Улуу Казимир IV менен Елизавета Габсбургдун төртүнчү уулу Александр 1461-жылы 5-августта Краков шаарында төрөлгөн. Анын тарбиясы менен ошол доордун эң көрүнүктүү ойчулдары Ян Длугош жана Филипп Каллимах алектенишкен. Алар Александрдын илимге, көркөм өнөргө жана шаан-шөкөттүү жашоого болгон кызыгуусун калыптандырышкан. Дене түзүлүшү чың жана келишимдүү болгонуна карабастан, замандаштары аны саясий жөндөмдүүлүгү жагынан бир туугандарынан төмөн баалашкан. Алар анын ысырапкорчулугун жана Михаил Глинский сыяктуу кеңешчилерине ашыкча көз каранды болууга жакындыгын белгилешкен. Ошол эле учурда Александр Литванын тарыхында литва тилин билген акыркы башкаруучу катары калган.
Александрдын бийликке карай жолу 1492-жылы, атасынын өлүмүнөн кийин Литванын улуу князы болуп шайланганда башталган. Анын башкаруусунун алгачкы күндөрүнөн тартып эле Русь мамлекети менен болгон согуш (1487–1494) кырдаалды оорлоткон. Чабуулга өткөн орус аскерлери Вязьма шаарын жана Смоленск аймагынын чыгыш бөлүгүн басып алышкан. Дипломатиялык жактан обочолонуп, коңшу мамлекеттерден жардам ала албаган Александр тынчтыкка жетишүүнүн жолдорун издөөгө аргасыз болгон.
1494-жылдын февраль айында Литва үчүн оор шарттарды камтыган тынчтык келишими түзүлгөн. Ага ылайык, Литва Верховск княздыктарынан жана Смоленск аймагынын бир бөлүгүнөн ажыраганын расмий түрдө тааныган. Союзду бекемдөө максатында Александр Иван IIIнүн кызы Елена Ивановнага үйлөнгөн. Бирок бул династиялык нике туруктуулуктун кепилдиги боло алган эмес. Тескерисинче, ал жаңы жаңжалдарга себеп болгон. Каржылык кыйынчылыктарга туш болгон Александр жубайына анын даражасына ылайыктуу жер ээликтерин бөлүп бере алган эмес. Ал эми католик дининин өкүлдөрү православие динин туткан княгиняга басым жасап, аны католик динине өтүүгө көндүрүүгө аракет кылышкан. Бул келишпестиктерге карабастан, Александр өмүрүнүн акырына чейин жубайына чын жүрөктөн берилген бойдон калган.
XV кылымдын аягы жаңы союздаштарды активдүү издөө мезгили болгон. Александр Литванын Улуу княздыгынын эгемендүүлүгүн коргоо максатында поляк Ягеллондорунун анын иниси Сигизмунд үчүн өзүнчө Киев княздыгын түзүү аракеттерин чечкиндүү түрдө токтоткон. 1499-жылы Москва, Крым жана Осмон империясы тарабынан күчөп жаткан коркунучтарга каршы биргелешкен коргонуу мүмкүнчүлүктөрүн бекемдөөгө багытталган Краков-Вильна униясына кол коюлган.
Коңшу мамлекеттер менен мамилелер өтө чыңалган бойдон калган. Александр Ганза союзу менен соода согуштарын жүргүзгөн жана Тевтон орденинин санкцияларына жооп катары Пруссияга баруучу соода жолдорун жапкан. Бирок кийинчерээк бир тууганы Ян Ольбрахттын ортомчулугу менен немистерге экономикалык жактан жакындашууга барган. 1498-жылы ал атүгүл Швециянын тактысына талапкер болууга аракет кылган, бирок бул авантюра ийгиликсиз аяктаган.
1500-жылы Москва менен жаңы ири согуш башталган. Литва армиясы Ведроша салгылашуусунда кыйратуучу жеңилүүгө учурап, мамлекетти катастрофанын босогосуна алып келген. Дал ушул оор учурда, 1501-жылы бир тууганы Ян Ольбрахт каза болгондон кийин, Александр Польшанын королу болуп шайланган. Поляк шляхтасынын колдоосун камсыз кылуу үчүн ал Мельник униясына жана Мельник привилейине кол койгон. Бул документтер королдук бийликти Сенаттын пайдасына олуттуу чектеген.
Аскердик аракеттер 1503-жылдын март айына чейин уланып, ошол мезгилде алты жылдык Благовещение элдешүү келишими түзүлгөн. Анын шарттарына ылайык, Литва Брянск, Дорогобуж, Путивль жана Мценск шаарларын кошкондо эбегейсиз чоң аймактарынан, тактап айтканда, чыгыштагы жерлеринин болжол менен үчтөн бир бөлүгүнөн ажыраган. Мамлекеттик казына түгөнүп, король таажыга тиешелүү жерлерди ири магнаттарга күрөөгө коюуга аргасыз болгон.
