Вологез Iдин такка отурушу (б.з. болжол менен 51-ж.) түндүк чек аралардагы кризис менен дал келди. Түбөлүк талаштын өзөгү болгон Армения кайрадан кандуу драма жүргөн аймакка айланды. Иберия падышасы Фарасман амбициялуу уулу Радамисттен кутулуу үчүн аны Арменияны басып алууга жөнөттү.
Окуялар тездик менен жана ырайымсыз өнүктү. Радамист өзүнүн таякеси, падыша Митридатты Горнея (Гарни) чебинде курчоого алды. Падышаны коргоого тийиш болгон рим гарнизону ага чыккынчылык кылды. Алтынга сатылып кеткен префект Поллион Митридатты багынууга мажбурлады. Радамист тууганынын канын кылыч же уу менен төкпөөгө ант берип, аны муунтуп өлтүрүүнү буйрук кылды жана анын бүт үй-бүлөсүн кырып салды.
Бул окуяны уккан Сириянын рим наместниги Уммидий Квадрат күмөн санап турду, бирок Каппадокиянын прокуратору Юлий Пелигн — майда жана ачкөз адам — узурпатор Радамистти гана таанып тим болбостон, анын таажы кийүү аземине да катышты. Вологез I үчүн бул белги болду: Арменияда башаламандык өкүм сүрүүдө, демек бул өзүнүн иниси Тиридатты такка отургузуу үчүн эң ыңгайлуу учур.
Вологез заматта Артаксата менен Тигранакертти ээлеп, Радамистти кууп чыкты. Бирок катаал кыш жана оорулар парфяндарды артка чегинүүгө мажбур кылды. Радамист кайтып келип, калкты террорго салды, бул жаңы көтөрүлүшкө алып келди. Армяндар өздөрү тиранды кууп чыгып, Тиридатты кайра чакырышты.
Б.з. 54-жылы Римде бийликке жаш Нерон келди. Империя катуу жооп берүүнү чечти. Чыгыш легиондорунун башына эски мектептин кол башчысы Гней Домиций Корбулон дайындалды. Ал келгенде үрөйү учту: сириялык легиондор бузулган, ардагерлер курал-жарактарды сатып, көпчүлүгүндө соот да жок эле. Корбулон эң катуу тартип киргизип (кичинекей күнөө үчүн да өлүм жазасы), бир кыш ичинде чатырларда тартипсиз топту чыныгы согуш машинасына айлантты.
Б.з. 58-жылы Корбулон чабуул баштады. Вологез Гирканиядагы көтөрүлүш менен алаксып турганда, римдиктер Арменияны от менен кылычтан өткөрүштү. Артаксата толугу менен өрттөлдү, Тигранакерт багынды. Тиридат куулуп, Рим такка өзүнүн куурчагын — Тигран Vди (Каппадокиялык Архелайдын чөбөрөсүн) отургузду. Парфия жеңилди дегендей болду.
Бирок римдиктер койгон Тигран V парфяндардын вассалы Адиабенеге кол салып ката кетирди. Бул Вологездин колун бошотту. Ал гиркандар менен тынчтык түзүп, бардык күчүн батышка бурду.
Узакка созулган согуштан чарчаган Рим этият Корбулондун ордуна өзүнө ишенген Луций Цезенний Петті койду. Ал жакында бүт Парфияны багындырам деп мактанып, Евфраттан өттү, бирок аскерлерди бөлүп, өтө начар аракет кылды. Б.з. 62-жылы Рандеяда (Арсаний дарыясынын жээгинде) кырсык болду. Вологез I Пэттин легиондорун курчап алды. Римдиктер тузакка түшүштү. Өзүн жоготкон Пет багынып берди.
Шарттар өтө маскаралоочу болду: римдиктер Армениядан кетүүгө тийиш эле. Бардык кампа жана чептер парфяндарга берилди. Легионерлер өмүрүн сактоо үчүн «моюнтуруктун» астынан өтүштү — бул уяттын белгиси болчу. Римдиктер парфяндарга ыңгайлуу болушу үчүн дарыядан көпүрө да куруп беришти. Бул Вологездин триумфу болду. Ал Парфия Римди ачык салгылашта жеңе аларын далилдеди.
