
Мохаммед Мирза 1808-жылдын 5-январында Тебризде төрөлгөн. Легендарлуу Аббас Мирзанын жана Галин-ханумдун улуу уулу болгондуктан, ал төрөлгөндөн тартып эле так мураскорлуктун негизги фигураларынын бири катары эсептелген. Бирок өзүнүн энергиялуу атасынан айырмаланып, Мохаммед тынч, ички дүйнөсүнө терең чөмүлгөн, жабык мүнөздүү жигит болуп чоңойгон. Ал ачык саясий амбицияларды көрсөткөн эмес, салттуу билим алуудан жубатуу тапкан. Анын негизги кызыгуусу каллиграфия жана живопись болду — акыркысынын өнөрүн ал шотланд устаты Роберт Кер Портерден үйрөнгөн.

Анын тагдырындагы бурулуш учур атасынын үйүндө дервиш Хаджи Мирза Акаси пайда болгондо болду. Принцтин насаатчысы болуп дайындалган бул адам Мохаммедге зор таасир тийгизип, анын руханий устатына айланды. Акаси тараткан суфий окуусу Мохаммеддин жан дүйнөсүнө ушунчалык терең сиңгендиктен, экинчи устаты Аболь-Касем Каем-Макамдын аны дервиштин «кооптуу идеяларынан» алыстатуу аракеттери да натыйжа берген жок. Акасынын бул руханий колдоосу Мохаммеддин өмүр бою улантылып, анын саясий чечимдерин аныктап турду.
1819-жылдын сентябрында, Мохаммед болгону 12 жашта кезде, чоң атасы Фетх Али-шах аны Тегеранга чакырып, Малек-Джахан-ханумга стратегиялык никеге тургузду. Бул союз Каджар уруусунун эки бутагын жараштыруу үчүн түзүлгөн, бирок экөө тең мажбурланып үйлөнгөндүктөн, нике кайгы гана алып келди; төрөлгөн ымыркайлардын улам-улам чарчап калышы Мохаммеддин жубайына болгон жек көрүүсүн күчөттү. Болгону эки бала гана бой жетти — келечектеги шах Насер ад-Дин жана кызы Эззат ад-Даулех.
Мохаммеддин алгачкы согуштук сыноосу Экинчи орус-иран согушу учурунда болду. Гянджа алдындагы катуу жеңилүүгө жана анын агасы Амир-хандын өлүмүнө карабастан, Мохаммед эрдиги үчүн макталып, «Гази» — исламдын жоокери деген ардак атка ээ болду. Кийин 1831-жылы атасын Хорасанга коштоп барганда, ал суннит уруулары туткундап кеткен 20 000 персиялыкты бошотууга жетишип, ушул жеңиштин урматына уулуна Насер ад-Дин («Диндин коргоочусу») деген ат койгон.
Мохаммеддин тагдыры 1832–1833-жылдары кескин өзгөрдү. Гератты курчоодо анын аскерлери чечүүчү чабуулга даярданып жатканда, Мешхедде атасы Аббас Мирзанын күтүүсүз өлүмү тууралуу кабар келди. Курчоону токтотууга туура келип, Гераттын башкаруучусу Камран Мирза менен компромистик келишим түзүлдү.
1834-жылдын Навруз майрамында Мохаммед Мирза расмий түрдө мураскер (шехзаде) деп жарыяланып, Азербайжандын губернатору болуп дайындалды. Мураскерлик кызматындагы алгачкы кадамдары эле доорго мүнөздүү кан төгүү жана ырайымсыздык менен коштолду: Каем-Макамдын кеңеши менен ал төрт бир тууганын камап, такка талап кылуу мүмкүнчүлүгүн биротоло жоготуу үчүн алардын көзүн чыгарууну буйруду.
1834-жылдын октябрында кары Фетх Али-шахтын өлүмү өлкөнү хаоско түрттү. Шахтын сөөгү жашыруун көмүүгө жеткирилгенче эле Персия боюнча такка дооматчылар көтөрүлүш чыгара баштады. Бирок Мохаммед өз устаты Каем-Макамдын жана чет элдик миссиялардын колдоосуна таянып, бийлигин бекемдей алды.


Мохаммед-шахтын башкаруусунун негизги максаты — атасынын Гератты Персияга кайтаруу планынын ишке ашуусу болду. Бул авантюрада аны Россия империясы активдүү колдоду.
1836-жылы шах 30 миңдик армия менен Хорасанга жөнөдү. Аны орус элчиси граф Симонич жана поляк генералы жетектеген орус аскер бөлүгү коштоп жүрдү.
1837-жылдын ноябрынан 1838-жылдын июнуна чейин Герат курчоодо болуп, ал кандуу тирешке айланды. Европалык үлгүдө кайра уюштурулган каджар армиясы артиллерияны колдонуп, дубалдарды жардырды, бирок британ аскер кеңешчилери колдогон афгандар фанатик каршылык көрсөтүштү.
1838-жылдын сентябрында мындан аркы курчоо Улуу Британия менен түз согушка алып келерин түшүнгөн Мохаммед-шах артка чегинүүгө аргасыз болду. Бул жеңилүү Иран эки супердержаванын ортосунда кысылып калган дипломатиялык туюктун символуна айланды.
Мохаммед-шах тарыхта сарайы жаркыраган монархтын резиденциясына караганда суфийлердин лагерин көбүрөөк эске салган башкаруучу катары калды. Ал Каджарлардын ичинен биринчи болуп байлыкка эмес, мистикалык изденүүлөргө көңүл бурган, бирок бул анын атаандаштарына карата ырайымсыз болуусуна тоскоол болгон жок.
Мохаммед-шах 1848-жылы каза болуп, артында өткөндүн салттары менен Батыштын басымдуу күчүнүн ортосунда өз ордун издеп жаткан өлкөнү калтырды. Ага уулу Насер ад-Дин мураскер болуп, анын башкаруусу каджар Иранынын тарыхындагы эң узак жана карама-каршылыктуу доорго айланат.



