Сигизмунддун өмүр баяны оор шарттарда башталган. Ал 1566-жылдын 20-июнунда Швециянын Грипсхольм сепилинде төрөлгөн. Ошол учурда анын ата-энеси — Юхан Ваза менен Катерина Ягеллонка туткунда болушкан. Иезуиттердин тарбиясын алган ханзаада католик динине өтө берилген, дээрлик ашынган диний көз карашта чоңойгон. Ал бул ишенимин өмүрүнүн акырына чейин сактап калган. Дал ушул диний берилгендик анын көптөгөн жеңиштеринин да, кыйроолорунун да негизги себептеринин бири болгон.
1587-жылы Речь Посполитада кайрадан так талашуу мезгили башталып, 21 жаштагы Сигизмунд король болуп шайланган. Анын талапкерлигин таежеси Анна Ягеллонка жана таажынын улуу гетманы Ян Замойский жигердүү колдошкон. Поляк шляхтасынын (дворяндарынын) бул чечиминин артында саясий эсеп жаткан. Алар швед тактысынын мураскерин королдукка чакыруу менен Ягеллондор династиясынын мураскерлигин сактап калууну гана эмес, түндүктөгү аймактык талаштарды чечүүнү, өзгөчө Эстляндияны өз карамагына өткөрүп алууну көздөшкөн.
Бирок Сигизмунд тактыга болгон укугун куралдын күчү менен коргоого аргасыз болгон. Ага Австриянын эрцгерцогу Максимилиан III Габсбург каршы чыккан. 1588-жылы Бычина жанындагы салгылашта гетман Замойскийдин аскерлери австриялыктарды талкалап, Максимилиандын өзүн туткунга алышкан. Ал 1589-жылдагы келишимден кийин гана тактыга болгон дооматынан баш тартып, эркиндикке чыккан.
Сигизмунд III поляк коомунун табитине туура келбеген монарх болуп чыккан. Мүнөзү түнт, салкын жана испан сарайына мүнөздүү жүрүм-турумду карманган король эркиндикти сүйгөн, өз укуктарын бекем коргогон шляхтанын арасында анчалык популярдуу болгон эмес. Король менен коомдун ортосундагы ажырым 1589-жылы ого бетер тереңдеген. Ошол жылы Сигизмунд Ревелде (азыркы Таллин) атасы менен жолуккан учурда Австриянын герцогу Эрнест менен жашыруун сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп, Польша тактысынан анын пайдасына баш тартуу мүмкүнчүлүгүн караштырган.
Бул окуя, ошондой эле королдун Эстляндияны Речь Посполитага өткөрүп берүүнү каалабагандыгы Ян Замойский менен олуттуу жаңжалга алып келген. 1592-жылы королго каршы «инквизициялык сейм» деп аталган жыйын чакырылган. Натыйжада королдук бийлик алсырап, монархтын жакын чөйрөсүндө таасирдүү гетмандын ордун иезуиттер ээлей баштаган. Алар бара-бара Сигизмунддун ички жана тышкы саясатынын негизги багыттарын аныктаган күчкө айланышкан.
Сигизмунд III өзүн католик дининин коргоочусу катары эсептеген. Анын негизги максаты протестантизмди жоюу жана православие чиркөөсүн Рим папасынын бийлигине баш ийдирүү болгон. 1596-жылы анын активдүү колдоосу менен Брест униясы түзүлүп, грек-католик чиркөөсү пайда болгон. Бул чечим коомдо терең ажырым жаратып, мамлекеттин чыгыш аймактарында бир катар көтөрүлүштөргө себеп болгон.
Диний кысымдар менен катар казактардын салттуу эркиндиктерин чектөө аракеттери Косинский (1591–1593), Наливайко (1594–1596), кийинчерээк Жмайло (1625) жана Федорович (1630) жетектеген көтөрүлүштөрдүн чыгышына түрткү берген.
Король кээде православдардын укуктарын таанып, аларга айрым жеңилдиктерди берген. Мисалы, 1609, 1618 жана 1631-жылдардагы сеймдерде алардын укуктары ырасталган. Бирок анын жалпы саясий багыты өзгөргөн эмес. Сигизмунд «диндин душмандары» деп эсептеген протестанттык Швецияга жана православдык Орус падышалыгына каршы күрөшүүнү уланткан.
Сигизмунд IIIнүн башкаруусундагы ички саясий өнүгүү мамлекеттик түзүлүштүн акырындап алсырай баштаган мезгилине туура келген. Король Батыш Европадагы үлгү боюнча абсолюттук монархия орнотууга умтулган. Ал сеймдердин укуктарын чектеп, түздөн-түз таажыга көз каранды башкаруу аппаратын түзүүнү каалаган. Бирок мындай аракеттер катуу каршылыкка туш болгон. 1606–1609-жылдары Зебжидовскийдин рокошу — королго каршы шляхтанын куралдуу көтөрүлүшү башталган.
