Ормизд I, же Ормазд, аты ортоперс тилинен «Даанышмандыктын Эгеси» деп которулат, Сасаниддердин үчүнчү Иран шахы болгон. Анын аты араб тарыхчысы ат-Табаринин баяндашынча туулушунан тартып уламыш менен коштолуп келет. Айтымында, анын чоң атасы падыша Михракты биринчи сасанид өкүмдар Ардашир I өлтүргөн. Жылдызчылар Ардаширге Михрактын тукумунан бирөө бийликке келет деп болжолдошкондуктан, ал анын үй-бүлөсүн толугу менен кырып салууга буйрук берген. Бирок Михрактын акылман жана сулуу кыздарынын бири качып, койчулар арасына жашынып калган. Бир күнү аңчылыкта жүргөн Ардаширдин уулу Шапур аны көрүп, сулуулугуна суктанган бойдон аялдыкка алган. Ошентип Ормизд жарык дүйнөгө келген. Ардашир бул тууралуу билгенде каарданбай, тескерисинче кубанган: пайгамбарчылык өзүнүн тууганы аркылуу аткарыларына көзү жетип, эми тынчсыздана турган эч нерсе жок деп эсептеген.
Ормизд жаштайынан эле империя ишине активдүү катышкан. Атасы Шапур Iдин тушунда ал алгач Хорасандын наместниги болуп, кийин 252-жылы Армения багындырылгандан соң, бул стратегиялык маанидеги провинцияны башкаруу үчүн «армяндардын улуу падышасы» деген ардактуу наамды алган. Ал атасынын Римге каршы аскердик жортуулдарына да тынымсыз катышып турган, балким Киликия менен Каппадокияда салгылашкан болушу мүмкүн. Анын аты «Августуктардын тарыхында» да эскерилет: анда ал «Одомаст» болуп, Сирия тактысына бир Кириад аттуу адамды отургузганы айтылат.
Уламыштарга карабастан, Ормизддын улуулугу (тукумдагы орду) талаштуу маселе бойдон. Шапур Iдин айрым жазууларында анын аты «армян падышасы» катары башка уулдарынын алдында турат. Бирок башка бир тизмеде ал бир туугандарынан кийин аталат. Бул, балким, Ормизд тун эмес, үчүнчү уул болгонун көрсөтөр. Ушундуктан Шапур I өмүрүнүн акырында мураскерликти бекемдөө үчүн аны расмий түрдө өзүнүн мураскери деп дайындаган.
Дагы бир уламышты ат-Табари келтирет: Хорасандын наместниги болуп турган Ормизд өтө күчкө ээ болуп кетти деп угуп, Шапур анын берилгендигинен шектенген имиш. Жалаа тууралуу билген Ормизд атасына күмөндү сейилтүү үчүн өз колун кырып, жиберет анткени мыйзам боюнча майып адам падыша боло албайт эле. Таң калган Шапур: уулу бүткүл денесин майып кылса да мураскер бойдон калат деп жооп берген дешет. Чындыгында бул окуя кооз жоромол сыяктуу көрүнөт: анткени майып киши такка олтура алмак эмес, ал эми Ормизд чындап эле шах болгон.
Ар кандай маалыматтарга ылайык, бир жыл он күнгө жакын гана созулган Ормизд Iдин бийлиги римдиктер менен ири согуштарга белгиленген эмес. Чоң атасы Ардашир I жана атасы Шапур I сыяктуу эле ал Борбордук бийликти бекемдөөгө жана өзүнүн «Ираншахр» деп атаган Сасанид империясынын эл аралык аброюн жогорулатууга көңүл бурган. Ал Сасаниддер арасынан биринчи болуп тыйындарга «Ирандын жана Иран эместин падышалар падышасы» деген титулду чегип, амбициясын символдогон.
Кээ бир булактарда ал эфталиттер менен согушкан деп айтылат, бирок, ыктымал, кеп башка көчмөндөр балким хиониттер (гундар) жөнүндө жүрөт, анткени эфталиттер III кылымда анчалык маанилүү роль ойногон эмес.
Ормизд атасы сыяктуу эле чоң дин эркиндиги (веротерпимость) менен айырмаланган. Анын тыйындарынын арка бетинде салттуу Ормазддан тышкары Михр жана Анахита кудайлары да түшүрүлгөн. Ал манихейликтин негиздөөчүсү пайгамбар Манийге ыкылас кылып, Шапур I берген коргоо грамотасын жаңыртып, Вавилонияда насааттоого уруксат берген.
Бирок муну менен катар Ормизд манихейликтин башкы каршылашы зороастризмдин башкы дин кызматчысы Картирди да колдогон. «Зороастрдын Каабасы» деген таш жазууда Картирдин айтымында, Ормизд ага наам белгилерин тапшырып, кудайларга жагымдуу иштерде эң жогорку бийлик берген жана ага «Ахурамазданын мобеди Картир» деген ысымды ыйгарган.
Кыска гана убакыт бийлик кылса да, Ормизд I Сасанид Иранынын тарыхында из калтырды. Жергиликтүү фольклорго ылайык, ал Рам-Хормиздде жерге берилген. Уламыштуу теги, аскерий ийгиликтери жана дин эркиндигине негизделген саясаты айкалышкан бул инсан ошол доордун табышмактуу фигураларынын бири бойдон калууда.
