Митридат Iдин такка көтөрүлүш тарыхы байыркы дүйнө үчүн сейрек кездешкен саясий акылмандык актысынан башталат. Б.з.ч. болжол менен 171-жылы (Бактрияда Евкратиддин бийликке келишине туура келген салттуу дата боюнча) падыша Фраат I өлөр алдында таажыны көптөгөн уулдарынын бирине эмес, өзүнүн иниси Митридатка өткөрүп берген. Фраат душмандар курчап турган Парфияга жаш мураскер эмес, өзгөчө эрдикке ээ тажрыйбалуу адам керек экенин түшүнгөн. Бул тандоо Чыгыштын тагдырын кылымдарга аныктаган.
Митридаттын бийликке келиши өзгөчө геосаясий учурга туш келген. Парфияны эки тараптан кысып турган эки гигант — батыштагы Селевкид державасы жана чыгыштагы Греко-Бактрия падышалыгы — алсырай баштаган. Митридат такка олтургандан кийин дароо эле чакан падышалыкты дүйнөлүк империяга айлантуу боюнча дымактуу планын ишке ашыра баштаган.
Алгачкы сокку ички жаңжалдардан чарчаган Бактрияга урулган. Парфиялык катафракттар Аспионага (Ариана аймагы) жана Тапирияга (Тежендин чыгышы) кирип барып, бул бай аймактарды тартып алышкан.
Падышанын амбициясы мындан да алыска жеткен болушу мүмкүн. Алты кылымдан кийин жазган тарыхчы Павел Орозий Митридат Индияга чейин жетип, Гидасп менен Инд дарыяларынын ортосундагы урууларды багындырган деп билдирет. Азыркы тарыхчылар ишенимдүү далилдердин жоктугунан бул маалыматка этият мамиле кылышат, бирок мындай уламыштын өзү Митридаттын кийинки муундардын көзүндөгү масштабы кандай болгонун көрсөтөт.
Митридат чыгыш чек араларын бекемдеп жатканда, батышта эски дүйнө кыйрап жаткан. Селевкид падышасы Антиох IV Эпифан империяны сактап калууга аракет кылып, Палестинадагы Маккавейлердин көтөрүлүшү менен козголоңчул Чыгыштын ортосунда тынчтык таба албай жаткан. Б.з.ч. 166–165-жылдары ал айласы кеткен жортуул жасап, Евфраттан өтүп, армян падышасы Арташес Iди туткунга алган, бирок чыр-чатактарга чөгүп кеткен. Элимаида менен Персеполдогу храмдарды талап-тоноо аракети жергиликтүү элдин катуу каршылыгына туш болгон.
Антиох IVдүн б.з.ч. 164-жылы Габада өлүшү империянын толук ыдырашына белги берген. Чыгыш сатрапиялары биринин артынан бири көз карандысыздыгын жарыялай баштаган: Камнаскир башкарган Элимаида андан да мурда бөлүнгөн. Мидия сатрап Тимархтын жетекчилиги алдында көтөрүлүшкө чыккан (б.з.ч. 161-жылдан тартып). Персида жана Харакена (Тигр менен Евфраттын куймасында) өз алдынча болуп кеткен. Армения Софена жана Улуу Армения болуп бөлүнгөн.
Иран өз ара касташкан майда княздыктардын жамаачы жуурканына айланган. Бул бөлүктөрдү бириктире турган күч керек эле. Ал күч парфиялыктар болду.
Б.з.ч. 161–155-жылдардын аралыгында Митридат Мидия үчүн оор согуш баштаган. Каршылыкты (балким Тимарх көрсөткөн) жеңип, ал бул стратегиялык аймакты өзүнө кошуп алып, башкаруучу катары Багаз аттуу адамды дайындаган. Цивилизациянын жүрөгү — Месопотамия — тарапка жол ачылган.
Б.з.ч. 141-жылы ошол доордун башкы драмасы орун алган. Селевкид падышасы Деметрий II Никатор коркунучту түшүнүп, элдик кошуун чогултуп, парфиялыктарга каршы чыккан. Бирок Митридаттын аскердик генийи грек стратегиясынан ашып түшкөн. Ал Деметрийди айлакерлик менен жеңип, анын генералдарын талкалап, салтанаттуу түрдө Селевкия-на-Тигреге кирген.
