Элдик эс-тутумда жана жылнаамаларда Кудрявый деген лакап ат менен белгилүү болгон Болеслав IVнин тарыхы Польшанын кийинки жүз жылдыктардагы тагдырын аныктаган бийлик үчүн күрөштүн эң чордонунда өткөн. Ал көрүнүктүү башкаруучу Болеслав III Кривоустыйдын аман калган экинчи уулу жана анын Саломея фон Берг менен болгон экинчи никесинен төрөлгөн тун уулу эле.
1138-жылы атасы каза болгондон кийин тарыхка белгилүү «Болеслав Кривоустыйдын Статуту» күчүнө кирип, Болеслав IVнин тагдыры түп-тамырынан өзгөргөн. Бул керээзге ылайык, жаш князга Мазовия княздыгы тийген.
Бирок ал убакта Болеслав өз алдынча саясатчы деп айтууга али эрте болчу. Анын чечимдерине энеси Саломея жана тажрыйбалуу воевода Вшебор чоң таасир көрсөтүшкөн. Кыраакы стратег болгон Вшебор Болеславдын улуу агасы Владислав IIнин дымактарынан негиздүү түрдө кооптонгон. Сеньориалдык такты ээлеген Владислав бийликти кичүү туугандары менен бөлүшүүгө ачык эле нааразы болгон.
Чыңалуу 1141-жылы ачык кастыкка айланган. Саломея фон Берг принцепс Владиславдан жашыруун түрдө Ленчицада жыйын өткөрүп, ага кичүү уулдарын да чакырган.
Бул жерде Пясттардын кичүү бутагынын позицияларын бекемдөө пландары талкууланган. Саломеянын кызы Агнешканы Рюриковичтер тукумунан чыккан Мстислав Изяславовичке турмушка берүү көздөлгөн.
Негизги талаш Саломеянын «жесирлик үлүшүнө» байланыштуу болгон. Анын көзү өткөндөн кийин бул кеңири жерлер кичүү уулдарына бөлүнүп берилиши керек деп эсептелген, ал эми Владислав болсо алар Сеньориалдык үлүшкө кайтарылышы керек деп талап кылган.
Улуу агасынын жооп кадамы өтө күчтүү болгон. Владислав Киевдин улуу князы Всеволод Ольгович менен союз түзүп, демилгени өз колуна алган.
Бул дипломатиялык күрөштө жеңилген Болеслав Кудрявый жеке басын кемсинткен абалга да туш болгон: 1142–1143-жылдары агасынын буйругу боюнча Киевге элчи катары барууга мажбур болуп, иш жүзүндө өзүнүн ага баш ийерин тааныган.
1144-жылы Саломея фон Берг каза болгондо кырдаал эң жогорку чыңалууга жеткен.
Болеслав Кудрявый менен анын бир тууганы Мешко энесинин жерлери кичүү бир туугандар Генрих менен Казимирге берилиши керек деп бирдиктүү позицияда чыгышкан.
Ал эми Владислав II Ленчица жерлерин дароо өзүнүн үлүшүнө кошуп алган.
Куралдуу кагылышуу сөзсүз болуп, 1145-жылы бир туугандардын аскерлери ачык салгылашта беттешкен. Принцепстин күчтөрүнөн алгач жеңилгенине карабастан, Болеслав Кудрявый поляк ак сөөктөрүнүн күтүүсүз колдоосуна ээ болгон.
Владиславдын палатин Пётр Властовичке каршы жасаган ырайымсыз жазасы — анын көзүн оюп, тилин кесип салдыруусу — мурдагы тарапкерлеринин да улуу агасына каршы чыгышына себеп болгон.
1146-жылдын жазында Владислав алгач Болеславды Мазовиядан сүрүп чыгарып, Гнезнону курчоого алган.
Бирок анын өзүнүн тылында көтөрүлүш башталып, Гнезно архиепискобу Якуб из Жнина Владиславды чиркөөдөн чыгаргандан кийин кырдаал толук өзгөргөн.
Владислав өлкөдөн качууга аргасыз болгон.
Болеслав IV Кудрявый салтанаттуу түрдө Сеньориалдык үлүштү жана Краков тактысын ээлеп, Польшанын князь-принцепси деген титулду алган.
Анын бир тууганы Мешкого Улуу Польша, Генрихке болсо Сандомир жерлери берилген.
1146-жылдын августунда герман падышасы Конрад III уюштурган биринчи интервенция немис аскерлери үчүн толук ийгиликсиз аяктаган. Бул Болеславдын бийлигин дагы да бекемдеген.
