Муавия курайш уруусунун Меккени башкаруунун тизгинин салттуу түрдө өз колунда кармап келген аристократиялык эң жогорку катмарына кирген байыркы жана кубаттуу Бану Умайя (Омейяддар) уруусунан чыккан. Анын атасы Абу Суфьян ибн Харб Сирияга бай кербендерди жүргүзгөн таасирдүү соодагер гана эмес, Абд Шамс кланынын лидери да болгон. Муавия Пайгамбар Мухаммед менен алардын жалпы ата-бабасы Абд Манаф аркылуу алыс тууган болгон, бирок ислам тарыхынын алгачкы баскычтарында алардын үй-бүлөлөрү баррикаданын эки тарабында турушкан.
Анын апасы Хинд бинт Утба да Меккенин эң жогорку ак сөөк катмарына таандык болгон. Муавиянын так төрөлгөн жылы талаштуу бойдон калууда — жылнамалар 593, 603 же 605-жылдарды көрсөтөт. Анын жаштыгы жаңы динге каршы ырайымсыз каршылык өкүм сүргөн чөйрөдө өткөн. 624-жылы Мухаммед Абу Суфьяндын кербенин тосуп алууга аракет кылганда, бул Бадр салгылашына алып келип, анда Муавиянын чоң атасы менен бир тууганы каза болгон. Анын атасы меккелик каршылыкты жетектеп, 625-жылы Ухуд салгылашында жеңишке жеткен, бирок 627-жылы Ор (Хандак) салгылашындагы жеңилүүдөн кийин Омейяддардын лидерлиги күн батышка карай бурулуп баратканы айкын болгон.
Бурулуш 630-жылы Меккенин багындырылышы менен келген. Муавия жана анын бир тууганы Язид саясий ийкемдүүлүк көрсөтүп, жеңилүүнү моюнга алып, исламды кабыл алышкан. Пайгамбар Мухаммед Меккенин таасирдүү ак сөөктөрүн өз тарабына тартууга умтулуп («жүрөктөрүн жараштыргандай»), Омейяддарды белек-бечкекке бөлөп, маанилүү кызматтарга дайындаган. Ошол доордогу курайшиттердин болгону он жети сабаттуусунун бири болгон Муавия Пайгамбардын жеке катчыларынын (жазгычтарынын) бири болуп калган.
Мухаммед 632-жылы каза болгондон кийин, биринчи халиф Абу Бакрдын тушунда Абу Суфьяндын үй-бүлөсү жаңы элитага биротоло интеграцияланган. Муавия Сирия менен Палестинаны багындырууда агасы Язиддин аскеринин алдыңкы сабында кызмат кылган. 639-жылы чума эпидемиясынан Язид жана кол башчы Абу Убайда каза болгондо бийликте боштук пайда болуп, халиф Умар аны толтуруп, Муавияны Дамаск жана Иорданиянын наместниги кылып дайындаган. 640–641-жылдары ал Кесария менен Аскалонду алып, аймакты толук багындырууну аяктаган.
Өзү да Омейяд болгон халиф Усмандын тушунда Муавиянын Сириядагы бийлиги абсолюттук деңгээлге жеткен. Ал өзүнүн жетекчилигине бардык сириялык жана палестиналык жерлерди бириктирип, күчтүү аскерий жана экономикалык база түзгөн.
Муавия деңиздин стратегиялык маанисин түшүнгөн биринчи мусулман башкаруучусу болгон. Халиф Умардын кооптонууларына карабастан, ал флот түзүүгө уруксат алып, Триполи, Бейрут жана Яффа портторун реквизициялаган.
647–650-жылдар аралыгында Муавия өзү Кипрге жортуулду жетектеп, аны кийинки походдор үчүн плацдармга айландырган. Кийин анын флоту Крит жана Родос аралдарын да басып алган.
654–655-жылдары Ликия жээгинде чечүүчү салгылаш болгон. Араб флоту император Констант IIнин жетекчилигиндеги византиялыктарды катуу талкалап, мусулмандарга Чыгыш Жер Ортолук деңизине жол ачкан.
655-жылга карата анын кол башчылары Армениядагы Халифаттын үстөмдүгүн бекемдеп, Феодосиополду басып алышкан.
Муавиянын Сириядагы ички саясаты либералдуу мүнөздө болгон: ал жергиликтүү христиандарды (танухиттерди жана кальбиттерди) армияга жана башкарууга активдүү тарткан, ошондой эле кальбит уруусунун башчысынын кызы Майсун бинт Бахдалга үйлөнгөн.
