыл алган эмес. Бардык тараптан колдоосуз калган Мешко Чехияга качууга мажбур болгон.
Тактыны Безприм басып алган. Ал дароо өзүн императордун вассалы деп таанып, Пясттардын эки мууну күрөшүп келген мамлекеттин эгемендүүлүгүнө иш жүзүндө чоң сокку урган.
Безпримдин башкаруусу узакка созулган эмес жана өзгөчө ырайымсыздыгы менен айырмаланган. Бул көп өтпөй поляк ак сөөктөрүн ага каршы койгон.
1032-жылы Мешко II чех аскерлеринин колдоосуна таянып, өлкөгө кайтып келүүгө жана бир тууганын бийликтен кулатууга жетишкен. Ошентип, ал өз бийлигин калыбына келтирген. Бирок бул 1025-жылы ал мураска алган мурдагыдай кубаттуу мамлекет эмес болчу.
Анын саясий дымактарынын трагедиялуу соңу 1033-жылдагы Мерзебург съезди болду. Империялык княздардын алдында Мешко II өтө оор жана кемсинткен шарттарды кабыл алууга мажбур болгон:
— Королдук титулдан расмий баш тартуу: мындан ары ал падыша эмес, жөн гана князь катары таанылган.
— Аймактык жоготуулар: Польша Лужица менен Моравияга болгон дооматтарынан биротоло баш тарткан.
— Вассалдык көз карандылык: императордун поляк жерлеринин үстүнөн жогорку бийлиги таанылган.
Мешко IIнин өмүрү күтүүсүздөн үзүлгөн. 1034-жылдын 10 же 11-майында ал каза болуп, артында кыйраган мамлекетти калтырган.
Анын өлүмүнө байланыштуу эки негизги версия бар. Поляк жылнаамаларында анын табигый себептерден каза болгону көбүрөөк айтылат. Бирок Готфрид Витербоский Мешконун өлүмүн борбордук бийликтин күчөшүнө жана падышанын ийгиликсиздиктерине нааразы болгон поляк феодалдары уюштурган кутум менен байланыштырат.
Мешко IIнин өлүмү ири мамлекеттик катастрофанын башталышына түрткү болгон. Өлкө «бутпарастыктын кайра жаралуу» дооруна кирип, христиан динине жана феодалдык эзүүгө каршы масштабдуу элдик көтөрүлүштөр башталган.
Башаламандык, тартипсиздик жана мамлекеттик түзүлүштүн ыдырашы Польшанын мамлекет катары сакталып калышын коркунучка салган.
Мешко II Ламберт тарыхта трагедиялуу инсан катары калды: ал жөндөмгө жана күчтүү эркке ээ болгон башкаруучу эле, бирок улуу атасынын тушунда эле мамлекеттин түпкүрүндө калыптанып калган кризистин күчүнө туруштук бере алган эмес.
Ал Познань кафедралдык соборунда жерге берилген. Бул жер алгачкы Пясттардын улуулугунун да, алардын кулашынын да үнсүз күбөсү болуп калды.
