Алгачкы Парфиянын тарыхы мозаикага окшош, анын көптөгөн бөлүктөрү убакыттын өтүшү менен жоголгон же бурмаланган. Алгачкы Аршакиддердин башкаруу мезгили антиктүү авторлордун карама-каршылыктуу маалыматтарынын көшөгөсүнүн артында калып, алардын грек жана рим эмгектери көп учурда парфяндарга ачык душмандык маанайда жазылган. Тарыхтын ушул тумандуу шартында династиянын негиздөөчүсүнүн уулу Аршак IIнин образы тайманбас басып алуудан мамлекеттин аман калышы үчүн күрөшкө чейинки өткөөл звено катары көрүнөт.
Анын атасы Аршак Iнин келип чыгышы тууралуу кылымдар бою талаштар жүргөн. Антик авторлор аны кээде каракчы, кээде Диодоттон качкан бактриялык, кээде дахтар конфедерациясына кирген көчмөн парндардын жетекчиси деп аташкан. Аршакиддер өздөрүнүн бийлигин иран дүйнөсүнүн алдында мыйзамдаштыруу максатында тегин легендарлуу Ахеменид — Артаксеркс IIге чейин жеткирүүгө аракет кылышкан, бирок заманбап изилдөөчүлөр мунун далилин тапкан жок. Бүгүнкү илим Аршакиддер Парфиена менен Гирканияга басып кирген, зороастризмди жана багындырылган элдердин маданиятын кабыл алган, бирок көчмөн рухун сактап калган ирандык парн уруусунун жетекчилери болгон деген пикирге көбүрөөк ыкташат.
Аршак IIнин такка отурушу да талаштуу маселе болуп келген. Салттуу тарых узак убакыт бою анын атасы менен ортосуна агасы Тиридат жана жээни Артабан сыяктуу фигураларды жайгаштырган. Бирок тарыхчы Юзеф Вольскийдин эмгектери жана нумизматикалык маалыматтардын негизинде бул салт кайра каралган. Заманбап окумуштуулар Тиридат менен Артабан же уламыштык образдар, же эч качан падыша болуп башкарбаган адамдар болгон деп эсептешет, ал эми Аршак I бийликти түздөн-түз уулуна өткөрүп берген. Андан тышкары, «Аршак» ысымы анын төрөлгөндө берилген аты болгон, тактык псевдоним эмес; бул анын Артабан деген ысымдын астында жашырылган деген эски теорияны четке кагат. Бийликти кабыл алгандан кийин (ар түрдүү баалоолор боюнча б.з.ч. 217, 214 же 211-жылдары) жаңы падыша жаш мамлекетти жер жүзүнөн жок кылышы мүмкүн болгон зор коркунучка туш болду.
Б.з.ч. III кылымдын аягында Парфиянын үстүн кара булуттар каптады. Кийин Улуу деген атка конгон селевкид падышасы Антиох III Кичи Азиядагы Ахейдин көтөрүлүшүн басып, Египет фараону Птолемей IV менен убактылуу тынчтык түзгөн соң, Чыгышка көңүл бурду. Анын максаты — Александрдын империясын мурдагы чек араларында калыбына келтирүү жана жоголгон сатрапияларды кайтарып алуу эле.
Тарыхчы Н. Овертумдун айтымында, Аршак II олуттуу ката кетирген: ал грек фалангалары үчүн чөл жеңилгис тоскоол болот деп ойлоп, душмандын чечкиндүүлүгүн жана ресурстарын баалабай койгон. Бирок Антиох кылдат даярданган. Ал Армениянын борборун штурм менен алып, анын падышасынын багынышын кабыл алган соң, Вавилон менен Селевкияда бир нече жыл бою зор армия чогулткан. Юстиндин маалыматына ылайык, анын аскер саны 120 миңге жеткен, бул сан күмөндүү көрүнгөнү менен, заманбап баалоолор (Ж. Грейнджер) 35 миңге чейинки тандалма жоокерлерден турган реалдуу, бирок өтө күчтүү армия болгонун көрсөтөт; алардын арасында «күмүш калкандар» (аргираспиддер), криттик жаачылар жана Ирандын түздүктөрүндө зарыл болгон оор атчандар бар эле.