Халифаттагы тынчтык 656-жылдын июнунда, көтөрүлүшчүлөр халиф Усманды курчап, өлтүргөндө кыйраган. Жардамды өтө кеч жөнөткөн Муавия жаңы халиф Алиге ант берүүдөн баш тарткан. Сирия үчүн Муавия тууганынын каны үчүн өч алуучу болуп көрүнгөн: ал Дамаск мечитинде Усмандын канга боёлгон көйнөгүн көрсөтүп, өч алууга чакырган.
Муавия Египетти багындырган Амр ибн аль-Ас менен союз түзүп, ага аскерий колдоо үчүн наместниктик кызматты убада кылган. Күчтүү армия даярдап, ал расмий түрдө Алиге согуш жарыялаган. 657-жылы эки армия Евфраттын жээгинде Сиффин салгылашында беттешкен. Алинин жеңиши дээрлик айкын болуп калганда, Амр ибн аль-Ас айла сунуштап — Курандын барактарын найзаларга илип, үчүнчү жактык сотко чакырууну айткан.
Бул маневр эң сонун иштеген. Ал кан төгүүнү токтотуп гана койбостон, Алинин лагеринде ажырым жаратып, хариджиттер кыймылын пайда кылган. Думат аль-Джандал жана Удрухтагы кийинки арбитраждык сот натыйжасыз аяктаган, бирок саясий жактан Муавия уткан: ал сүйлөшүүлөрдө тең тарап катары таанылып, андан соң 658-жылы Сирия ага халиф катары ант берген.
Сүйлөшүүлөр үзүлгөндөн кийин Муавия кыйратып чарчатуучу стратегияга өткөн. Анын аскерлери Египетти басып алып, ал жерде Алинин өгөй уулу Мухаммад ибн Абу Бакрды өлүм жазасына тарткан. Муавия Хижаз жана Йеменге жазалоочу отряддарды жиберип, Алинин аброюн түшүрүп, ыйык шаарлар — Мекке менен Мединанын үстүнөн көзөмөлдү тартып алган.
Трагедиялуу чечим 661-жылдын январында болгон. Хариджиттер үч тараптуу кол салууну даярдашкан. Халиф Али Куфанын мечитинде өлүмгө алып келген жараат алган. Муавиянын өзүн да өлтүрүүгө аракет кылышкан: кутумчу кылыч менен урган, бирок тарыхчылар ирония менен белгилегендей, наместниктин дене түзүлүшү аны сактап калган — сокку жамбашына тийип, маанилүү органдарга жеткен эмес. Амр ибн аль-Ас болсо кол салуудан таптакыр кутулган, анткени анын ордуна намазга башка адам чыккан.
Алинин өлүмү Муавияга такка түз жол ачкан. Ислам дүйнөсүнүн жалгыз де-факто башкаруучусу болуп калгандан кийин, ал тарыхтагы жаңы баракты ачып, уруулардын бош союзун борборлошкон Омейяддар Империясына айландырууга даярданган.
661-жылы Али трагедиялуу өлгөндөн кийин Муавия дароо Куфага өз легиондорун жылдырган, ал жерде жаңы лидер катары Алинин уулу Хасан жарыяланган. Бирок Муавия саясий интриганын чебери катары кылычтан көрө алтынды артык көрүп, Хасандын авангард башчысын сатып алып, мураскердин өзү менен сүйлөшүүгө кирген. Мол финансылык компенсация жана коопсуздук кепилдиктеринин ордуна Хасан бийликке болгон доосунан баш тарткан. 661-жылдын сентябрында Муавия салтанат менен Куфага кирген. Бул жыл ислам тарыхына «Биримдик жылы» (Ам аль-Джамаа) катары кирип, анын халифатынын расмий башталышын билдирген.
Муавия Иерусалимге өзгөчө маани берген. Дал ошол жерде, ыйык Храм тоосунда, ал 661-жылдын июлунда берилгендик антын кабыл алган. Кызыгы, сириялык жылнаамаларга ылайык, халиф христиан ыйык жайларын — Голгофаны жана Бүбү Мариямдын мүрзөсүн да зыярат кылган, муну менен өзүн мусулмандардын гана эмес, бардык подданныйлардын башкаруучусу катары көрсөтүүгө аракеттенген. Ошол эле учурда ал корона кийүүдөн демонстративдүү түрдө баш тартып, «теңдердин ичиндеги биринчиси» бейнесин сактаган, бирок иш жүзүндө падыша сыяктуу бийликке ээ болуп калган.
Муавия борборду биротоло Дамаскка көчүрүп, аны зор державанын административдик борборуна айландырган. Жүз миңдик сириялык аскерге таянып, ал ошол доор үчүн уникалдуу башкаруу системасын түзгөн:
Гвардия жана полиция: 661-жылдагы кол салуудан кийин халиф биринчи болуп жеке күзөттү (харас) жана тандалма бөлүктөрдү (шурта) киргизген, ал эми мечиттерде анын коопсуздугу үчүн өзүнчө тосулган орундар — максуралар курулган.
