Аршакиддер династиясынын калыптануу доору антик авторлор тарабынан өтө эле чектелүү сүрөттөлгөн, алардын чыгармалары көп учурда «варварларга» карата грек же рим текеберчилиги менен сугарылган. Ушул белгисиздик туманында падыша Фрияпатийдин — державанын үчүнчү (же айрым версиялар боюнча төртүнчү) башкаруучусунун — фигурасы өзгөчө орун ээлеп, заманбап изилдөөчүлөрдүн ортосунда катуу талаштарды жаратып келет.
Бул талаштардын тамыры династиянын негиздөөчүсү Аршак Iдин өзүнө барып такалат. Ал ким болгон? Антик булактар өздөрү да бири-бирине карама-каршы келип, аны кээде тайманбас каракчы, кээде Диодоттун каарынан качкан бактриялык, кээде селевкид сатрапы Андрагордун же ал тургай перс падышасы Артаксеркс IIнин тукуму деп аташкан (бул версияны Аршакиддер өздөрү жактырган). Бүгүнкү күндө тарыхчылар Аршак I дах конфедерациясына кирген парн аттуу көчмөн иран уруусунун башчысы болгон, Парфияны басып алып, зороастризмди жана отурукташкан элдердин маданиятын кабыл алган деген пикирге көбүнчө макул болушат.
Бирок негиздөөчүнүн теги аздыр-көптүр такталганына карабастан, Фрияпатийдин санжырасы гипотезалардын күрөш талаасы бойдон калууда. Ал Аршак IIге ким болгон?
Кандай болгон күндө да, Фрияпатий тактыга мурункуларынын оор мурасын көтөрүп чыгып келген.
Аршак II качан дүйнөдөн өтүп, тактыны Фрияпатийге өткөрүп бергени так белгисиз. Салттуу илим бул датаны б.з.ч. 191-жыл деп көрсөтсө, Николас Овертум «Ираника» үчүн жазган макаласында (2023) бул датаны б.з.ч. 185-жылга жакын жылдырууну сунуш кылат.
Жаңы падышага калган мурас оор эле. Кудуреттүү селевкид падышасы Антиох III өзүнүн чыгыш жортуулу менен Парфияга кыйраткыч сокку урган. Б.з.ч. 180-жылдары парфиялык аймактар шагрен терисиндей тарылып, падышалардын макамы Селевкиддердин тең укуксуз союздаштарына (иш жүзүндө вассалдарына) чейин түшүп кеткен. Парндар четке сүрүлүп, алардын аскердик күчү кыйраган. Аршакиддердин жылдызы биротоло баткандай сезилген.
Бирок Фрияпатий дал ушул оор учурда керек болгон башкаруучу болуп чыкты. Ал баскынчы эмес, куруучу болгон. Страбон Парфиянын келечектеги улуулугу алардын жашоо образында жатат деп белгилеген, бирок тарыхчылар (айрыкча Овертум) инсан факторунун ролун да туура баса белгилешет: Фрияпатий сыяктуу алгачкы падышалардын күчтүү жетекчилиги өлкөгө аман калууга мүмкүндүк берген. Ал «Кудайлык» жана «Улуу» деген салтанаттуу эпиклесаларды (наамдарды) кабыл алган биринчи парфиялык монарх болгон. Бул жөн гана текебердик эмес, кайра жаралуу тууралуу саясий билдирүү эле.
Юстиндин маалыматы боюнча болжол менен 15 жылга (б.з.ч. 176 же 170-жылга чейин) созулган Фрияпатийдин башкаруусу чоң салгылашуулар менен коштолгон эмес, бирок дал ушул тынчтык келечектеги жеңиштердин негизи болгон.
Антиох IIIнин мураскерлеринин алсырашынан пайдаланып, Фрияпатий сак, бирок ырааттуу аракет кылган. Ал Селевкиддерге ачык чакырык таштаган эмес, өзүн-өзү кыйратуучу согуштардан качкан, бирок тынч жол менен ыйык Гекатомпил шаарын жана коңшу аймактарды кайра көзөмөлүнө кайтарган. Бул «күч топтоо» доору болгон. Анын негизги жетишкендиги — гректер талкалаган парфиялык аскерди кайра жандандыруу жана династиянын аброюн бекемдөө эле.
Чыгышта жаңы коркунуч пайда болуп жаткан: Греко-Бактриянын агрессивдүү падышасы Деметрий I Аникет Иранга жана Индияга жортуул жүргүзүп жаткан. Фрияпатий Бактрия менен түз кагылышууга азырынча күч жетпесин түшүнүп, Каспий деңизинин жээгиндеги позицияларды бекемдөөгө көңүл бурган. Ал келечектеги плацдармды даярдаган. Дал анын реформалары жана топтолгон ресурстарынын аркасында анын уулу Митридат I кийин улуу жортуулдарды баштап, Парфияны дүйнөлүк империяга айланта алган.
Фрияпатийдин башкаруусунун көрүнүктүү далили — анын тыйындары. Күмүш, коло жана жезден чегилген бул тыйындар Аршак I жана IIнин стилин кайталаган: аверсинде — жумшак башлык кийген падышанын профили (грек диадемасынан айырмаланып, ирандык келип чыгыштын символу), реверсинде — жаачы. Бирок тыйындардагы грек тилиндеги жазуу «Басилевс» (Падыша) жана «Улуу» деген сөздөрдү билдирген. Х. Резакханинин пикири боюнча, бул наамдардын кайтарылышы жана Антиох III учурунда токтоп калган тыйын чегүүнүн кайра башталышы Парфия менен Гиркания үстүнөн эгемендиктин калыбына келгенин символдоштурган.
Фрияпатий дүйнөдөн өтүп, өзүнө калган мамлекетке караганда алда канча күчтүү державаны мураска калтырды. Ал аймактарды басып алган завоеватель эмес, убакытты жеңген башкаруучу болгон — Парфияга келечектеги улуу жортуулдарга даярдануу үчүн зарыл болгон тынч жылдарды тартуулаган.
