Нарсе аты, балким, «эрдикке мактоо» деген маанини билдирет Шапур Iдин уулу жана өз доорунун эң таасирдүү сасанид ханзаадаларынын бири болгон. Атасынын тирүүсүндө ал Инд, Сакастан жана Туранды камтыган зор аймакты башкарган, бул Шапурдун ага болгон ишенимин айгинелейт. Кийин, болжол менен 276-жылы, Нарсе Армениянын «Улуу падышасы» болуп дайындалган бул мамлекет Рим провинцияларына кире бериш «ачкыч» сыяктуу стратегиялык мааниге ээ эле.
Бирок Нарсе мураскерлик маселесинде четке кагылган. Сасаниддер империясында такты мурастоо боюнча так мыйзам болбогон, бирок зороастр салты боюнча уруу ичинен улуусу артыкчылыкка ээ болчу. Шапур I өлгөндөн кийин такка анын уулу Ормизд-Ардашир чыккан. Андан соң бийлик Бахрам Iге өтүп, ал өлгөндөн кийин, Нарсенин укугун айланып өтүп, шахиншах болуп жаш Бахрам II дайындалган. Бул адилетсиздик өлкөдөгү бийлик кризисин күчөткөн. Нарсеге жоошутуу иретинде Армения берилген, бирок бул ага чоң аскер топтоого мүмкүнчүлүк түзгөн.
293-жылы Бахрам II өлгөндөн кийин анын тарапташтары кайрадан Нарсени четке кагып, анын уулу Бахрам IIIдү такка чыгарууга аракет кылышкан. Бул акыркы тамчы болгон. Элүүдөн ашкан Нарсе чечкиндүү аракетке өткөн. Анын бул окуя тууралуу өзүнүн «Пайкули» жазуусунда кеңири баяндап, көтөрүлүшүнүн себептерин түшүндүргөнү белгилүү. Ал визир Вахунамды аристократиянын макулдугусуз жаш Бахрам IIIдү такка отургузганы үчүн айыптаган, ошондой эле бул чечимге каршы болгондорду өлтүргөнүн сындаган.
Нарсе Армениядан Месопотамияга «Ахурамазданын, бардык кудайлардын жана айым Анахитанын атынан» жортуул баштаган. Ал бат эле армиянын жана аристократиянын көбүнүн колдоосуна ээ болгон. Мурда Бахрам IIни колдогон башкы дин кызматчысы Картир да Нарсенин тарабына өткөн. Визир Вахунам бардык жактан чыккынчылык болуп жатканын көрүп, Мешандын падышасына жардам сурап кайрылган, бирок кеч болгон. Атурфарнбаг кармалып, өлүм жазасына тартылган, ал эми Вахунам качып кеткен. Жаш Бахрам III да жаңы шахиншахтын кеңешинин чечими менен өлүм жазасына тартылган.
Жеңиштен кийин Нарсе өзүн шахиншах деп жарыялаган. Накше-Рустамдагы инвеституралык рельефте ал аял кейпиндеги фигурадан балким, Анахита кудайдан бийлик шакегин алып жаткан түрдө чагылдырылган. Айта кетерлик жагдай: Нарсе бул рельефти мурун Бахрам Iге арналган аскадан «өздөштүрүп», ага өз жазуусун жана жеңилген душманын балким, Бахрам IIIдүн фигурасын кошкон. Бул анын жеңишинин символу болгон.
Нарсе бийликке келгенден кийин «Картир партиясынын» таасири жоголгон. Жаңы шах өзү зороастризмдин ишенимдүү тутумчусу болсо да, дин кызматчыларынын ашыкча күчүн чектөө зарылдыгын түшүнгөн. Ал манихейлердин башчысы менен ачык жолугуп, Картир мактангандай иноверлерге каршы мамлекеттик куугунтук эми болбой турганын көрсөткөн.
Башында Нарсе менен Римдин мамилеси тынчтыкта болгон. Рим элчилери анын такка отуруусуна катышып, эки өлкө тынчтык келишимин жарыялашкан. Бирок 296-жылы согуш кайра тутанган. Себептер ар түрдүү болгон: Рим жоготкон аймактарын кайтарып алууга умтулса, Нарсе алдын ала чабуул коюп, чек араларын бекемдөөнү каалаган көрүнөт.
297-жылдын жазында Нарсе Каллиник менен Карранын ортосундагы салгылашта рим цезары Галерийди талкалап, чоң жеңишке жеткен. Галерий качууга аргасыз болгон, ал эми император Диоклетиан аны жазалоо иретинде өзүнүн колесницасынын артынан жөө басууга мажбурлаган.
Бирок 298-жылы бак Рим тарапка бурулган. Галерий жаңы легиондор менен армиясын толуктап, тоолуу Армения аркылуу Персияга кирген бул жерде перс атчандары натыйжалуу аракет кыла алышкан эмес. Ал Нарсенин Сатала жанындагы лагерине капысынан чабуул коюп, аны талкалаган. Нарсе жаракат алып качкан, бирок анын аялы, карындаштары жана балдары туткунга алынган.
Бул жеңилүү Нарсени Рим менен абдан оор шарттагы Нисибин тынчтык келишимине мажбур кылган. Анын шарттарына ылайык, Иран Римге беш провинцияны берген, Римдин Иберияда башкаруучуларды дайындоо укугун тааныган жана соода толугу менен Нисибин аркылуу гана жүргүзүлө турган болуп чектелген. Бул үчүн Нарсенин үй-бүлөсү кайтарылып берилген.
Нарсеге болгон бул жеңиш Римге чек араларын бекемдөөгө жана Армениядагы таасирин калыбына келтирүүгө мүмкүнчүлүк берген. Ошол эле учурда римдиктер Армениянын тактысына Трдат IIIдү кайра отургузуп, ал кийинчерээк христиан динин мамлекеттик дин катары кабыл алган.
Бир версия боюнча, 301-жылы улгайган Нарсе жеңилүүдөн кийин аристократиянын кысымына кабылып, тактан баш тарткан. Ал бийликти уулу Ормизд IIге өткөрүп берген. Нарсе Рим менен болгон согушта жеңилсе да, бардык айыпты ага жүктөө адилетсиз болмок. Ал бийликке ички чыр-чатактардан жапа чеккен мамлекетке келген жана анын бийлик мезгили жетишсиз болуп, топтолгон маселелерди чечүүгө үлгүргөн эмес.
Нарсе тарыхта күч менен тактысын кайтарып алган, зороастризм дин кызматчыларынын бийлигин чектеген жана Рим менен оор келишимге кол койгон падыша катары калган. Бирок ал ошол эле учурда Сасанид мамлекетинин күчүн жана улуулугун да көрсөтө алган.
