
Аль-Мансур катуу тартипти карманган адам катары, өзүнүн мураскери ар тараптуу жана мыкты билим алышы үчүн эбегейсиз күч жумшады. Тактынын мураскерин тарбиялоочу катары ошол доордогу көрүнүктүү араб филологу аль-Муфаддал ад-Дабби дайындалган. Дал ушул улуу устат өзүнүн падышалык шакирти үчүн атактуу «аль-Муфаддалият» антологиясын түзүп, ага араб поэзиясынын эң мыкты 66 чыгармасын киргизген. Бул мураскердин жогорку көркөм сөзгө, ата-бабалардын акылмандыгына болгон табитин калыптандыруу максатын көздөгөн.
Замандаштары аль-Махдини сейрек кездешүүчү сулуулукка ээ, бою узун, келбеттүү, узун толкундуу чачтуу адам катары сүрөттөшкөн. Ал аскет атасынан таптакыр айырмаланып турган. Аль-Мансурдан айырмаланып, аль-Махди жашоонун ырахаттарынан баш тарткан эмес. Ал музыканы, поэзияны жана аңчылыкты абдан жакшы көрүп, кээде жумалап аңчылык менен алектенчү. Дал анын сарайында кийинчерээк «Миң бир түн» жомоктору аркылуу бүт дүйнөгө тараган араб халифтеринин назик, уламышка айланган жашоо образы калыптана баштаган. Бул доордо баскынчылардын катаалдыгы акырындап билимдүү, көркөм монархтардын изяществосуна жол берген.

Аль-Махдинин бийликке жолу такка отуруудан көп мурда башталган. 758-жылы атасы аны Хорасандын наместниги кылып, борбору Рей шаарында жайгашкан аймакты башкарууга дайындаган. Бул дайындоо анын тагдырын аныктаган чечим болду: дал ушул жерде жаш ханзаада ирандык таасирдүү Бармакиддер уруусунан чыккан Яхья ибн Халид менен таанышат. Яхья кийинчерээк жөн гана кеңешчи эмес, анын өмүр бою жанынан чыкпаган ишенимдүү шериги жана келечектеги халифтин көптөгөн жеңиштеринин архитектору болуп калат.
Ушул эле мезгилде аль-Махдинин жашоосуна Хайзуран аттуу йемендик күң кирет. Ал буга чейин ас-Саффах халифтин кызы Ритага үйлөнгөнүнө карабастан, дал Хайзуранга империядагы эң таасирдүү аял болуу жазылган. 768-жылы Мухаммад Багдадга кайтып келип, атасынын шаар куруу долбоорлоруна активдүү катышкан. Ал Русафада өзүнүн керемет сарайын салдырып, кийинчерээк, 772-жылы, Евфрат боюндагы жаңы шаардын курулушуна да жардам берген.
Атасы ажылык учурунда каза болгондон кийин, аль-Махди тынч жол менен такка отурган. Анын башкаруусу мамлекеттик аппараттын терең трансформациясы менен мүнөздөлдү. Тарыхчылар анын аты менен визир — ири ыйгарым укуктарга ээ, бүтүндөй бюрократиялык машинаны жетектеген биринчи министр кызматын толук калыптандырууну байланыштырышат. Бул кызматты биринчи болуп анын устаты, перс тектүү Абу Убайдаллах Муавия ээлеген.
Аль-Махди алгачкы араб башкаруучуларынын жөнөкөйлүгүнөн атайылап алыстап, салтанаттуу перс церемониалын киргизген. Халиф эми ыйык, алыстагы фигурага айланды: ага кирүүнү хаджиб (сарай башкаруучусу) көзөмөлдөп, монарх эл алдына сейрек гана чыгчу. 780-жылдагы салык реформасы өзгөчө маанилүү болду: жерден алынуучу туруктуу салык жоюлуп, анын ордуна түшүмдүн көлөмүнө жана базар бааларына жараша пропорционалдуу система киргизилди. Бул дыйкандардын жашоосун кыйла жеңилдетип, казынаны толтурууга шарт түздү.
Визирлер тез-тез алмашканына карабастан (Муавиядан кийин бул кызматты кыска убакытка Алид Якуб ибн Дауд ээлеген), реалдуу бийлик Бармакиддердин жана таасирдүү хаджиб ар-Раби ибн Юнустун колунда кала берген.
Искусствонун колдоочусу болгон аль-Махди ошол эле учурда динге берилген мусулман эле. Ал мечиттерде өзү насаат айтып, алардан ак сөөктөр үчүн бөлүнгөн тосулган зоналарды — максураларды — алып салууну буйруган. Бул бардык ишенгендер Кудай алдында тең экенин баса белгилеген. Анын тушунда Мекке менен Мединадагы негизги ыйык жайлар кайрадан оңдолуп-түздөлгөн.
Ошол эле учурда анын башкаруусу «зиндикизм» — динден тайуу менен күрөшүү аркылуу көлөкөлөнгөн. Бул айып көбүнчө манихейчиликке жашыруун ыктаган перс ак сөөктөрүнө тагылчу. Халиф сектанттарга каршы ири кампания баштаган. Эң олуттуу коркунуч 776-жылы Мервде башталган «беткапчан пайгамбар» Муканнанын көтөрүлүшү болду. Борбор Азиядагы бул козголоңду басуу үчүн жети жылдык кандуу салгылашуулар талап кылынды, жана ал 783-жылы гана толук басылган.