Дивандар: Алгачкы өкмөттүк мекемелер, канцеляриа, почта кызматы (барид) жана кат алышуу ведомствосу түзүлгөн.
Сирияда Муавия грек бюрократиясын сактап калган. Анын башкы казыначысы император Ираклийдин өзүнө да кызмат кылган үй-бүлөдөн чыккан христиан Сарджун ибн Мансур болгон. Халиф сейрек кездешкен сабырдуулукту көрсөткөн: ал христиан чиркөөлөрүн калыбына келтирген (мисалы, 679-жылдагы жер титирөөдөн кийин Эдессада) жана сириялыктар көнүп калган белгилер сөзсүз болушу керек болгондуктан, ошондой символдор бар тыйындарды чекиткен.
Муавия үчүн эң татаал чакырык көтөрүлүшкө жакын Ирак бойдон калган. Бул жерде ал өзүнүн сүйүктүү тактикасын колдонуп, күчтүү наместниктерди дайындаган жана жергиликтүү ак сөөктөрдү сатып алган.
Муавиянын эң тайманбас кадамдарынын бири — Алинин ишенимдүү тарапкери болгон Зиядды өз тарабына тартуу болгон. 663-жылы Муавия буга чейин болуп көрбөгөн кадамга барып, Зиядды расмий түрдө өзүнүн «бир кандан чыккан бир тууганы» деп жарыялаган. Зияд Чыгыштын де-факто вице-падышасына айланган. Ал Басра менен Куфада темирдей кол менен тартип орнотуп, 50 000 ирактык жоокерди үй-бүлөлөрү менен Хорасанга көчүргөн, бул Орто Азиядагы араб позицияларын бекемдеген.
Дал Муавиянын тушунда 670–671-жылдары ислам тарыхындагы биринчи саясий өлүм жазасы болуп, Алинин тарапкери Худжр ибн Ади өлүм жазасына тартылган, бул келечектеги көтөрүлүштөрдүн кабарчысы болгон.
Египетте 664-жылга чейин Муавия Амр ибн аль-Ас менен өнөктөштүк негизде башкарган: ага провинциянын кирешелерин сактап калууга мүмкүндүк берип, анын ордуна берилгендикти жана Мединага данды үзгүлтүксүз жеткирүүнү талап кылган.
Көтөрүлүштөр басылган соң Муавия Византияга каршы согушту өзүнүн мураскерлеринин баарынан да активдүү жүргүзгөн. Дээрлик жыл сайын сириялык аскерлер Анатолияга рейддерди жасашкан.
668–669-жылдары Муавия византиялык борбор Константинополду басып алууга чоң аракет жасаган. Араб флоту Мрамор деңизине жетип, анын уулу Язиддин жетекчилигиндеги аскерлер шаарды курчоого алган. Кол салуу ачарчылык жана оорулардан улам ийгиликтүү болбой калганы менен, халифтин аброю өтө көтөрүлгөн.
Араб флоттору Сицилияга чейин рейд жасап, Родос менен Критти басып алышкан. Бирок 677–679-жылдары отуз жылдык тынчтык келишими түзүлүп, ага ылайык Халифат Византияга жыл сайын 3000 алтын тыйын өлчөмүндө дань төлөп турууга милдеттенген.
670-жылы кол башчы Укба ибн Нафи Тунисте Кайруан аттуу чеп-шаарды негиздеп, ал бербер урууларына исламды жайылтуу жана батышты көздөй андан ары жылуу үчүн плацдармга айланган.
Башкаруусунун акыркы жылдарында Муавия ислам саясатында түбөлүккө өзгөрүү жасаган кадамга барып, өзүнүн уулу Язидди мураскер кылып дайындаган. Бул эски мединалык аристократиянын ичинде, анын ичинде улуу халифтердин уулдары — Хусайн ибн Али жана Абдуллах ибн аз-Зубайр сыяктуулар арасында катуу нааразычылыкты жараткан. Муавия уулуна ант бердирүү үчүн сатып алуу, ынандыруу жана коркутуу өңдүү бардык ыкмаларын колдонгон.
680-жылдын апрель же май айында, болжол менен 80 жаш курагында Муавия ибн Абу Суфьян Дамаскта дүйнөдөн кайткан. Аны Баб ас-Сагир дарбазасынын жанында жерге беришкен. Анын өлүмү бүтүндөй бир доордун — Пайгамбарды жеке тааныган адамдардын доорунун — аякташын жана Омейяддардын династиялык башкаруусунун башталышын билдирген.