Антиохтун легиондорунун темир кадамы Парфиянын чек араларын солкулдатканда, Аршак II өзүн отурукташкан мамлекеттин падышасынан көрө көчмөн жетекчи катары алып жүргөн тактиканы колдонду. Ачык талаада чечүүчү салгылашууга күчү жетпегендиктен, ал «күйгүзүлгөн жер» стратегиясын тандады. Падыша душмандын жолундагы кяриздерди — жер алдындагы сугат каналдарын — бузууга жана кудуктарды көмүүгө буйрук берди.
Тарыхчы А. С. Балахванцевдин пикири боюнча, бул чечим алгачкы Аршакиддердин бийлигинин табиятын айкын көрсөтөт: алар үчүн Парфия үй эмес, азыктануу аймагы болгон. Сугат системасын бузуу жергиликтүү дыйкан калкты ачарчылыкка жана суусуздукка дуушар кылды. Натыйжа күтүлгөндөй болбой, Парфиенанын тургундары өз падышасынын аракеттеринен жапа чегип, Антиох IIIни баскынчы эмес, боштондук берүүчү катары тосуп алышкан.
Гректер Парфиянын борбору Гекатомпилди ээлеп, андан соң Гирканияга карай жылышкан. Аршак II тоолорго чегинип, айласыз каршылык көрсөткөн. Булактар анын «зор эрдик менен» согушканын билдирет, бирок күчтөр тең эмес эле. Калктын колдоосунан ажыраган жана саны жагынан аз парфян аскери негизги аймактарды жоготуп, улам артка чегинүүгө аргасыз болгон.
Династияны толук жок кылуу коркунучун жараткан бул согуш компромисс менен аяктаган. Тоолордо узакка созулган партизандык согушту жүргүзүүнүн кыйын экенин түшүнгөн Антиох III жана бурчка такалган Аршак II сүйлөшүүгө барышкан. Парфян падышасы өмүрүн жана таажысын сактап калган, бирок баасы оор болгон. Парфия иш жүзүндө көз карандысыздыгын жоготуп, Селевкиддердин вассалына айланган. Аршак Гирканиянын жана Парфиенанын бай жерлеринен ажырап, бийлигин тоолуу аймактарында гана сактап калган.
Н. Овертум белгилегендей, бул тынчтык келишими Парфиянын өнүгүшүн бир муун артка таштаган. Аршак II Антиохко аскер жөнөтүүгө милдеттенген, анын ичинде батыштагы согуштар үчүн атактуу оор катафракттарды да берген. Бирок стратегиялык жактан династия аман калган. Антиох парфян мамлекеттүүлүгүнүн түп тамырын жок кыла алган эмес, жана бул анын кетирген катачылыгы болуп, бир нече он жылдыктан кийин чыгыштагы селевкид үстөмдүгүнүн кулашына алып келет.
Аршак IIнин өлгөн датасы, такка отурган датасы сыяктуу эле, талаштуу бойдон калууда. Салттуу хронология б.з.ч. 191-жылды көрсөтсө, заманбап изилдөөлөр бул окуяны б.з.ч. 185-жылга жылдырат. Антиохтон жеңилгенден кийин Парфиянын таасири минималдашып, балким, сюзерендин буйругу менен өз монеталарын согуу убактылуу токтотулган.
Ошого карабастан, бизге жеткен Аршак IIнин (жана анын мураскеринин) монеталары стилдик мураскерликти көрсөтөт. Аверсинде падышанын жумшак учтуу баш кийим (башлык) кийген профили, реверсинде — ирандык кийимдеги жаачы сүрөттөлгөн. Монеталарда грек титулдары «Басилевс» (Падыша) жана «Улуу» деген жазуулардын пайда болушун изилдөөчүлөр Антиох кеткенден кийин Парфия күчүн калыбына келтире баштаган кийинки мезгил менен байланыштырышат.
Аршак IIнин мураскери Фрияпатий (Аршак III деген ысымды кабыл алган) болгон. Алардын туугандык байланышы — парфян генеалогиясынын дагы бир табышмагы. Ал уулу беле, жээни беле же Тиридаттын небереси беле? Заманбап тарыхчылардын көпчүлүгү, анын ичинде Балахванцев, түз мураскерлик линиясын колдошуп, Фрияпатийди Аршак IIнин уулу деп эсептешет. Кандай болгон күндө да, Аршак II оор жеңилүүгө жана аймактарды жоготууга карабастан, ар бир монархтын негизги милдетин аткарды — ал династияны сактап калды, аны бороондон аман өткөрүп, Митридат I мезгилиндеги келечектеги улуулукка жол ачты.