Александрдын ички саясаты кийинчерээк «шляхталык демократия» деп атала турган башкаруу системасынын пайдубалын түзгөн. Ал 1492-жылы эле Литванын Улуу княздыгында жалпы мамлекеттик привилей чыгарган. Ага ылайык, улуу князь Раданын макулдугусуз маанилүү чечимдерди иш жүзүндө кабыл ала албай калган. Ал эми Польшада сословиелик өкүлчүлүктүн өнүгүшү 1505-жылдагы Радом сейминде өзүнүн туу чокусуна жеткен. Дал ошол жерде белгилүү «Nihil novi» («Эч кандай жаңы нерсе») конституциясы кабыл алынган.
«Жалпы мыйзамдар бир адамга эмес, бүтүндөй элге тиешелүү болгондуктан, мындан ары биз жана биздин мураскорлорубуз сенаторлор менен жергиликтүү өкүлдөрдүн жалпы макулдугусуз эч кандай жаңы чечим кабыл ала албайбыз».
Бул мыйзам чыгаруу бийлигин биротоло Сеймдин колуна өткөрүп берип, Польшаны ошол мезгилдеги Европа үчүн өзгөчө сословиелик монархияга айландырган. Ошол эле учурда улуу канцлер Ян Лаский поляк укугун системалаштырган биринчи мыйзамдар жыйнагын — Лаский статутун даярдаган.
Социалдык жана диний тармактарда Александр карама-каршылыктуу саясат жүргүзгөн. 1495-жылы диний бир түрдүүлүктү камсыз кылууну көздөп жана тарыхчылардын божомолу боюнча, кредиторлор алдындагы мамлекеттин ири карыздарынан кутулуу максатында ал еврейлерди Литванын Улуу княздыгынан кууп чыгарууга буйрук берген. Бирок 1503-жылы алардын капиталы менен тажрыйбасы экономика үчүн зарыл экенин түшүнүп, кайра кайтып келүүгө уруксат берген. Ошондой эле алардын укуктарын калыбына келтирип, конфискацияланган мүлктөрүн кайтарып берген.
Диний маселелерде король Флоренция униясынын идеяларын ишке ашырууга аракет кылган. Ал католик жана православие чиркөөлөрүн Рим папасынын жетекчилиги астында бириктирүүгө үмүттөнгөн. Митрополит Иосиф Болгариновичтин колдоосу менен эки конфессияны жакындаштыруу багытында кадамдар жасалган. Бирок толук баш ийүүнү талап кылган Ватикандын катаал позициясынан жана православие динин туткан калктын каршылыгынан улам бул аракет ийгиликсиз аяктаган. Ошол эле учурда Александр искусство менен динди колдогон берешен меценат бойдон калып, Гродно жана Полоцк шаарларында бернардиндердин монастырларын негиздеген.
1505-жылы Александр шал оорусуна чалдыккан. Оорусуна карабастан, ал мамлекеттик иштер менен алектенүүнү уланткан. 1506-жылдын жайында Вильна шаарында өлүм алдында жаткан учурда, ал өзүнүн бир тууганы Сигизмунддун пайдасына керээз жазган. Өмүрүнүн акыркы күндөрүндө Михаил Глинскийдин Клецк салгылашуусунда крым татарларын ири жеңилүүгө учуратканы тууралуу кабар келген.
Польша королу Сигизмунд Iнин портрети. Ганс фон Кульмбахка таандык деп эсептелет. 1511–1518-жылдардын аралыгы. Улуттук музей, Познань.
Александр Ягеллончик 1506-жылы 19-августта 45 жашында дүйнөдөн кайткан. Ал Вильна шаарындагы Ыйык Станислав жана Ыйык Владислав кафедралдык соборуна коюлган жалгыз поляк королу болуп калган.
Тарыхчылар анын инсандыгына карама-каршылыктуу баа беришет. Николай Карамзин аны «Москвага дос да, душман да боло албагандыгы» үчүн сынга алган. Ал эми Эдуардас Гудавичюс Александр өзгөчө зор таланттарга ээ болбосо да, мезгилдин өзгөрүүлөргө жана коомдук катмарлар ортосундагы диалогго болгон муктаждыгын терең түшүнө билген башкаруучу болгонун белгилеген.
Анын башкаруу мезгили Польша менен Литванын тарыхындагы маанилүү этап болуп, андан кийин Кары Сигизмунддун тушундагы «Алтын доор» башталган.
