XIII кылымдын биринчи жарымында Европанын түндүгүндө чыңалуу күчтүү эле. Бул аймактарды байырлаган ар түрдүү уруулар тынымсыз кагылышып турушкан, кээде болсо биригип жортуул да жасашчу. Шведдер болсо өз таасирин кеңейтип, бутпарас уруулардын католиктешүүсүн көздөп, ошол эле учурда алардын чабуулдарынан өз жерлерин коргоону каалашкан. Бирок тарых тескери мисалдарды да билет: 1187-жылы карел жана фин уруулары Новгород аскерлери менен бирге байыркы швед борбору Сигтунаны өрттөп жиберишкен.
Бул тиреште башкы талаш аймак Нева дарыясына чектеш жерлер болчу. Нева Балтика деңизин Ладога көлү менен туташтырып, Новгород жерлеринин өзөгүнө жол аччу. Стратегиялык маанини шведдер да, новгороддуктар да жакшы түшүнүп, бул аймакты толук көзөмөлдөөгө умтулушкан.
Чыр 1237-жылдын декабрында күчөдү: Рим папасы Григорий IX Финляндияга каршы экинчи крест жортуулун жарыялады. Бир жылдан соң, 1238-жылдын июнунда, Дания падышасы Вальдемар II жана Ливон орденинин магистри Герман фон Балк Руська каршы биргелешкен аракеттер тууралуу макулдашышты. Ошол маалда орус жерлери моңголдордун баскынчылыгынан катуу алсырап, сырткы агрессияга өзгөчө осал болуп турган.
1240-жылдын жайында швед кемелери Неванын куймасына кирип келишти. Летопистердин айтымында, алардын курамында норвегдер жана фин-угор уруулары сумь менен емь өкүлдөрү да бар эле. Алар Ижора дарыясы Невага куйган жерге түшүп, лагер курду: максат алгач Ладоганы, андан соң Новгородду анын бардык жерлери менен кошо алуу.
Бактыга жараша, Фин булуңунун жээгинде ижора уруусунан түзүлгөн новгороддук «деңиз кароолу» иштеп турган. 1240-жылдын июль айынын таӊында аксакал Пелгусий швед флотилиясын биринчи көрүп, дароо князь Александр Ярославичке чабарман жөнөткөн.
Кабарды уккан жаш ханзада Александр атасынан жардам күтпөстөн, дароо аракеттенүүнү чечти. Ал өзүнүн чакан дружинасын топтоп, жолдон Ладогадан келген ыктыярчыларды да кошуп алды. Аскер негизинен атчан жоокерлерден турган, бирок айрым жөө жоокерлер да тез жетүү үчүн ат менен жүрүшкөн.
Жолго чыгар алдында жоокерлер каада боюнча Ыйык София соборунда чогулуп, архиепископ Спиридондон батасын алышты. Александр өз дружинасын тарыхка кирген сөздөрү менен шыктандырды: «Кудай күчтө эмес, акыйкатта!» Бул фраза ишинин адилеттигине болгон ишенимдин символуна айланды.
Салгылаш 1240-жылдын 15-июлунда башталды. Летопистер анын жүрүшүн кыскача сүрөттөйт: уруш дароо катуу жүрүп кеткен. «Александр Невскийдин житийесинде» ханзада «падышанын бетине өз найзасынын учунун изин калтырганы» жазылат бул анын жеке эрдиги менен кайратын айгинелейт.
Салгылаш кечке чейин уланып, шведдер жеңилди да, таӊды күтпөстөн чегинди. Алар өлгөндөрүнүн денелерин эки кемеге жүктөп деӊизге жөнөтүшүп, калганын «сан жеткисин» чуңкурга көмүшкөнү айтылат. Орус тарыхчысы А. Н. Кирпичников шведдердин жалпы жоготуусу жүздөр менен эсептелиши мүмкүн деп эсептейт.
Орус аскери да жоготууга учураган, бирок душманга салыштырмалуу аз. Салгылаштан кийин ханзада Александр шведдердин калдыгын кууган жок. Муну ошол доордун рыцардык салттары, жоготууларга учураган кошуунду андан ары коркунучка салбоо же канды текке төгүүдөн качуу каалоосу менен түшүндүрсө болот.
Нева салгылашы Швециянын Ладогага жана Новгородго жылышын токтоткон маанилүү жеңиш болуп, ошол маалда рус жерлерине чабуулга камынып жаткан Ливон ордени менен координацияланган аракеттердин алдын алды.
Бирок триумфка карабай, ханзааданын новгороддук боярлар менен мамилеси кайра курчуду. Алар Александрдын таасири өсүп кетет деп коркуп, ага каршы куугунтук уюштура башташты. Натыйжада ханзада атасына Владимирга кетүүгө аргасыз болду. Бирок бир жылдан кийин новгороддуктар аны кайра чакырышты, анткени Ливон орденинен жаңы коркунуч жакындап келаткан; ал коркунуч 1242-жылы «Муз үстүндөгү салгылашка» айланып чыкты.
