Хосройдун парфян тактына отурушу (б.з. болжол менен 109-ж.) сактык доорунун аякташын билдирген. Эгер анын агасы жана мурунку падыша Пакор II Рим менен кагылышуудан качса, Хосрой тайманбастык менен аракет кылууну чечти. Ал Рим тарабынан бекитилген Армения падышасы Аксидарды (Пакордун уулу) тактан түшүрүп, анын ордуна өзүнүн кишисин — башка жээни Партамасирди отургузду.
Бул Нерон доорунан бери (63-жылдагы келишим) түзүлгөн макулдашуунун түз бузулушу эле, ага ылайык Армения падышасын Рим бекитчү. Дактарды жаңы эле багындырган жана Александр Македонскийдин даңкын эңсеген император Траян согуш үчүн эң ылайыктуу шылтоого (Casus belli) ээ болду.
113-жылдын күзүндө, 27-октябрда, Траян Римден Чыгышка карай сүзүп жөнөдү. Хосрой эмне кылып койгонун түшүнүп, жаңжалды жөнгө салууга аракет кылды. Анын элчилери Афинада императорду белектер менен тосуп алып, Партамасирди падыша катары таанууну өтүнүштү. Бирок өз күчүнө ишенген Траян белектерди да кабыл алган жок, элчилерге жооп да берген жок. Согуш сөзсүз болуп калды.
114-жылдын башында Траян Антиохияга келди. Дак согуштарынын ардагерлеринен жана чыгыш легиондорунан (IV Scythica, VI Ferrata, X Fretensis ж.б.) турган зор армия чогултуп, түндүккө карай жылды. Кавказдагы башкаруучулар Римдин күчүн көрүп, баш ийгенин билдирүүгө шашылышты.
Армян кампаниясынын кульминациясы Элегияда (Эрзурумдун батышында) болду. Ырайым күтүп келген Партамасир рим лагеринде легиондордун алдында диадемасын чечип, Траяндын бутуна койду, император аны мурда Нерон Тиридатка кайтарып бергендей кайра берет деп үмүттөндү. Бирок Траян муздак үн менен: Армения мындан ары падышалык эмес, Рим провинциясы, — деп билдирди.
Партамасир кетүүгө аракет кылды, бирок кармалды. Күтүлбөгөн кагылышууда рим атчандары болочок падышаны өлтүрүп салышты. Армения аннексияланып, Траян Optimus («Эң мыкты») титулун алды.
115-жылы согуш түштүккө жайылды. Римдиктер Нисибис менен Батнаны басып алышты, бул үчүн Траян Parthicus («Парфяндык») титулуна ээ болду. Хосройдун абалы Парфиянын өз ичиндеги согуштан улам да татаалдашкан. Селевкияда анын атаандашы Вологез II күч топтоп турган. Бул жарандык тиреш коргонуу мүмкүнчүлүгүн шал кылды.
Легиондордун инженердик чеберчилигин пайдаланып, Траян Нисибистин токойлорунда флот куруп, аны Тигр дарыясына түшүрдү. Адиабена кулап, Ассирия провинциясына айланды. Евфрат бойлоп жылган римдиктер легендарлуу Семирамида дубалы менен Дура-Европостун жанынан өтүштү.
Кампаниянын финалы таң калыштуу болду: улуу борбор Ктесифон согушсуз эле кулады. Хосрой баарын таштап качты. Траян падышанын кызын жана династиянын башкы ыйык белгиси — Аршакиддердин Алтын тактысын колго түшүрдү. Римдиктер PARTHIA CAPTA («Багындырылган Парфия») деген жазуусу бар монеталарды чыгарып, жеңишти майрамдашты. Траян Тигр менен Перс булуңуна чейин түшүп, Индияга кетип жаткан кемелерди карап туруп, Александрдын жолун кайталоого өзү өтө кары экенине өкүнгөн.
Бирок Римдин жеңиши пиррдик болду. 115–116-жылдардын кышында, Траян Вавилондо турган кезде, римдиктердин арт жагында чоң көтөрүлүш чыкты. Гарнизондор кырылып, шаарлар дарбазаларын жапты. Хосройдун агасы Мехердот (Митридат) каршылык уюштурууга аракет кылып, бирок аттан кулап каза болду. Күрөштүн туусун анын уулу — Санатрук көтөрдү.
Траян өтө катаал террор менен жооп берди. Кол башчы Луций Квиет Эдесса менен Нисибисти өрттөп жиберди. Тигр боюндагы Селевкия да өрттөлдү. Парфяндарды колдогон жөөт калкы кырылып жок кылынды.
Күч менен өлкөнү кармап туруу мүмкүн эмес экенин түшүнгөн Траян «бөлүп башкар» ыкмасын колдонду. Хосрой Санатрукка жардамга уулу Партамаспатты жөнөткөн. Римдиктер жашыруун түрдө Партамаспат менен сүйлөшүп, аны тууганына чыккынчылык кылууга көндүрүштү. Санатрук жеңилип, өлтүрүлдү. Ктесифондо Траян чыккынчы Партамаспатты таажы кийгизип, аны падыша деп жарыялады (REX PARTHIS DATUS — «Парфяндарга берилген падыша»).
117-жылдын жазында Траян артка чегинип бара жаткан. Анын жолунда чөлдөгү бекем шаар Хатра турду. Хатраны курчоо рим экспансиясынын кыйрашын символдоду. Дион Кассий жазгандай, шаарды Күн кудайы өзү коргогондой болду: римдиктерди катуу ысык, суунун жоктугу жана тамак-ашка конгон чымындардын үйүрү кыйнады. Траян өзү да чабуулга катышып, атчан аскерлери талкалангандан кийин араң аман калды.
Ооруп, жеңилүүдөн сынып калган император курчоону токтотуп, Сирияга кайтып, ошол жерде 117-жылдын августунда каза болду.
Траяндын өлүмү Парфияны сактап калды. Жаңы император Адриан прагматик катары Чыгышты кармап туруу мүмкүн эмес экенин түшүндү. Ал Траяндын бардык басып алууларынан баш тартты: Армения, Месопотамия жана Ассирия ташталды. Чек ара кайра Евфратка жылды.
Куурчак падыша Партамаспат парфяндар тарабынан куулуп, Рим андан сооротуу үчүн гана кичинекей Осроенаны берди. Хосрой кайра бийлигин калыбына келтирди. 123-жылы Адриан чек арага өзү келип сүйлөшүүлөрдү жүргүздү. Тынчтыкты бекемдөө үчүн ал асыл иш жасады: Траян туткунга алган Хосройдун кызын кайтарып берди. Император Алтын тактыны да кайтарып берүүгө убада кылган, бирок тарых көрсөткөндөй, бул ыйык белги Римде эле калган (балким, тынчтыктын кепилдиги катары).
Хосрой (Ороз) Парфияны жок кылышы керек болгон согуштан аман чыкты. Ал империяны урандылардан кайра калыбына келтирип, Римдин эң улуу баскынчысы менен тирешип, кызын кайтарып алды. Бирок ички талаштар токтогон жок, Вологез II менен күрөшү өмүрүнүн акырына чейин уланды.
128–129-жылдардан кийин Хосройдун аты жазылган монеталар чыгарылбай калган, бул анын узак жана драмалуу башкаруусунун аякташын билдирет. Ал борборун жана тактысын жоготуп, бирок кайра кайтарып алган падыша катары эсте калды.