Клин жазуусу бар табличкалар (астрономиялык күндөлүктөр) бул жеңиштин так даталарын сактап калган:
б.з.ч. 141-жылдын 8-июлу — Митридат Селевкияда расмий түрдө падыша деп жарыяланган;
б.з.ч. 141-жылдын октябры — анын бийлигин байыркы Урук тааныган.
Митридат I Вавилониянын өкүмдары болуп, «Улуу Падыша» деген титулду алган. Башаламандыкка чарчаган жергиликтүү калк аны көп учурда куткаруучу жана тартипти калыбына келтирүүчү катары тосуп алган.
Б.з.ч. 141-жылдын аягында, даңктын туу чокусунда турганда, Митридат Вавилониядан шашылыш кетүүгө аргасыз болгон. Чыгыш чек араларда, Гирканияда, сактар пайда болгон — аларды юэчжилер Түркстан тараптан сүрүп чыгарган көчмөндөр эле. Батышта гарнизондорду калтырып, падыша өз жерлерин коргоого жөнөгөн.
Бул учурдан Деметрий II пайдаланып калган. Бактрия, Элимаида жана грек полистери тарабынан колдоого алынган ал каршы чабуулга өтүп, бир катар жеңиштерге жетишкен. Бакыт парфиялыктардан жүзүн буруп кеткендей сезилген. Бирок Митридат сактарды жеңген соң кайтып келип, чечүүчү сокку урган. Деметрий туткунга түшкөн (күч мененби же айлакерлик мененби — белгисиз).
Парфия падышасы туткун менен өзгөчө ыкмада мамиле кылган. Деметрий анын тарапкерлерине сабак болушу үчүн аны колдогон шаарлардын көчөлөрү менен өткөрүлүп, андан соң Гирканияга ардактуу сүргүнгө жөнөтүлгөн. Ал жерде селевкид падышасы бай жашоодо жашап, ал тургай Митридаттын кызы Родогунага үйлөнгөн — улуу падышанын колундагы саясий куурчакка айланган.
Тылдарын коопсуздандыргандан кийин Митридат Деметрийге жардам берген Элимаидага каршы жортуул баштаган. Бул жөн гана жазалоо эмес, казынаны толтуруунун да жолу болгон. Парфиялыктар Солаке жана Селевкия-на-Гедифоне шаарларын басып алып, Афина менен Артемида кудайларына арналган бай храмдарды талап-тоношкон (олжо 10 000 талантка жеткен). Элимаида толук империяга кошулуп, парфиялыктар Сузада бекем орун алышкан.
Изехтеги Ксонг-э Ашдардагы аска рельефи бул жеңиш учурун чагылдырган: канаттуу жеңиш кудайы Ника батасын берген атчан падыша ага баш ийген ак сөөктөрдүн урматын кабыл алууда. Бул — байыркы Иран үстүнөн жаңы бийликтин символу болгон биринчи чыныгы парфиялык аска рельефи.
Митридат I Юстин жазгандай «тынчтык жана бейпилдик ичинде» б.з.ч. 138 же 137-жылы каза болгон. Анын өлүмүнө карата Парфия аймактык княздык эмес, Евфраттан Гиндукушка чейин созулган дүйнөлүк державага айланган.
Анын башкаруусу маданияттардын синтезинин доору болгон. Селевкияда чегилген тыйындарында ал эллин диадемасын кийген, «Филэллин» («гректерди сүйүүчү») деген титул менен сүрөттөлгөн — бул грек калкы менен жарашуу белгиси болгон. Реверсинде ирандык жеңиш кудайы Веретрагнага теңештирилген Геракл көрсөтүлгөн.
Бирок мамлекеттин маңызы ирандык бойдон калган. Митридаттын тушунда канцеляриянын расмий тили болуп пехлеви (арамей жазмасы менен) кабыл алынган, зороастризмдин культтары, анын ичинде падышанын өзү атын алып жүргөн Митра кудайынын сыйынуусу жандандырылган. Ал Улуу Жибек жолун көзөмөлгө алып, мамлекеттин гүлдөшүн камсыз кылган жана грек Бактриясын Батыштан биротоло ажыратып, Чыгыштагы эллинизмди акырындык менен өчүүгө дуушар кылган.
Митридат I жөн гана жерлерди багынтпастан, Парфия империясы дагы дээрлик төрт кылым бою Рим менен атаандаша турган негизди түзгөн.