Кызыгы, Сигизмунд абсолюттук бийликке умтулуу менен өзү эле бир добуштуулук принцибинин (liberum veto) бекемделишине өбөлгө түзгөн. Ян Замойский сеймдерде чечимдерди көпчүлүк добуш менен кабыл алууну сунуштаганда, король өз таасирин жоготуп алуудан чочулап, эски тартипти жактаган оппозицияны колдогон.
Ошентип, «алтын эркиндик» теориясы менен акталган келечектеги мамлекеттик башаламандыкка негиз салынган. Ушул эле мезгилде, 1596-жылы, монархтын резиденциясы Краковдон Варшавага көчүрүлүп, Варшава өлкөнүн жаңы саясий борборуна айланган.
1592-жылы атасы каза болгондон кийин Сигизмунд Швеция тактысын мурастап, 1594-жылы Стокгольмдо таажы кийген. Натыйжада Балтика деңизинин эки жээгиндеги мамлекеттерди бириктирген Польша-Швеция униясы түзүлгөн. Бирок Сигизмунддун католик динине ашкере берилгендиги жана протестанттык Швецияда Контрреформация жүргүзүү аракеттери жергиликтүү ак сөөктөрдү ага каршы койгон.
Швециянын регенти болуп анын агасы Карл, Сёдерманланд герцогу дайындалган. Ал элдин нааразычылыгын чеберчилик менен өз кызыкчылыгына пайдаланган. 1598-жылы Сигизмунддун Швецияга жасаган ийгиликсиз жортуулунан кийин, 1599-жылы ал бийликтен биротоло четтетилген. Кийин Карл IX Швециянын жаңы королу болгон.
Сигизмунд өмүрүнүн акырына чейин швед тактысынан ажыраганын моюнга алган эмес. Натыйжада ал Речь Посполитаны Швецияга каршы алтымыш жылга созулган оор согуштарга аралаштырган. Бул кагылышуулар акыры мамлекетке кыйроолорду жана чоң жоготууларды гана алып келген.
Сигизмунддун тышкы саясатындагы эң көрүнүктүү жана ошол эле учурда драмалуу окуялар Орусия менен болгон согуштарга байланыштуу болгон. Орус мамлекетиндеги Башаламандык мезгилинен пайдаланып, король алгач Жалган Дмитрий Iни колдогон. Ал бийликтен кулатылгандан кийин Сигизмунд ачык аскердик басып кирүүгө өткөн. 1609-жылы ал Смоленск шаарын курчоого алган.
1610-жылы Клушино жанындагы салгылашта гетман Жолкевскийдин аскерлери орус-швед армиясын талкалап, Москвага жол ачкан. Поляк гарнизону Кремлди ээлеп, орус боярлары Москва тактысына Сигизмунддун уулу — королевич Владислав IVтү шайлашкан.
Бул жеңиштин туу чокусу 1611-жылдын 29-октябрында Варшавада болгон окуя эле. Ошол күнү туткунга түшкөн орус падышасы Василий Шуйский Сигизмунддун алдында салтанаттуу түрдө ант берүүгө мажбур болгон.
1612-жылы поляк аскерлери Москвадан куулуп чыгарылганына карабастан, согуш 1618-жылга чейин уланган. Деулино тынчтык келишиминин негизинде Речь Посполита өзүнүн тарыхындагы эң кеңири аймактык чектерине жеткен. Смоленск, Чернигов жана Северск жерлери анын карамагына өткөн.
Королдун жеке жашоосу да Габсбургдар династиясы менен тыгыз байланышта болгон. Ал эки жолу үйлөнгөн жана анын эки жубайы өз ара бир тууган эже-сиңдилер болушкан. Биринчи жубайы Анна — Владислав IVтүн энеси, ал эми экинчи жубайы Констанция — Ян II Казимирдин энеси болгон.
Дал ушул династиялык байланыштар Сигизмунддун Отуз жылдык согушта Ыйык Рим империясынын императорлорун колдошуна да таасир эткен.
1631-жылы Констанциянын өлүмү монархтын ден соолугуна катуу сокку урган. Сигизмунд III Ваза 1632-жылдын 30-апрелинде инсульттан каза болгон.
Ал өзүнөн кийин аймагы боюнча кубаттуу, бирок ички түзүлүшү олуттуу алсырап калган мамлекетти калтырган. Речь Посполита түндүктө жана чыгышта тынымсыз жүргөн согуштардын сазына баткан эле.
Анын башкаруу мезгили тарыхта «күмүш доор» катары белгилүү болуп, андан кийин мамлекетти оор сыноолорго салган «Топон» («Потоп») доорунун кара көлөкөсү түшкөн.