Нерон аброюн сактоо үчүн командалыкты кайра Корбулонго берди. Ал зор армия топтоду, бирок эки тарап тең жаңы согуш баарын алсырарын түшүндү. Б.з. 63-жылы ошол эле Рандеяда тарыхый жолугушуу өттү. Компромисс түзүлүп, бул Парфиянын дипломатиялык жеңиши болду: Армениянын падышасы Аршакид (Вологездин иниси Тиридат) болмок, бирок таажыны рим императорунун колунан алмак.
Б.з. 66-жылы Тиридат I Римге жөнөдү. Бул укмуштуу сапар болду: 3000 парфян атчаны, падышалардын уулдары жана чоң кошуун Римдин эсебинен бүт дүйнөнү кесип өттү. Нерон Тиридатты Форумда таажы кийгизди, бул Римге Чыгыш «баш ийди» деп жарыялоого мүмкүндүк берди, бирок иш жүзүндө Армения Аршакиддердин мурасы болуп калды.
Батыш чек араларын коопсуздандыргандан кийин, Вологез жаңы коркунучка туш болду. Б.з. 72-жылы Кавказдын Темир Дарбазалары (Дербент) аркылуу аландардын ордолору кирип келди. Көчмөндөр Мидия Атропатенаны жана Арменияны талап-тоноп салышты. Падышанын иниси Пакор гаремин таштап качууга аргасыз болду (аялын жана токолдорун кайра сатып алууга туура келди). Армян падышасы Тиридат да дээрлик туткунга түшмөк — алан жоокери ага аркан ыргытып, падыша жипти кылыч менен кесип гана кутулган. Вологез Римден (жаңы император Веспасиандан) жардам сурады, бирок ал баш тартып, Ибериядагы Мцхета чебин гана бекемдеди. Аландар өздөрү олжого тоюп, кетип калышты.
Веспасиан менен мамилелер татаал болгон. Римде жарандык согуш жүрүп жатканда (69-ж.), Вологез асыл ниет менен Веспасианга 40 миң атчан сунуш кылган, бирок ал сылык түрдө баш тарткан. Кийин, 72-жылы Рим Коммагенени аннексиялап, анын падышасы Антиохту парфяндар менен сүйлөшкөн деп айыптады. Антиохтун уулдары Вологезге качып келип, ал меймандостук мыйзамдарына ылайык аларды урмат менен кабыл алды.
Вологез I тарыхта жоокер гана эмес, улуу реформатор катары да калды. Анын тушунда эллинизмден (грек маданиятынан) баш тартуу жана ирандык тамырларга кайтуу башталды.
Монеталарда биринчи жолу бурмаланган грек тилинин ордуна пехлеви (парфян тили) жазуулары пайда болду. Биринчи жолу от алтарынын сүрөтү түшүрүлдү — бул зороастризмдин кылымдар бою белгиси болуп калды.
Вологез зороастрийлердин ыйык китеби болгон Авестанын бардык чачыраган тексттерин чогултууну буйруп, анын кодификациясынын башталышын койду.
Римчил жана дайыма көтөрүлүп турган грек Селевкиясынын таасирин азайтуу үчүн падыша жаңы шаар — Вологезокерта (Вологазия) негиздеди. Бул шаар жаңы соода борборуна айланып, кербен жолдорун өзүнө бурду.
Вологез I болжол менен б.з. 79–80-жылдары дүйнөдөн кайтты, Парфияны мурдагыдан да күчтүү абалда калтырды. Ал рим легиондорун тизе бүктүрүп, инисин Армения тактысына отургузуп гана тим болбостон, эң башкысы — өз элине маданий өздүгүн кайтарып берди жана парфян доорунан келечектеги Сасаниддердин улуулугуна көпүрө салды.