Кийинки он жылдык Болеслав IV үчүн өзүнүн бийликке келишин эл аралык деңгээлде мыйзамдаштырууга арналган.
1148-жылы Крушвицада ал Альбрехт Медведь менен союз түзүп, аны карындашы Юдитаны маркграфтын уулуна турмушка берүү менен бекемдеген.
Ошол эле учурда Болеслав полаб славяндарына каршы Крест жортуулдарын колдоп, германдык кызыкчылыктарга берилгендигин көрсөтүүгө аракет кылган.
Бирок Рим тараптан коркунуч сакталып турган. 1148-жылы папалык легат Гвидо Кремский Владиславды такка кайтаруудан баш тартканы үчүн Польшага интердикт жарыялаган.
Ошентсе да, поляк диниятчылары князды сейрек кездешкен биримдик менен колдоп, папалык санкциялар иш жүзүндө кагаз жүзүндө гана калган.
Чыныгы оор сыноо 1157-жылы император Фридрих Барбаросса Польшага жортуулга чыкканда башталган.
Бул жолу герман аскерлеринин масштабы ушунчалык чоң болгондуктан, Болеслав жеңилгенин таанууга аргасыз болгон.
Ал императорго вассалдык ант берип, чоң өлчөмдө контрибуция төлөгөн жана кичүү бир тууганы Казимирди барымтага берген.
Бирок саясий жактан Болеслав жеңишке жетишкен: император ага князь-принцепс титулун сактап калууга уруксат берип, иш жүзүндө сүргүндөгү Владиславдын кызыкчылыктарынан баш тарткан.
1159-жылы Владислав каза болгондон кийин Болеславдын позициясы дагы да бекемделген.
Бирок 1163-жылы Барбароссанын кысымы астында ал Силезияны сүргүндөгү агасынын уулдарына — өзүнүн жээндерине кайтарып берүүгө мажбур болгон.
Болеслав IVнин башкаруусунун акыркы жылдары ички жаңжалдар жана жеке жоготуулар менен коштолгон.
Бутпарас прусстарга каршы ийгиликсиз жортуулдар казынаны да, армияны да алсыраткан.
1166-жылы мындай салгылашуулардын биринде анын бир тууганы Генрих Сандомирский каза болгон.
Болеслав Сандомир жерлерин Казимирдин укугун эске албай, өзүнө кошуп алууну чечкен. Ал убакта Казимирдин өзүнүн өзүнчө үлүшү да жок болчу.
Бул чечим 1168-жылы ак сөөктөрдүн жана бир туугандарынын ири көтөрүлүшүн жараткан.
Бийлигин сактап калуу үчүн Болеслав жеңилдиктерге барууга аргасыз болгон. Ал Казимирге Вислицаны берип, Генрихтин жерлерин кайрадан бөлүштүргөн.
Силезиядагы жээндери Болеслав Долговязый жана Мешко Плясоногий менен болгон тынымсыз жаңжалдар да көп күч талап кылган.
Жазалоочу жортуулдарды уюштурууга аракет кылганына карабастан, Болеслав Кудрявый акырында алардын Силезиядагы бийлигинин толук өз алдынчалыгын таанууга аргасыз болгон.
1172-жылы Барбаросса Силезия иштерине кайра кийлигишкенде кырдаал дагы бир жолу курчуп кеткен.
Империя менен тынчтыкты сактап калуу үчүн Болеслав 8000 күмүш тыйын өлчөмүндөгү өтө чоң төлөм берүүгө аргасыз болгон.
Князь-принцепстин өмүрүнүн аягы трагедиялуу болду.
1172-жылы анын улуу уулу жана мураскери, өзүнүн атын алып жүргөн Болеслав каза болгон.
Бул окуя карып калган башкаруучуну катуу кайгыга салган.
Болеслав IV Кудрявый уулун болгону бир нече айга гана узак жашап, 1173-жылдын 5-январында дүйнөдөн кайткан.
Анын сөөгү Плоцк шаарындагы Ыйык Бүбү Мария соборуна, атасы менен чоң атасынын мүрзөлөрүнүн жанына коюлган.
Анын өлүмүнөн кийин Сеньориалдык такты бир тууганы Мешко III Старыйга өткөн.
Бирок Болеславдын башкаруусу маалында күчөгөн ички карама-каршылыктар Польшаны дагы узак убакыт бою бөлүп-жарып турган.