Аббасиддердин легитимдүүлүгүн бекемдөө үчүн аль-Махди династиянын бийлиги түздөн-түз Пайгамбардын агасы Аббастан тарай турганын жарыялаган. Алиддер менен элдешүү максатында ал жалпы мунапыс жарыялап, айрым өкүлдөрүн жогорку кызматтарга дайындаган. Бул ички жаңжалдардын чыңалуусун убактылуу басаңдаткан, бирок майда көтөрүлүштөр (мисалы, 785-жылы Хиджазда) токтобой турган.
Тышкы саясатта аль-Махдинин тушунда Халифат чабуулга өткөн. 778-жылы византиялыктардын басып киришинен кийин, халиф зор аскер топтогон. Жортуулдун формалдуу жетекчиси анын уулу Харун (кийинчерээк ар-Рашид), ал эми чыныгы башкаруучусу Яхья Бармакид болгон. 780-жылы араб аскерлери Кичи Азия аркылуу легендарлуу жүрүш жасап, Константинополдун дубалдарына чейин жеткен. Византиянын императрицасы Ирина тынчтык сурап, жыл сайын данак төлөөгө макул болгон.

Халифтин кызыкчылыктары кеңири болгон: чыгышта Индияга деңиз экспедициясы уюштурулуп, Гуджарат жээктерине чейин жеткен; батышта болсо 777-жылы хариджиттер негиздеген Рустамиддердин көз карандысыз мамлекетин кармап калууга аракеттер жасалган.

Аль-Махдинин башкаруусунун акыркы жылдары сарай интригалары менен коштолгон. Сүйүктүү аялы Хайзурандын таасири астында халиф мураскерлик тартибин өзгөртүүнү чечкен. Башында тактыга улуу уулу Муса аль-Хади отурушу керек эле, бирок Хайзуран кичүү уулу — Харунду колдогон.
Улуу уулун мураскерликтен баш тартууга жеке ынандыруу үчүн аль-Махди Журджанга жөнөгөн, ал жакта уулу козголоңчуларга каршы согушуп жаткан. Бирок бул жолугушууга тагдыр жол берген эмес. Жолдо, өзү абдан жакшы көргөн аңчылык маалында, халиф кырсыктан каза тапкан.
Аль-Махди артында маданий жана экономикалык гүлдөп турган империяны калтырып, уулу Харун ар-Рашиддин доорунда баштала турган «Алтын доорго» бекем пайдубал түзгөн. Анын башкаруусу баскынчылык доордун катаалдыгы менен Чыгыш цивилизациясынын жаркын гүлдөшүнүн ортосундагы көпүрө болуп калды.



